Doorgaan naar hoofdcontent

Niemand weet toch meer wie Tweede van der Helst was?

Zijn alle schilders naar wie straten zijn genoemd in de schilderswijk even bekend? Nee, natuurlijk niet. Rembrandt van Rijn en Vincent van Gogh zijn bij het grote publiek veel bekender dan bijvoorbeeld Jan van der Heijden en Pieter de Molijn. En dat geldt ook voor de schrijvers in de schrijversbuurt en de zeehelden in het zeeheldenkwartier. Personen die we anders misschien al lang vergeten zouden zijn, leven dankzij hun straatnamen in onze herinnering voort. Soms is het nog iets erger: dan kennen we de straatnaam nog wel, maar hebben we geen idee meer wie de persoon was waar de straat naar is genoemd.

De schrijver Gerard Reve vertelde in 1982 in een interview hoe hij dacht over de vergankelijkheid van roem, en de rol die straatnamen daarbij kunnen spelen: "Na mijn dood word ik op de scholen tien jaar vrijwillig gelezen en daarna nog eens tien jaar verplicht. Dan noemen ze een straat naar me. En dan ben ik helemaal vergeten. Niemand weet toch meer wie Tweede van der Helst was?" Reve ging er dus van uit dat hij binnen enkele decennia vergeten zou worden; een eventueel naar hem genoemde straatnaam zou daar niets aan kunnen redden. Ik hoef niet uit te leggen dat Reve natuurlijk best wist dat de persoon uit zijn voorbeeld niet echt 'Tweede' als voornaam had. Maar ik moet eerlijk bekennen dat de naam 'Van der Helst' mij ook niet veel zegt.

Reve verwijst met zijn opmerking naar de Tweede Van der Helststraat in Amsterdam. Die straat ligt in het verlengde van de Eerste Van der Helststraat. De twee worden van elkaar gescheiden door het Sarphatipark, net zoals het park ook de Eerste Jan Steenstraat en de Tweede Jan Steenstraat uit elkaar houdt, en de Eerste Jan van der Heijdenstraat en de Tweede Jan van der Heijdenstraat. Veel van de straten rond het Sarphatipark zijn naar kunstschilders genoemd. Van der Helst zal dus wel een schilder zijn geweest, net als Jan Steen en Jan van der Heijden. We kennen Jan Steen van zijn 'huishoudens' en Jan van der Heijden is behalve als schilder ook bekend als uitvinder van de straatlantaarn. Maar waar zouden we Van der Helst van kunnen kennen?

Bartholomeus - want dat is zijn echte voornaam - van der Helst was inderdaad ook een kunstschilder. Hij werd geboren in 1613 in Haarlem en hij verhuisde rond zijn 23e naar Amsterdam. Hij schilderde in de Gouden Eeuw en was dus een tijdgenoot van Rembrandt van Rijn. Van der Helst maakte in Amsterdam vooral veel portretten en schuttersstukken, en hij was daar heel succesvol mee. Wat 'De Nachtwacht' is voor Rembrandt is de 'Schuttersmaaltijd in de Voetboogdoelen te Amsterdam ter ere van de Vrede van Munster' voor Van der Helst. Dat schilderij hangt samen met enkele andere van zijn werken in het Rijksmuseum, naast de werken van Rembrandt van Rijn. Bartholomeus van der Helst overleed in 1670, een jaar na Rembrandt van Rijn.

Er is een belangrijk verschil tussen Rembrandt van Rijn en Bartholomeus van der Helst: in Nederland zijn meer dan 200 straten naar Rembrandt genoemd en slechts ongeveer 30 naar Van der Helst. Drie daarvan liggen in Amsterdam: behalve de Eerste Van der Helststraat en de Tweede Van der Helststraat ligt daar ook nog een Van der Helstplein. Verder zijn er nog straten, pleinen en lanen naar hem genoemd in bijvoorbeeld Baarn en Bilthoven, Enschede en Eindhoven, Helmond en Hoogezand, Maassluis en Meppel, en Veenendaal en Vlissingen. Verrassend genoeg heeft hij geen eigen straatnaam gekregen in zijn geboortestad Haarlem.

En Reve zelf?
Gerard Reve overleed in 2006. Naar hem zijn inmiddels ook al de eerste straatnamen genoemd, en daarmee ligt hij dus voor op het door hem voorspelde schema richting vergetelheid. Er zijn lanen naar hem genoemd in Groningen en Goes, een singel in Voorschoten, een hof in Leiden en straten in Utrecht in Haarlem. Hij heeft dus al wél een eigen straat in Haarlem. Het was mooi geweest als ze die de Tweede Van der Helststraat hadden genoemd...

Reacties

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

De Johan Cruijff Boulevard - over de geschiedenis van het begrip 'Engelse ziekte'

Eerder deze week werd bekend gemaakt dat de Arena boulevard in Amsterdam een nieuwe naam krijgt: hij heet voortgaan Johan Cruijff Boulevard. Iemand vroeg me waarom beide namen met een extra spatie geschreven zijn. Zou het niet logischer zijn om dat Arenaboulevard en Johan Cruijffboulevard te noemen? Ja, dat zou meer volgens de standaard zijn. In Amsterdam worden samenstellingen in bijna alle straatnamen aaneengeschreven, maar er zijn nog enkele uitzonderingen zoals de Fien de la Mar Straat en het Dwaze Moeders plein. Ook in de rest van het land komen dat soort straatnamen met extra spaties voor. Naar de reden voor dat spatiegebruik kan ik alleen maar gissen. Grote kans dat het gewoon komt door onzorgvuldigheid ergens in het proces. Pratend over die spatie kwam ook de term Engelse ziekte voorbij. Voor sommige mensen zijn 'onjuist spatiegebruik' en 'Engelse ziekte' synoniemen van elkaar. Voor anderen is 'Engelse ziekte' een ruimer begrip, waar ook het gebruik van …

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…

Wat is in Nederland de langste straat met één naam?

De Oudebildtdijk in de Friese gemeente Het Bildt wordt vaak de langste straat van Nederland genoemd. De straat loopt van Westhoek naar Oudebildtzijl en is volgens Google Maps in totaal 12,1 kilometer lang. Dat is best een eind inderdaad. Maar is het daarmee inderdaad de langste straat van Nederland? En meer specifiek: de langste straat die van begin tot eind dezelfde straatnaam heeft? Ik zal het maar meteen verklappen: dat is dus niet.

Als je gaat zoeken naar 'langste straat van Nederland' kom je allerlei straatnamen tegen. Ik zag dat ergens iemand de Voorstraat in Dordrecht noemde, maar die is 'slechts' 1.200 meter en daarmee met afstand niet de langste. De Laan van Meerdervoort in Den Haag wordt ook vaak genoemd, maar die is met een lengte van 5.800 meter ook zeker niet de langste straat van Nederland. Hier en daar lijkt men dat door te hebben, want daar noemt men het specifiek de langste láán van Nederland.

Ik vind gemakkelijke een paar straten die een stuk langer z…

Is het Hub of Huub van Doorne? - over straatnamen die je anders schrijft

Stel je eens voor dat er een straat naar je wordt genoemd en dat men daarbij je naam verkeerd schrijft. En stel je nou eens voor dat je zelf het straatnaambord mag onthullen en dan voor het oog van de toegestroomde menigte ontdekt dat ze je naam verkeerd geschreven hebben. Dat gebeurde Hub van Doorne in 1965.
Hubert 'Hub' van Doorne was de oprichter van DAF. Hij werd geboren in 1900 in America (in Noord-Limburg) en verhuisde op zijn twaalfde naar Deurne. Daar begon hij in 1928 samen met zijn broer Wim een eigen bedrijf: Hub van Doorne's Machine Fabriek. Dat bedrijf ging een paar jaar later Van Doorne's Machinefabriek en Constructiewerkplaatsen heten, en weer een paar jaar later werd de naam Van Doorne's Aanhangwagenfabriek N.V. DAF. Het bedrijf maakte toen voornamelijk aanhangwagens voor gebruik in de landbouw. Het bedrijf groeide verder: in 1949 werden de eerste vrachtwagens geproduceerd en nadat Hub van Doorne de Variomatic had uitgevonden ('het pientere pookj…