Doorgaan naar hoofdcontent

Posts

Posts uit 2018 weergeven

Een rondje door Rijswijk met het straatnamenboek in de hand

Ik ben dol op straatnamenboeken, want lezen over de herkomst van straatnamen is een mooie manier om te leren over de geschiedenis van een stad of streek. Onlangs kreeg ik een exemplaar van het boek 'De straatnamen van Rijswijk (ZH)', geschreven door Joop Josee.

Joop Josee heeft als gids vele jaren mensen rondgeleid door Den Haag en hij weet dus veel van de geschiedenis van die stad. Toen hij in 1994 naar Rijswijk verhuisde, stak het hem dat er wel een boek is over de straatnamen van Den Haag maar nog geen over de straatnamen van Rijswijk. En dus ging hij zelf aan de slag. Van zo'n 440 straatnamen moest de betekenis worden achterhaald. In enkele gevallen "kon dat alleen maar door op de fiets te stappen en betreffend straatnaambord te bekijken wat er op vermeld staat" en ook het Rijswijks Historisch Informatie Centrum werd geraadpleegd. En soms vond hij de verklaring gewoon in de Wikipedia.

Natuurlijk staan er veel gemeenplaatsen in het boek, maar daar ontkom je al…

De knoflookpad en het Knoflookpad - over straten die genoemd zijn naar bedreigde dieren die de bouw vertraagden

Het komt nog wel eens voor dat de bouwplannen voor een nieuwe woonwijk of bedrijventerrein vertraagd worden doordat die plek de habitat van een bedreigde diersoort blijkt te zijn. In gedachten zie ik hamsters, padden en dassen die gewapend met spandoeken en megafoons ten strijde trekken tegen de oprukkend bulldozers. In werkelijkheid maken de dieren zelf natuurlijk weinig stampij en zijn het juist actiegroepen of omwonenden die in het geweer komen. Wat ik dan wel weer interessant vind, is dat men op zo'n plek soms later - als alles eenmaal netjes geregeld is - een straat naar dat dier noemt.

Een mooi voorbeeld is de knoflookpad in Deurne. Bij de aanleg van de zuidelijke omlegging - een deel van de rondweg - moest ook een weg aangelegd worden door één van de weinige gebieden waar de knoflookpad nog voorkomt. De gemeente besloot de weg daar wel aan te leggen, maar nam allerlei maatregelen om de leefomgeving voor de pad te verbeteren. Zo werden er speciale faunatunnels aangelegd en w…

Over straatnamen voor Suze Groeneweg - wat zou ze daar zelf van gevonden hebben?

Het is vandaag precies 100 jaar geleden dat Suze Groeneweg als eerste vrouw werd gekozen in de Tweede Kamer. Groeneweg was onderwijzeres, feministe en lid van de SDAP. In de Tweede Kamer hield ze zich vooral bezig met onderwijs, drankbestrijding, zuigelingen- en moederschapszorg, en ontwapening. Behalve lid van de Tweede Kamer was ze trouwens ook de eerste vrouw in de gemeenteraad van Rotterdam en daarnaast ook nog eens lid van de Provinciale Staten van Zuid-Holland. 

Zo'n vrouw verdient wel een straatnaam. Er zijn in heel Nederland dertig straten naar haar genoemd. Er is een Suze Groenewegstraat in Strijensas, de plaats waar ze in 1875 geboren is. En Rotterdam - waar ze dus in de gemeenteraad zat - heeft een Suze Groeneweglaan. En verder zijn er nog straten naar haar genoemd in bijvoorbeeld Franeker, Purmerend, Emmeloord, Weert, Leiden, Pijnacker en Amsterdam.

Het grootste deel van alle straten die naar haar genoemd zijn, ligt in een zogenaamde 'vergetenvrouwenbuurt' waar…

Wat is in Nederland de langste straat met één naam?

De Oudebildtdijk in de Friese gemeente Het Bildt wordt vaak de langste straat van Nederland genoemd. De straat loopt van Westhoek naar Oudebildtzijl en is volgens Google Maps in totaal 12,1 kilometer lang. Dat is best een eind inderdaad. Maar is het daarmee inderdaad de langste straat van Nederland? En meer specifiek: de langste straat die van begin tot eind dezelfde straatnaam heeft? Ik zal het maar meteen verklappen: dat is dus niet.

Als je gaat zoeken naar 'langste straat van Nederland' kom je allerlei straatnamen tegen. Ik zag dat ergens iemand de Voorstraat in Dordrecht noemde, maar die is 'slechts' 1.200 meter en daarmee met afstand niet de langste. De Laan van Meerdervoort in Den Haag wordt ook vaak genoemd, maar die is met een lengte van 5.800 meter ook zeker niet de langste straat van Nederland. Hier en daar lijkt men dat door te hebben, want daar noemt men het specifiek de langste láán van Nederland.

Ik vind gemakkelijke een paar straten die een stuk langer z…

Over het Stadionplein en het Johan Cruijffplein - straatnaamgekonkel ten top

Het demissionaire college van B&W in Amsterdam heeft vandaag bepaald dat het besluit om het Stadionplein te hernoemen tot Johan Cruijffplein voorlopig wordt opgeschort. Daarmee wordt het doorgeschoven naar het nieuwe college dat zich er - misschien wel onder leiding van een nieuwe burgemeester - later weer eens over kan buigen. Het lijkt erop dat er in het nieuwe college weinig voorstanders van het plan zijn, en dus zal van uitstel waarschijnlijk afstel komen. De afgelopen weken hebben meerdere journalisten me gevraagd of ik meer voorbeelden ken van dit soort straatnaamgekonkel. Nee, dat ken ik niet. In dit artikel zet ik de wonderlijke ontwikkelingen nog eens op een rij.

Direct na het overlijden van Johan Cruijff in 2016 barstte er een discussie los waar er een straat naar de voetbalheld kon worden genoemd. In Amsterdam werden wat balletjes opgegooid: ergens in Betondorp (waar Cruijff als kind woonde) moest wel een mooie plek te vinden zijn of anders de Middenweg (waar stadion De…

Over kummel, komijn en koriander - lekker verdwalen in de k-k-kruidenbuurt

Ik houd wel van koken, maar ik ben geen topkok. Ik kan overweg met de belangrijkste kruiden en specerijen, maar ik moet bijvoorbeeld altijd even nadenken bij kummel, komijn en kardemom. Het helpt ook niet dat ze allemaal met dezelfde letter beginnen. En dan heb je ook nog kerrie, koriander, karwij (blijkt een ander woord voor kummel te zijn), ketoembar (wat gewoon koriander is), kaneel, kruidnagel, kurkuma, koenjit en kervel. 

Dat zijn genoeg kruiden met een k om een hele kruidenbuurt met straatnamen te vullen, denk ik dan. Ik heb het eens opgezocht en er zijn in Nederland al negen straten naar komijn genoemd, vijftien naar karwij (en ook nog een paar naar kummel) en meer dan dertig naar koriander. Almere heeft bijvoorbeeld een buurt waar een Kummelstraat, Kruidnagelstraat, Kaneelstraat en Korianderweg liggen. In Klazienaveen hebben ze straten met namen zoals Koriander, Kummel, Komijn en Kruizemunt - die laatste had ik hierboven nog niet eens genoemd. En in Veghel kun je wonen in stra…

Het Speelhuisplein verhuist - over een straatnaam die zijn naamgever achterna gaat

De laatste tijd wordt er in allerlei plaatsen gediscussieerd over het hernoemen van straatnamen. In Helmond doen ze iets anders: daar wordt een straatnaam verplaatst naar een heel andere plek in de stad. Het Speelhuisplein krijgt daar vandaag een nieuwe locatie. Dat gebeurt natuurlijk niet zonder reden.

Het Speelhuisplein was de naam van het plein bij de bekende kubuswoningen van Helmond. De kubuswoningen zijn ontworpen door architect Piet Blom. Ze weden opgeleverd in 1977. Een paar jaar later werden er ook kubuswoningen volgens zijn ontwerp gebouwd in Rotterdam. De kubuswoningen in Helmond vormden aanvankelijk een architectonisch geheel met theater 't Speelhuis. Dit theater werd echter in 2011 bij een grote brand verwoest. De straatnaam Speelhuisplein herinnert nog aan het theater op deze plek.

Na de brand vond het theater een nieuw onderkomen in een oude kerk aan de Kromme Steenweg, een eindje verderop in de stad. Daarmee was de bijzondere situatie ontstaan dat het theater dus n…

De Prietstraat en de Boldermarkt - over de straatnamen die Marten Toonder bedacht voor zijn verhalen

Deze week werd het nieuws bekend dat men in Rotterdam een plein naar Marten Toonder gaat noemen. Rotterdam is daarmee de achtste plaats in Nederland waar een straat naar hem wordt genoemd. Toonder was de schepper van Tom Poes en Olivier B. Bommel, en het verbaast me eigenlijk dat er niet meer straten naar hen zijn genoemd. 

Er is maar één plaats in Nederland waar enkele straten zijn genoemd naar figuren uit de verhalen van Toonder en dat is de Stripheldenbuurt in Almere. Tom Poes heeft er een straat en Olivier B. Bommel een hof, en ook Wal Rus, Joost, Dorknoper en burgemeester Dirk Dickerdack zijn er vernoemd. Ze hadden ook nog Terpen Tijn, Bul Super, Wammes Waggel Okke Zielknijper, Simon Slagslager, Pastuiven Verkwil of Pee Pastinakel kunnen kiezen. En ook nog professor Zbygniew Prlwytzkofsky, maar die naam is misschien wat minder handig voor een straatnaam. Er zijn meerdere plekken in het land waar straten zijn genoemd naar figuren uit de verhalen van Annie M.G. Schmidt (zoals Flodd…

Over Beets, Hildebrand en Nurks - de hele Nederlandse literatuurgeschiedenis in één wijk bijeen

Soms hebben verschillende straatnaamthema's nauw met elkaar te maken. Op veel plaatsen in Nederland zijn straten genoemd naar beroemde Nederlandse schrijvers en dichters, zoals de P.C. Hooftlaan en de Willem Kloosstraat. Er worden ook straten genoemd naar de pseudoniemen waaronder zij hun werken schreven, zoals de Multatulistraat. Er worden verder ook straten genoemd naar beroemde romans, zoals het Eline Vereplantsoen of De Vlaschaard. En er worden af en toe straten genoemd naar romanfiguren, zoals het Jan Wandelaarpad en de Pieter Stastokstraat. Waarom zou je die thema's niet gewoon in één nieuw alles omvattend thema ‘Nederlandse literatuur’ combineren?

Het lijkt misschien iets moderns om straten te noemen naar romans of romanpersonages, maar in de Haagse Spoorwijk hebben ze al bijna honderd jaar straten die genoemd zijn naar schrijvers, hun pseudoniemen en hun belangrijkste romans, en ook nog hun bekendste personages. De wijk werd tussen 1918 en 1936 aangelegd, bijna helemaa…

Over Bekaf en Kijk in de pot - hoe spotternij van soldaten tot straatnamen kan leiden

Ik liep eens door Goedereede, flink uitgeput na een zware inspannning. En toen zag ik dus een straatnaambordje met Bekaf erop. Hoe toepasselijk! Goedereede heeft een aantal bijzondere straatnamen zoals Blienkerd, Looheul, Koningspleisterplaatsen De Pad, maar dit Bekaf gaf heel fijn aan hoe ik me voelde. Ondanks dat ik zo afgepeigerd was, vroeg ik me toch af hoe die straat aan zijn opvallende naam was gekomen.

Die vraag heb ik later maar eens voorgelegd aan de streekarchivaris van Goeree-Overflakkee en die mailde mij al snel het volgende: "Over het Bekaf doet een verhaal de ronde. In 1605 werd het stadje aangevallen. De aanvallers werden opgemerkt door een schildwacht, die direct alarm sloeg. Een jongen zou toen geroepen hebben: 'Hier zijn se; haest u wat, of wij zijn allemael beck af'. De naam Bekaf zou daarvan zijn afgeleid." Een mooi verhaal, maar van dat soort verklaringen is meestal maar weinig waar. Dat bleek ook uit het vervolg van het antwoord: "Dat is ec…

Over de zwaluwstraatverbinding, ossenstraatsoep en de kwikstaart in de Kwikstraat

Als kind woonde ik in Boxmeer, een dorp aan de Maas in het oosten van Brabant. Tijdens de zwerftochten met mijn vriendjes kwam ik wel eens op een oud zandweggetje dat ergens tussen de weilanden lag: het Stokstraatje. Het zal een stokoud straatje zijn geweest en er lagen ook stokken, maar ik had als kleine jongen verder geen gedachten bij die straatnaam. Toen ik jaren later in de dierentuin voor het eerst een stokstaartje zag, moest ik natuurlijk meteen aan het Stokstraatje denken. En sindsdien denk ik bij het Stokstraatje ook aan stokstaartjes. Van die dingen, ik houd daar wel van.

Helaas is er nergens een straat die Stokstaartje heet. Het kan dus nog mooier, met de kwikstaart bijvoorbeeld. Verspreid over het hele land zijn er tientallen straten naar dat lieve kleine vogeltje genoemd. Slechts twee daarvan - in Kerkrade en Geleen - heten Kwikstaartstraat, en ik snap wel waarom er daar niet meer van zijn. Op allerlei plekken eindigt de straatnaam op -hof, -weg, -laan of zo. Maar in iets…

Waarom hebben ze in Dordrecht een straat genoemd naar een lastige eend?

Door het hele land liggen straten die zijn genoemd naar dieren met een opvallend kenmerk. Ik heb hier al wel eens wat geschreven over de Wroetende Mol en Achter het Wild Varken. Zo hebben ze in Stegeren nog een straat die de Hongerige Wolf heet en in Maassluis ligt de Zure Vischsteeg. Een bijzondere straat in deze categorie is de Lastig Eendstraat in Dordrecht. 

De bebouwing in de Lastig Eendstraat is relatief modern, maar ergens is aan een muur een oude gevelsteen te zien uit het midden van de zeventiende eeuw. De gevelsteen toont een eend die een zware steen op zijn staart draagt, en erachter staat een ooievaar die aan de teugels trekt. Of de eend werkelijk lastig was is hier niet zo relevant, het gaat er hier om dat het de eend lastig wordt gemaakt. De eend is dus niet 'lastig' in de betekenis 'overlast veroorzakend', maar juist 'belast' of 'lastdragend'. Er zijn wel meer gevelstenen uit die tijd met een 'lastige eend' erop. In Dordrecht hang…

Over Adolf Hitler en zijn honderden straatnamen

"Als we straten noemen naar Jan Pieterszoon Coen kunnen we net zo goed ook straten naar Adolf Hitler noemen!" Die opmerking zie ik nog wel eens voorbijkomen in discussies over straatnamen. Onzin natuurlijk om Coen met Hitler te vergelijken, maar wel een mooie aanleiding om eens wat te vertellen over Hitler en straatnamen. Er zijn namelijk in het verleden behoorlijk wat straten naar Hitler genoemd - ook in Nederland.

Adolf Hitler werd in 1933 rijkskanselier van Duitsland. In korte tijd vormde hij het land vervolgens om tot een totalitaire dictatuur onder een nationaalsocialistisch regime. Daarbij hoorde een enorme stroom aan propaganda en persoonsverheerlijking. In juli van dat jaar kwam het Duitse ministerie van Binnenlandse Zaken met een verordening dat in alle steden van het land een belangrijke straat of plein naar Hitler moest worden genoemd. In Hannover werd de Bahnhofstraße hernoemd naar Adolf-Hitler-Straße, en datzelfde gebeurde in Osnabrück met de Bramstraße, in Rost…

Over straatnamen voor olympische helden - tijd om de balans op te maken

De meeste mensen zijn na de Olympische Spelen geïnteresseerd in de medaille-oogst van de Nederlandse sporters. Maar ik ben zelf altijd meer nieuwsgierig naar de straatnamenoogst: zijn er nog olympische helden die voor hun prestaties geëerd worden met een straatnaam? Het is al jarenlang een trend om goudenmedaillewinnaars te eren met een straatnaam. Na de Zomerspelen in Rio twee jaar geleden was die eer voor Elis Ligtlee (een plein in Eerbeek) en Sanne Wevers (een rotonde in Oldenzaal). Hoe zit het met de winnaars van gouden medailles bij de Winterspelen in Pyeongchang? De meeste huldigingen zijn inmiddels achter de rug, dus het is tijd om de balans op te maken.

De trend om olympische kampioenen te eren met een straatnaam lijkt tot nu toe vooral voor zomersporters te gelden. Schaatser Jochem Uytdehaage is eigenlijk de enige wintersporter die bij de huldiging al een straatnaam kreeg. Na de Winterspelen van 2002 - waar hij tweemaal goud won - werd een plantsoen in zijn geboortewijk tot J…

Over isogrammen, palindromen en medeklinkerclusters in straatnamenland. Alle straatnaamtaalspellen verzamelen!

Ik houd van straatnamen, taal en spelletjes. En dus vind ik het leuk om af en toe wat te puzzelen met straatnamen of te speuren naar rariteiten in straatnamenland. Ik heb daar in de loop der tijd aardig wat over geschreven. Speciaal voor alle liefhebbers heb ik ze nu op deze pagina verzameld. Veel plezier!

Straatnaamisogrammen
Een isogram is een woord waar geen letter vaker dan één keer in zit. Het woord 'fiets' is bijvoorbeeld een isogram en 'isogram' zelf ook. Een straatnaam met het achtervoegsel -straat, -laan of -plaats kan nooit een isogram zijn, omdat de letter a daar per definitie al dubbel in zit. Wat zijn de langste isogramstraatnamen van Nederland?
Lees meer over straatnamen en isogrammen

Straatnaampalindromen
Een palindroom is een mooi verschijnsel: het is een symmetrisch woord dat hetzelfde blijft als je het van achter naar voor leest. 'Lepel', bijvoorbeeld, of 'meetsysteem'. Zou het niet geweldig zijn om als taalfanaat in de Taartstraat te won…

Hoe straatnamen bij ambassades als diplomatieke wapens worden ingezet

Zo af en toe worden er politieke discussies gevoerd waarin ook straatnaamgeving een rol speelt. Over straatnamen die verwijzen naar ons koloniale verleden bijvoorbeeld. Onlangs pleitte D66 er in Rotterdam nog voor dat er minder straten naar ‘witte mannen’ genoemd moeten worden. Ook in de internationale politiek worden straatnamen soms als diplomatiek wapen ingezet. En dan vooral de namen van straten waar ambassades zijn gevestigd.

De Russische ambassade in Washington DC zit aan de Wisconsin Avenue. Het stadsbestuur van Washington heeft echter in januari van dit jaar besloten om het stuk straat waar de ambassade aan gevestigd is om te dopen tot Boris Nemtsov Plaza. En dat is natuurlijk geen toeval. Boris Nemtsov was een Russische politicus die streed tegen corruptie en vooral ook tegen Poetin. Hij werd in 2015 in de buurt van het Kremlin vermoord, waarna iedereen meteen dacht aan een politieke afrekening. In Rusland waren ze vanzelfsprekend helemaal niet blij met die nieuwe straatnaam,…

Vriendschapsbanden en straatnamen - dat gaat dus lang niet altijd goed

Na de Tweede Wereldoorlog ontstond de gewoonte om stedenbanden aan te gaan, partnersteden te kiezen en jumelages te sluiten. Het idee was dat dat een goede manier was om met andere culturen in contact te komen en zo nieuwe conflicten te voorkomen, maar het werd ook een uitgangspunt voor gerichte ontwikkelingshulp. Met de stedenbanden ontstond ook de vriendelijke gewoonte om straten naar de bevriende plaatsen te noemen - een beetje zoals goede vrienden die elkaars naam op de rug laten tatoeëren. Dat versterkt de band, maar het kan ook wel eens tot problemen leiden.

Er zijn in Nederland tientallen straatnamen die naar stedenbanden verwijzen. Uden heeft bijvoorbeeld een vriendschapsband met Lippstadt, en daar ligt aan het zuiden van het dorp de Lippstadtsingel. En de vriendschap is duideljk wederkerig, want 230 kilometer verderop ligt in Lippstadt de Udener Straße. Lopik heeft stedenbanden met Grebenstein, Lezoux en Sarsina. Daar vind je dus de Laan van Grebenstein, de Laan van Lezoux en…

Straatnaamtips voor je Valentijnsdag

Op deze Valentijnsdag kun je natuurlijk met je geliefde afspreken in de Valentijnstraat (Maurik en Tilburg), het Valentijnpad (Ter Aar), de Valentijnkade (Amsterdam), de Valentijnsingel (Ter Aar), de Valentijnlaan (Breda), het Valentijndal (Valkenswaard) of gewoon Valentijn (Driebergen-Rijsenburg en Sterksel). Of in een van de honderden straten in Nederland die naar rozen zijn genoemd. Maar er zijn natuurlijk wel originelere plekken voor een afspraakje. 

Ik zet er tien voor je op een rij. Doe er wat leuks mee!

Verliefd Laantje (in Helmond)Vrijerslaantje (in Leek, Aalten en Loon op Zand)Liefdelaanpad (in Alkmaar)Torteltuin (in Kapelle en Deurne)Gekroonde Liefdepoort (in Leiden)'t Vrijerspaadje (in Budel)Hof der Liefde (in Amersfoort)Liefdelaan (in Oudkarspel)De Liefde (in Amsterdam)Romanticastraat (in Gaanderen)
Ik had bijna de Hartsvanger (in Sint Hubert) op deze lijst gezet, maar dat blijkt een zwaard te zijn en toen vond ik de naam toch ineens een stuk minder romantisch.

(Ben je …

Heldendaden of wandaden - moeten we straatnamen veranderen?

Er wordt de laatste tijd op allerlei plekken gediscussieerd over straatnamen en standbeelden die verwijzen naar ons koloniale verleden. Sommige mensen willen alles uit ons straatbeeld verwijderen wat naar kolonialisme en slavernij verwijst. Anderen willen dat alles zo blijft, omdat die dingen juist een belangrijk onderdeel uitmaken van onze geschiedenis en onze identiteit. Maar wat vind ik daar nou van, zo wordt mij wel gevraagd. In dit artikel geef ik mijn bespiegelingen over dit onderwerp. Ik zal daar ook wat relevante straatnaamachtergronden en voorbeelden van andere straatnaamdiscussies bij halen. 

Om te beginnen: net als de zwartepietendiscussie mist de discussie over 'koloniale straatnamen' vaak de nodige nuance. Mensen nemen extreme standpunten in en onderbouwen die met zwaar aangezette argumenten. Bovendien worden er ook feiten verdraaid of verzonnen - niet alles wat geroepen wordt is even waar. Ik heb al iemand horen betogen dat de Karel Doormanstraat hernoemd zou moe…
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...