Over straatnamen met name

Wat doe je als gemeente wanneer er tientallen woningen gebouwd gaan worden aan een nieuwe zijstraat van een bestaande weg? De gemeente Soest laat in de situatie rondom de Ferdinand Huycklaan zien hoe je er makkelijk een potje van maakt. Het gevolg is dat de bewoners van nummer 20 nu niet alleen post krijgen die voor een van de nieuwe woningen bedoeld is, maar ook pakketjes, bouwmaterialen en energiecontracten. Met alle overlast van dien. De Soestse Ferdinand Huycklaan bestaat al ruim honderd jaar. De straat is in 1923 genoemd naar de hoofdpersoon van de roman De Lotgevallen van Ferdinand Huyck van Jacob van Lennep. In het boek bezoekt Ferdinand herberg De Drie Ringen die hier in de buurt stond. Heel toepasselijk dus dat hij hier vernoemd is. Een zijstraat is genoemd naar Jacob van Lennep zelf, terwijl bijvoorbeeld ook de schrijvers Bilderdijk, Wolkers, Wolff en Deken vernoemd zijn. Tot zover is er nog geen probleem. Maar toen kwam er nieuwbouw op het terrein tussen de Ferdinand Huyck...

Veel Nederlandse gemeentes hanteren de regel dat er pas pas na iemands overlijden een straat naar vernoemd mag worden. Voor belangrijke personen en grote helden wordt er nog weleens een uitzondering op die regel gemaakt, maar de rest moet netjes wachten tot na zijn dood. Het is dus op zich wel bijzonder dat er dit jaar vijf mensen overleden zijn waar al ergens in Nederland een straat naar genoemd is. Het gaat om twee presidenten, een schaatsster, een ondergedoken meisje en een schrijfster: Op 4 februari 2024 overleed Hélène Petter-Egger. Ze was 10 jaar toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak en ontsnapte daar aan transport naar een concentratiekamp. Ze zat bijna een jaar ondergedoken in Vorstenbosch. In 1964 werd daar de Eggerlaan naar haar genoemd, met respect voor de familie waar ze ondergedoken zat en en de dorpsbewoners 'die wel wisten maar zwegen'. Op 5 februari 2024 overleed Dries van Agt. Hij was minister van Justitie en vervolgens van 1977 tot 1982 premier van Nederland. I...

Nee, natuurlijk noemen we nooit straten naar moordenaars en andere misdadigers. Om een straat naar je genoemd te krijgen moet je immers een deugdzaam leven geleid hebben, van onbesproken gedrag zijn en liefst ook nog iets bijzonders gepresteerd hebben. Maar soms speelt er meer. Er was eens een dichter. Hij debuteerde in 1924 en publiceerde in totaal meer dan twintig dichtbundels. Hij won met zijn werk de P.C. Hooft-prijs, de Constantijn Huygens-prijs en tweemaal de Poëzieprijs van de gemeente Amsterdam. Hij wordt geroemd als een van de belangrijkste Nederlandse dichters. Zo iemand verdient wel een straatnaam zou je zeggen. Zijn leven had echter ook een duistere kant. Hij had serieuze psychische problemen, met driftbuien, drankgebruik en depressiviteit. Nadat hij in 1937 zijn hospita had vermoord en haar dochter had aangerand, werd hij tot terbeschikkingstelling veroordeeld. Na een lange periode van resocialisatie werd de tbs in 1955 opgeheven. Juist in die periode schreef hij het meest...

De makers van de Grote Vriendelijke Podcast - een podcast voor volwassenen over kinderboeken en jeugdliteratuur - vertelden me dat ze onlangs de vraag hadden gekregen waarom er in Assen geen Miep Diekmannstraat is, terwijl dat haar geboorteplaats is. Ze vroegen me of er meer te vertellen is over straatnamen die verwijzen naar kinderboeken en kinderboekenschrijvers. Een mooie aanleiding om eens op zoek te gaan naar straten die genoemd zijn naar Tonke Dragt, Paul van Loon en Thea Beckman. Het eerste waar ik aan moest denken toen ik hun vraag lag, was de Laan van Dick Laan in Heemstede. Het is een fijne vernoeming in de plaats waar hij zelf ook woonde en meteen ook een mooi voorbeeld dat je wél een laan kunt noemen naar iemand die Laan heet. Dick Laan is verder nog vernoemd in Wormerveer en Almere. Maar er zijn nog flink wat meer kinderboekenschrijvers met een eigen straatnaam. De recordhouder binnen dit thema is waarschijnlijk Annie M.G. Schmidt. Ik heb eerder al eens een stuk geschreve...

Als een bekende Nederlander overlijdt, wordt er soms meteen geroepen dat hij of zij wel een straatnaam verdient. Veel gemeentes hebben echter de regel dat iemand pas vernoemd kan worden als hij vijf (of soms zelfs tien) jaar overleden is. Die regel is er om te voorkomen dat te veel naar de waan van de dag wordt gehandeld, maar ook om even af te wachten of er na iemand overlijden niet ineens feiten naar boven komen die een vernoeming in de weg staan. Dat er lijken uit de kast komen, zeg maar. Het is vaak helemaal niet erg om even te moeten wachten, want vaak is er toch niet meteen een naamloze straat vrij die voor vernoeming in aanmerking komt. Toch vinden mensen soms dat het te lang duurt. Neem nou Simon Carmiggelt. Hij was een bekende schrijver en journalist. Hij schreef boeken, cabaretteksten en werkte voor de krant. Van 1946 tot 1983 had hij onder het pseudoniem Kronkel een dagelijkse column in Het Parool. Hij schreef er in totaal ongeveer 8700; ze verschenen in bundels en hij l...

Deze week werd het nieuws bekend dat men in Rotterdam een plein naar Marten Toonder gaat noemen . Rotterdam is daarmee de achtste plaats in Nederland waar een straat naar hem wordt genoemd. Toonder was de schepper van Tom Poes en Olivier B. Bommel, en het verbaast me eigenlijk dat er niet meer straten naar hen zijn genoemd.  Er is maar één plaats in Nederland waar enkele straten zijn genoemd naar figuren uit de verhalen van Toonder en dat is de Stripheldenbuurt in Almere. Tom Poes heeft er een straat en Olivier B. Bommel een hof, en ook Wal Rus, Joost, Dorknoper en burgemeester Dirk Dickerdack zijn er vernoemd. Ze hadden ook nog Terpen Tijn, Bul Super, Wammes Waggel Okke Zielknijper, Simon Slagslager, Pastuiven Verkwil of Pee Pastinakel kunnen kiezen. En ook nog professor Zbygniew Prlwytzkofsky, maar die naam is misschien wat minder handig voor een straatnaam. Er zijn meerdere plekken in het land waar straten zijn genoemd naar figuren uit de verhalen van Annie M.G. Schmidt (zoa...

Soms hebben verschillende straatnaamthema's nauw met elkaar te maken. Op veel plaatsen in Nederland zijn straten genoemd naar beroemde Nederlandse schrijvers en dichters, zoals de P.C. Hooftlaan en de Willem Kloosstraat . Er worden ook straten genoemd naar de pseudoniemen waaronder zij hun werken schreven, zoals de Multatulistraat . Er worden verder ook straten genoemd naar beroemde romans, zoals het Eline Vereplantsoen of De Vlaschaard . En er worden af en toe straten genoemd naar romanfiguren, zoals het Jan Wandelaarpad en de Pieter Stastokstraat . Waarom zou je die thema's niet gewoon in één nieuw alles omvattend thema ‘Nederlandse literatuur’ combineren? Het lijkt misschien iets moderns om straten te noemen naar romans of romanpersonages, maar in de Haagse Spoorwijk hebben ze al bijna honderd jaar straten die genoemd zijn naar schrijvers, hun pseudoniemen en hun belangrijkste romans, en ook nog hun bekendste personages. De wijk werd tussen 1918 en 1936 aangelegd, bij...

De schrijver Ferdinand Bordewijk is bekend van werken zoals Blokken, Bint en Karakter. Veel mensen kennen hem ook van de opvallende achternamen die hij voor zijn karakters bedacht zoals Dreverhaven, Katadreuffe, Ypsilinti en Van der Karbargenbok. Prachtige namen die nooit in het echt bestaan hebben en allemaal door Bordewijk verzonnen zijn. Bordewijk hield wel van die bijzondere namen. Wist je dat Bordewijk zo ook een heleboel echte straatnamen bedacht heeft voor de gemeente Den Haag? Bordewijk wist van zichzelf dat hij overgevoelig was voor bepaalde namen en ook over straatnamen had hij een sterke mening. De bestaande straatnamen waren volgens hem ambtelijk, fantasieloos en saai. Wie wil er nou in de Sinaasappelstraat of de Tomatenstraat wonen? Dat kon beter. Hij vond dat straatnamen niet te lang moesten zijn, mooi moesten klinken en liefst ook een beetje tot de verbeelding moesten spreken. Het achtervoegsel -straat vond hij lelijk en overbodig. Het kon toch niet moeilijk zijn o...

Joost van den Vondel is misschien wel de grootste dichter uit de Lage Landen, maar zijn we ons daar nog wel voldoende van bewust? Een dag of tien geleden schreef Christiaan Weijts in een column in het NRC dat het werk van Vondel niet meer van deze tijd is en dat Vondel (samen met andere oude helden zoals Hooft, Bilderdijk en Multatuli) onherstelbare schade toebrengt aan het leesplezier van scholieren. Frank van Pamelen betoogde vandaag in de Volkskrant dat het werk van Vondel nieuw leven ingeblazen moet worden. "Is het jammer als Gijsbrecht van Aemstel of Lucifer van de leeslijst verdwijnt? Welnee. Het wordt pas jammer als we de persoon Vondel uit het geheugen wissen. Want daarmee verkwanselen we kostbaarder cultureel erfgoed dan we ons weleens realiseren."  En toen vroeg ik me dus af: leeft Vondel wel voldoende voort in onze straatnamen? Zijn er naar Vondel bijvoorbeeld meer straten genoemd dan naar alle Jansens bij elkaar? Cultureel erfgoed moet je niet verkwanselen. ...

Sommige duo's zijn zo onafscheidelijk dat het moeilijk is om je de ene helft van het duo voor de stellen zonder de ander erbij te zien. Heb je ooit Peppi gezien zonder Kokki? En wat is Bassie zonder Adriaan? Over die laatste twee zingen ze niet voor niks: "zie je Bassie gaan, dan komt Adriaan eraan" . Die twee gaan namelijk nooit bij elkaar uit de buurt. Als er ergens straten naar zo'n duo worden genoemd, zullen die straten toch ook wel bij elkaar in de buurt liggen? Er zijn in Nederland geen straten genoemd naar Peppi en Kokki of naar Bassie en Adriaan. Maar er zijn wel tientallen plaatsen waar straten zijn genoemd naar een ander bekend duo van wat langer geleden: het schrijversduo Betje Wolff en Aagje Deken . Betje Wolff werd geboren in 1738 en Aagje Deken een paar jaar later in 1741. Betje trouwde in 1759 met de predikant en schrijver Adriaan Wolff, die ruim dertig jaar ouder was. Na zijn overlijden in 1777 ging Betje samenwonen met Aagje, die ze net een jaar ...

Zijn alle schilders naar wie straten zijn genoemd in de schilderswijk even bekend? Nee, natuurlijk niet. Rembrandt van Rijn en Vincent van Gogh zijn bij het grote publiek veel bekender dan bijvoorbeeld Jan van der Heijden en Pieter de Molijn. En dat geldt ook voor de schrijvers in de schrijversbuurt en de zeehelden in het zeeheldenkwartier. Personen die we anders misschien al lang vergeten zouden zijn, leven dankzij hun straatnamen in onze herinnering voort. Soms is het nog iets erger: dan kennen we de straatnaam nog wel, maar hebben we geen idee meer wie de persoon was waar de straat naar is genoemd. De schrijver Gerard Reve vertelde in 1982 in een interview hoe hij dacht over de vergankelijkheid van roem, en de rol die straatnamen daarbij kunnen spelen: "Na mijn dood word ik op de scholen tien jaar vrijwillig gelezen en daarna nog eens tien jaar verplicht. Dan noemen ze een straat naar me. En dan ben ik helemaal vergeten. Niemand weet toch meer wie Tweede van der Helst was?...

Dick Bruna is gestopt met tekenen, zo las ik net in het nieuws . Er zullen dus geen nieuwe Nijntje-boeken meer verschijnen. Op zich is dat geen verrassend bericht, want Dick Bruna is inmiddels al 86 jaar. Hij heeft zijn rust dus wel verdiend. Maar het is wel een mooie aanleiding om wat te vertellen over de straten die naar hem - en zijn Nijntje - zijn genoemd. Dick Bruna werd in 1927 in Utrecht geboren, en hij heeft zijn atelier in de Utrechtse binnenstad. Niet vreemd dus dat er juist daar een straat naar hem genoemd is. In de Utrechtse wijk Leidsche Rijn ligt sinds een paar jaar de Dick Brunasingel , tussen de Mies Bouhuysstraat en de Marten Toonderstraat . Maar ik vind het nog veel leuker dat er in Utrecht ook een straat naar Nijntje is genoemd: het Nijntje Pleintje ! Het is een lief klein plein nabij de Oudegracht, aan de noordkant van het centrum. Op het pleintje staat een heus standbeeld van Nijntje, dat is gemaakt door Dicks zoon Marc. En het straatnaambord is ook in Nijntje...

In 2013 is het precies 150 jaar geleden dat de Nederlandse schrijver Louis Couperus werd geboren. Daarom is het jaar ook uitgeroepen tot Couperus-jaar. Het is volgepland met allerlei activiteiten. Normaal zou je bij zo'n jubileum ook kijken of het mogelijk is om ergens een straat naar de jubilaris genoemd te krijgen, maar dat is bij Couperus niet nodig... Louis Couperus werd in 1863 geboren in Den Haag. Zijn verre voorvaderen heetten nog gewoon 'Kuiper', maar aan het begin van de 17e eeuw werd de familienaam heel chique verlatijnst tot 'Couperus'. Louis Couperus staat met zes werken in de Canon van de Nederlandse letterkunde: Eline Vere (uit 1889), De stille kracht (1900), De boeken der kleine zielen (1901), De berg van licht (1906), Van oude menschen, de dingen die voorbijgaan (1906) en Iskander (1920). Couperus en Willem Elsschot zijn de enige schrijvers die er zes keer in staan. Ter vergelijking: P.C. Hooft en Simon Vestdijk staan er vijf keer in, Ne...

Simon Vestdijk was een groot Nederlands auteur. Hij schreef meer dan 200 boeken. Voor zijn werk kreeg hij de P.C. Hooftprijs, de Constantijn Huygensprijs en de Staatsprijs der Nederlandse Letteren, en hij werd door velen gezien als een kandidaat voor de Nobelprijs voor de Literatuur. Naar zo iemand moeten toch ook straatnamen genoemd zijn, zou je zeggen. In dit geval is het echter ook andersom... Er zijn in Nederland drie plaatsen met een Vestdijk: Eindhoven, Hapert en Middelbeers. In Eindhoven loopt de Vestdijk daar waar ooit de stadsgracht lag. Vanaf ongeveer 1420 stond op de plek waar tegenwoordig de Ten Hagestraat en de Vestdijk samenkomen een kasteel. Grote kans dat de Vestdijk vroeger dus een vestingwal was. De straat in Eindhoven heet trouwens pas 'Vestdijk' sinds 1920, maar dat is nog steeds meer dan tien jaar voordat Simon Vestdijk aan zijn eerste roman begon. Waarom de Vestdijken in Hapert en Middelbeers zo heten, weet ik niet, maar het heeft waarschijnlijk ook niks ...

C. Buddingh' (1918-1985) was een Nederlands schrijver, dichter en vertaler. Hij vertaalde bijvoorbeeld de toneelstukken van Shakespeare in het Nederlands, maar hij is vooral bekend vanwege zijn vrolijke gedichten zoals die over de Blauwbilgorgel. Sinds 1988 wordt jaarlijks de C. Buddingh'-prijs uitgereikt voor het beste debuut in de Nederlandstalige poëzie. Iemand met een eigen poëzieprijs op zijn naam verdient toch ook wel een eigen straatnaam, zou je zeggen. Maar wat doe je dan met die rare apostrof in zijn naam? Ik zal eerst even wat vertellen over zijn voor- en achternaam. Zijn officiële voornaam is Cornelis (met een C), maar zijn roepnaam was Kees (met een K). Als schrijversnaam gebruikte hij C. Buddingh' , dus met alleen de initiaal. Zelf vertelde hij daarover: "Een heleboel mensen kunnen, vreemd genoeg, niet tegen initialen in schrijversnamen. Dat je als C. Buddingh' publiceert nemen ze - bewust of onbewust - ergens niet: die 'C' moet en zal een naam...