Over straatnamen met name

In Someren ligt een straat die Kwart voor Twaalf heet. Dat leest toch als een tijdsaanduiding? Toen ik het straatnaambordje zag, heb ik natuurlijk meteen uitgezocht hoe die straat aan zijn naam komt. Het begint allemaal met de aanleg van de Zuid-Willemsvaart in 1825. In het kanaal werden een aantal sluizen gebouwd. Bij Someren kwam sluis 11 en een eind verderop bij Someren-Eind kwam sluis 12. Toen er jaren later een ophaalbrug werd gebouwd halverwege de sluizen 11 en 12 noemde men dat natuurlijk de Half Twaalfse brug . De brug werd tijdens de Tweede Wereldoorlog tweemaal verwoest. In mei 1940 blies het Nederlandse leger de brug op, waarna de brug later dat jaar al weer werd hersteld. In september 1944 werd de brug opnieuw opgeblazen, maar nu door het Duitse leger. De brug werd ook daarna weer hersteld om vervolgens nog ruim zestig jaar dienst te kunnen doen. Op een gegeven moment bleek die Half Twaalfse brug toch niet meer aan de eisen van de tijd te voldoen. In 2008 werd iets verdero...

De gemeente Moerdijk heeft ervoor gekozen om het dorp Moerdijk op te heffen om zo ruimte te maken voor de industrie. De 1.100 inwoners moeten verhuizen en de huizen worden gesloopt. De straatnamen van het dorp zullen daarmee ook verdwijnen. Een goede aanleiding om daar eens even in te duiken. Het dorp Moerdijk heeft 20 straten en 21 straatnamen. Ik leg verderop uit waar die extra naam vandaan komt. Maar het is alles bij elkaar behoorlijk overzichtelijk. Die namen geven samen een mooi inkijkje in de geschiedenis van het dorp: De oudste straten zijn de Steenweg en de Grintweg . De oudste bebouwing ontstond aan deze twee straten. De andere straten van het dorp zijn allemaal van na de Tweede Wereldoorlog. Tijdens de oorlog is een aanzienlijk deel van het dorp verwoest, waaronder de kerk en een groot klooster. In 1952 werd op die plek de Kloosterstraat aangelegd. Visserij was lange tijd een belangrijke bron van inkomsten voor de inwoners. Eind jaren veertig bestond de vissersvloot nog uit ...

Op de Voldersgracht en de Verwersdijk in Delft gaan mijn gedachten soms terug naar de lakenvollers en -ververs die hier eeuwen geleden hun werk deden. Maar als ik in dezelfde stad langs de Computerlaan kom, moet ik vaak even besmuikt lachen. Hoe heeft men ooit kunnen bedenken om een straat naar zo’n alledaags gebruiksartikel te noemen?  In de loop van de jaren negentig nam het computergebruik een flinke vlucht. Het is bijna niet meer voor te stellen, maar computers waren in die tijd voor veel mensen nog iets bijzonders. Bij de ontwikkeling van het Delftechpark besloot de gemeente in 1995 om daar met de straatnamen bij aan te haken: "In het park worden bedrijven gehuisvest welke een grote mate van affiniteit hebben met geavanceerde elektronische (computer)processen". Zo kwam men erop om de straatnamen Computerlaan en Elektronicaweg vast te stellen. Een paar jaar later kwam daar ook nog de Informaticalaan bij. De nieuwe straatnamen pasten ook prima bij de strategie om Delft mee...

Johan de Witt werd geboren in 1625; dat is dit jaar precies 400 jaar geleden. De Witt was een van de belangrijkste politici uit onze vaderlandse geschiedenis: als leider van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden stond hij aan de basis bij de vorming van ons land. Dan zullen er vast ook heel veel straten naar hem genoemd zijn, zou je denken. Maar op dat gebied blijft hij toch een beetje achter. Tijd voor een deductie. Eerst maar een geschiedenisles. In 1650 begon na het overlijden van Willem II van Oranje-Nassau het Eerste Stadhouderloze Tijdperk. Willem III werd acht dagen na het overlijden van zijn vader geboren, maar was nog veel te jong om zijn vader op te volgen. Dat bood de staatsgezinde partij - die fel tegenstander was van het stadhouderlijk gezag van de Oranjes - de kans om hun ideaal van de Ware Vrijheid in de praktijk te brengen. Johan de Witt speelde daarbij een belangrijke rol, met zijn broer Cornelis als rechterhand. Johan de Witt was van 1653 tot 1672 raadspensiona...

De laatste jaren is er in de media veel aandacht voor straatnamen die naar vrouwen zijn genoemd. Helemaal terecht, want vrouwen hebben nog een grote achterstand in straatnamenland. Journalisten van de Correspondent becijferden in 2018 dat van de ruim 2.000 straatnamen die in Amsterdam naar een persoon zijn genoemd slechts 12% de naam van een vrouw draagt . De laatste jaren is er in veel gemeentes opgeroepen om meer straten naar vrouwen te noemen en er komen daardoor inderdaad meer vrouwenstraatnamen bij. Je zou je af kunnen vragen waarom we dit niet eerder bedacht hebben met zijn allen. Maar het is niet voor het eerst dat er aandacht is voor dit onderwerp. Omdat ik nieuwsgierig was of er in het verleden al vaker aandacht is geweest voor vrouwenstraatnamen ben ik eens in de archieven gedoken. Ik heb in Delpher gespit naar oude krantenartikelen waarin geschreven wordt over straatnamen voor vrouwen en ik heb - heel ouderwets - met Google gezocht naar relevante artikelen. Vooral de laats...

Zeehelden vormen samen met schrijvers, schilders en componisten een bijzondere populaire groep in straatnamenland. Populair in aantal met name, want de laatste jaren wordt er soms wat anders naar de heldendaden van weleer gekeken. Ondanks die discussie is 'zeehelden'  in Nederland nog steeds een van de meest gebruikte straatnaamthema's. Verspreid over het hele land kun je vele tientallen wijken en buurten vinden waar de straten naar oude zeehelden zijn genoemd. Welke van deze helden zijn het meest vernoemd? En welke namen mogen in een echte zeeheldenbuurt niet ontbreken? Tijd voor een onderzoek! Laat ik beginnen met een persoonlijke noot: ik heb mijn hele jeugd in zo'n zeeheldenbuurt gewoond. De straten waren er genoemd naar Cornelis Tromp, Michiel de Ruyter, Jan van Galen, Karel Doorman, Piet Hein en Jan van Speyk. Als kleine jongen zat ik al in de encyclopedie van mijn ouders op te zoeken wie Van Galen nou eigenlijk was. Voor mij zijn dit daardoor ook de namen die in ...

Almelo, Bakel, Dalfsen, Etten-Leur, Haren, Klarenbeek, Maasbracht en Varsselder. In deze acht plaatsen kun je een straat vinden die Achter de Molen ligt. En in het centrum van Maastricht hebben ze een straat die Achter de Molens heet. In alle gevallen is ergens in de directe omgeving wel een oude molen te vinden. In Den Bosch ligt een straat die niet Achter de Molen maar Achter de Mollen heet, met een dubbele l. Is dat een schrijffout of is er iets anders aan de hand? Wees gerust, van een fout is hier geen sprake. Het straatje in Den Bosch ligt op een plek waar halverwege de zestiende eeuw al een winkel met woonhuis stond dat 'de Drij Swarte Mollen' heette - drie Zwarte Mollen dus. Vermoedelijk had het huis in die tijd al een gevelsteen of uithangbord met drie mollen erop. Het betreffende straatje loopt dus naast of achter de huis en werd daarom Achter de Drie Zwarte Mollen genoemd. In 1822 was daar nog Achter de Drie Mollen van over en een jaar of tien later was het alle...

In 1936 werden de eerste voorbereidingen getroffen voor de aanleg van de Noordoostpolder. De werkzaamheden gingen tijdens de Tweede Wereldoorlog gewoon door en in september 1942 viel de polder officieel droog. Mensen die onder de verplichte Arbeitseinsatz in nazi-Duitsland uit wilden komen, konden met een speciale Ausweis in de polder aan het werk. Verzetsman Bert Knipmeijer speelde daarbij een belangrijke rol.  Tijdens de oorlog werkte Knipmeijer als ambtenaar bij de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders. Hij zorgde ervoor dat duizenden mannen als polderwerker aan de slag konden en dus niet naar Duitsland hoefden. Het werk van Knipmeijer bleef niet onopgemerkt. Op 17 mei 1945 - de dag dat de polder werd bevrijd - besloot de landdrost van het openbaar lichaam "De Noordoostelijke Polder": gehoord het voorstel van den plaatselijken commandant der Nederlandsche Binnenlandsche Strijdkrachten te Emmeloord; aan het plein te Emmeloord waaraan o.m. is gelegen het voorloopig Raadhuis,...

Anna van der Aar de Sterke - wie herinnert zich haar nog? De Delftse jonkvrouwe richtte in 1782 een vrouwelijk dichtgenootschap op, in een tijd dat dichten in verenigingsverband nog echt een mannending was. Ze was wel lid van een paar van die mannelijke genootschappen, maar als vrouw mocht ze niet deelnemen aan de voorleesavonden. En dus besloot ze - geheel tegen de gewoonte van die tijd in - om dan maar zelf een club voor vrouwen op te richten. " Wat genoegen, hartvriendinne! Heden is het reeds twee jaar, dat we in ongestoorde vriendschap weeklyks komen bij elkaar ", zo dichtte ze in 1784. Nee, de dichtwerken van het genootschap waren  niet zo verheven en  nog erg prozaïsch. In februari 2021 was Anna ineens volop in het nieuws nadat de Leidse literatuurstudente Evi Dijcks het vergeten vrouwengenootschap had herontdekt. En zoals dat wel vaker gaat, werd er her en der meteen geroepen dat de jonkvrouwe wel een straatnaam in Delft verdient. Een paar maanden later hoor je daar n...

Heveadorp is een dorp aan de Nederrijn in de gemeente Renkum. Het is een dorp met een bijzondere geschiedenis en die zie je terug in de zestien straatnamen.  Op een stuwwal langs de Rijn ontstond aan het begin van de negentiende eeuw het landgoed Duno. Het landgoed werd in 1888 eigendom van Willem Scheffer die zijn geld had verdiend bij de chocoladefabriek van Van Houten. Hij begon er in 1908 modelboerderij Huis ter Aa, als voorbeeld voor toekomstige boeren. Maar het bedrijf was helemaal niet rendabel en dus verkocht hij dit deel van het landgoed in 1914 aan Odo van Vloten, die het op zijn beurt in 1915 al weer doorverkocht aan Dirk Wilhelmi. Die wilde de capaciteit uitbreiden van de rubberfabriek Hevea (die hij een jaar of acht daarvoor met Tonko Meijer in Hoogezand had opgericht) en was daarom op zoek naar een plek voor een nieuwe fabriek. Hij bouwde het boederijcomplex om tot een fabriekscomplex. Om onderdak te kunnen bieden aan het personeel werden rondom de fabriek huizen gebo...

Vorige week overleed de Amerikaanse astronaut Michael Collins. Hij was in 1969 tijdens de elfde Apollo-missie bestuurder van de commandomodule die rond bleef vliegen terwijl zijn collega's Neil Armstrong en Buzz Aldrin als eerste op de maan rondliepen. Een grote stap voor de mensheid. Vanwege zijn pioniersrol in de bemande ruimtevaart zijn er in Nederland acht straten naar hem genoemd. Maar er zijn meer ruimtevaarders waar straten naar genoemd zijn. Een rondje langs die straten is tegelijk een rondje langs mijlpalen uit de begintijd van de ruimtevaart. Collins is vernoemd in Berghem, Hilvarenbeek, Holtum, IJsselstein, Landgraaf, Loon op Zand, Melick en Urmond. In al die plaatsen zijn nabijgelegen straten genoemd naar Armstrong en Aldrin. In Berghem kom je vanuit de M. Collinsstraat via de N. Armstrongstraat en de E. Aldrinstraat heel toepasselijk uit bij de Maanstraat . In Landgraaf en Melick kregen de drie astronauten een zijstraat van de Apollolaan . Een onlosmakelijk trio, zo...

In de Wieringermeerpolder loopt van het dorp Wieringerwerf richting IJsselmeer een weg met een intrigerende naam: de Oom Keesweg . Naar welke Oom Kees zou deze straat zijn genoemd? In 1927 werd begonnen met de aanleg van deze polder in de kop van Noord-Holland en vanaf 1934 werd het nieuwe land in gebruik genomen. Er werden wegen aangelegd om de dorpen en boerderijen te ontsluiten en daarvoor moesten natuurlijk namen bedacht worden. In de Schager Courant van 21 juli 1932 schreef men het volgende over de namen van nieuwe dorpen en straten: "In de 'Staatscourant' zijn thans officieel afgekondigd de aardrijkskundige benamingen in de Wieringermeer, wat betreft polderafdeelingen, dorpen, wegen, kanalen, vaarten en tochten, elk met een kleine toelichting er bij. [...] Bij de wegen vinden wij o.m. den Schelpenbolweg, Wierweg, Havenweg, Sluitgatweg en ook Oom-Keesweg. Hoe men aan laatstgenoemde benaming komt, blijkt niet. Dolfijnweg, Praamweg en Schervenweg zijn begrijpelijker; d...

Waren Michiel de Ruyter en Maarten Tromp zeehelden die vochten voor volk en vaderland, of waren het moordenaars en piraten? Die vraag wordt de laatste jaren veelvuldig gesteld. We noemen graag straten naar helden, maar liever niet naar moordenaars. Met die gedachte in je achterhoofd is het wel interessant om eens rond te lopen door Ter Heijde, want daar is meer dan twee derde van alle straten naar een zeeheld genoemd! Ter Heijde is een dorp in het Westland, tussen Monster en de Zee. Dat er in het dorp zo veel straten naar zeehelden genoemd zijn is niet zo vreemd, want het dorp is vooral bekend van de Slag bij Ter Heijde. In augustus 1653 vond daar voor de kust een zeeslag plaats tussen de Nederlandse en de Engelse vloot. Bekende namen zoals Maarten Tromp, Michiel de Ruyter en Witte de With waren bij de slag betrokken. Tromp overleed zelfs in de strijd. De Nederlandse vloot leed stevige verliezen maar het doel werd wel bereikt: de Engelse blokkade van de Nederlandse havens werd opgeheve...

Er zijn in Nederland ongeveer 150 straten naar Joost van de Vondel genoemd. Daarmee scoort Vondel net zo goed als De Ruyter en Van Gogh. Dat grote aantal is niet zo vreemd, want Vondel wordt gezien als de grootste Nederlandse dichter en toneelschrijver. Wist je dat er ook straten zijn genoemd naar woorden uit zijn werken? Waar je dus als het ware in zijn gedichten kunt wonen? In 1641 schreef Vondel het gedicht Aenden Leevw van Hollant ( Aan de leeuw van Holland ). Het was een steunbetuiging voor de plannen van Jan Adriaanszoon Leeghwater om de Haarlemmermeer droog te leggen. Het wilde water was in die tijd maar moeilijk te beteugelen en bedreigde het omringende land. Er waren zelfs al enkele dorpen verzwolgen. In het gedicht stelt Vondel het water voor als een waterwolf - een begrip dat Leeghwater ook al gebruikte - die de Hollandse leeuw van binnenuit aanvalt. Het gedicht werd gebruikt op een kaart met de inpolderplannen van Jacob Bartelsz Vernis: Provisioneel concept ontwerp ende vo...

Walter wees me via Twitter op de bijzondere straatnaam Hein Duvel in Laren. Hij stuurde een foto maar kon zo snel niet achterhalen waar de naam precies vandaan komt. Tja, dan raak ik natuurlijk ook nieuwsgierig. Een naam die associaties oproept met magere Hein en de duivel... wat zou daar voor verhaal achter schuilen? De straat Hein Duvel ligt aan de rand van Laren tussen het Rozenlaantje en Pruisenbergen . Het is een smal straatje met aan weerszijden een paar vrijstaande villa's. Een straat verder ligt de Drift . Geen verkeerde buurt om te wonen, lijkt me. En de intrigerende straatnaam spreekt me ook wel aan. Al googelend kwam ik al snel uit bij een pagina over een villa aan de Drift . Die villa heet Hein Duvel, maar staat ook wel bekend als het Blookerhuis. Bewoner Elias Stark was tandarts en kunstenaar, en blijkbaar ook uitvinder van de tandpasta in een tube. Bijzonder interessant... maar ik vond daar niet waarom en sinds wanneer de villa Hein Duvel genoemd werd. Ik las elde...

Er is in Nederland een straat die niet bestaat, maar wel al vijftig jaar op allerlei kaarten staat. De straat is te zien op stadsplattegronden van Falk, stratenatlassen van de ANWB en bijvoorbeeld ook in Google Maps. Je kunt met die laatste zelfs de route naar die straat bepalen, terwijl de straat dus helemaal niet bestaat! Het gaat hier over de Hudsonstraat in Vlaardingen. In dit verhaal zal ik je uitleggen hoe deze wonderlijke situatie ontstaan is. Hoe het begon Eind jaren vijftig van de vorige eeuw werd in Vlaardingen nagedacht over een uitbreidingsplan in het gebied dat globaal tussen het treinstation Vlaardingen Centrum, de Buitenhaven en het Scheur ligt. In de raadsvergadering van 2 november 1962 stond de naamgeving van de straten in dit plan op de agenda. Het voorstel van burgemeester en wethouders begint als volgt: "Nu met de straataanleg en bebouwing van het uitbreidingsplan Maasboulevard is begonnen, dient ook de straatnaamgeving aldaar ter hand te worden genomen. Hoewel...