Over straatnamen met name

Eerder deze week nam dichter Rien Vroegindeweij afscheid van de Rotterdamse straatnamencommissie. Als lid van die commissie heeft hij meer dan tien jaar meegedacht over - en zijn stempel gedrukt op - de nieuwe straatnamen van Rotterdam. Tijdens zijn afscheid droeg hij en gedicht voor over een belangrijke straat uit zijn jeugd. Met zijn gedicht plaatst hij de straat in een historisch perspectief, net zoals een andere kunstenaar dat eerder al deed... Straat De straat waar ik geboren ben, heeft gelukkige tijden gekend want slaan we er Prisma 381 op na, dan lezen we dat Meindert Hobbema: 'in zijn zonnige Gelderse landschappen met watermolens een blijmoediger kijk op de natuur geeft dan zijn leermeester Jacob van Ruisdael, en in een gelukkig moment een der statigste Hollandse landschappen schiep: Het Laantje van Middelharnis.' Het Laantje heet nu Steneweg en ligt in een grauwe nieuwbouwwijk. Geluk en statigheid zijn daar verdreven, geen schilder geeft er nog b...

Er zijn in Nederland nauwelijks straatnamen die naar bedrijven of merken zijn genoemd. Dat is heel begrijpelijk want zo'n straatnaam zou veel te veel verbonden zijn aan de identiteit van het bedrijf. Als een bedrijf negatief in het nieuws komt, kan dat negatieve gevolgen hebben voor het imago van een straat die naar het bedrijf is genoemd. Onlangs voerde de gemeente Bergen op Zoom dat nog als reden op toen een voorstel om straatnamen aan bedrijven te gaan 'verkopen' werd afgewezen. Daarnaast willen gemeentes de straatnamen ook niet misbruiken om reclame mee te maken. Maar sluikreclame kan natuurlijk wel... In de Amsterdamse wijk De Pijp werd in 1993 een groot plein aangelegd. De ruimte voor het plein was vrijgekomen omdat een paar jaar eerder een deel van de Heineken-brouwerij was gesloopt. Het plein moest horecagebied worden en het lag voor de hand om het het Heinekenplein te noemen. De regels van de gemeente Amsterdam staan het echter niet toe dat straten naar bedri...

Zijn alle schilders naar wie straten zijn genoemd in de schilderswijk even bekend? Nee, natuurlijk niet. Rembrandt van Rijn en Vincent van Gogh zijn bij het grote publiek veel bekender dan bijvoorbeeld Jan van der Heijden en Pieter de Molijn. En dat geldt ook voor de schrijvers in de schrijversbuurt en de zeehelden in het zeeheldenkwartier. Personen die we anders misschien al lang vergeten zouden zijn, leven dankzij hun straatnamen in onze herinnering voort. Soms is het nog iets erger: dan kennen we de straatnaam nog wel, maar hebben we geen idee meer wie de persoon was waar de straat naar is genoemd. De schrijver Gerard Reve vertelde in 1982 in een interview hoe hij dacht over de vergankelijkheid van roem, en de rol die straatnamen daarbij kunnen spelen: "Na mijn dood word ik op de scholen tien jaar vrijwillig gelezen en daarna nog eens tien jaar verplicht. Dan noemen ze een straat naar me. En dan ben ik helemaal vergeten. Niemand weet toch meer wie Tweede van der Helst was?...

Vincent van Gogh is een van de bekendste Nederlandse kunstschilders. Een beetje schilderswijk kan dus niet zonder een Vincent van Goghstraat. Het ligt ook voor de hand om aan te nemen dat iedere Van Goghstraat wel zal kruisen met een andere straat die naar een schilder is genoemd. Maar dat is niet. Sterker nog: niet iedere Van Goghstraat is naar de schilder genoemd! Laten we eens een kijkje nemen in de bekendste schilderswijk van Nederland: de Schilderswijk in Den Haag. Die wijk heet natuurlijk zo omdat de straten er zijn genoemd naar schilders: Brueghelstraat, Van Ostadestraat, Segherstraat, Hobbemastraat... enzovoorts. In het noorden van de wijk ligt - parallel aan de Loosduinsekade - de Van Goghstraat. Deze is vreemd genoeg omgeven door allerlei straten die helemaal niet aan schilders doen denken, zoals de Zusterstraat (genoemd naar een zusterklooster) en de Schapenlaan (een oude schaapherdersroute). Veel van de straten in deze buurt zijn een verwijzing naar een familie of gebou...

Onlangs reed ik op mijn fiets over de Burgemeester Le Fèvre de Montignylaan in Rotterdam. De huizen aan die laan zijn net zo statig als de straatnaam doet vermoeden. Maar anders dan die ene naam doet vermoeden, zijn de straten in de omgeving allemaal genoemd naar schilders. Ik fietste langs de Frans Halssingel, de Jan Weijnslaan en de Jeroen Boschlaan, en kwam toen langs de Mesdaglaan. Het viel me meteen op dat er geen voornaam op dat bordje stond. En dus vroeg ik me af wat eigenlijk de voornaam van Mesdag was. Ik kwam niet verder dan Panorama. 'Panorama Mesdag', dat klinkt toch heel bekend. Maar wie noemt zijn zoon nou 'Panorama'? Nee, het moest natuurlijk wat anders zijn. Waarom ken ik van een heleboel schilders de voornaam, behalve van Mesdag - toch ook niet de minste? En waarom was uitgerekend bij de Mesdaglaan geen voornaam gebruikt? Als ze netjes de voornaam op het bordje hadden gezet, had ik nu wel geweten hoe hij heette. Thuis heb ik het meteen opgezocht. De...

Als je de hoop koestert dat er ooit nog eens een straat naar je genoemd wordt, moet je je eerst eens afvragen of je naam zich daar wel voor leent. Niet alle achternamen zijn even geschikt om voor een straatnaam gebruikt te worden. Een straatnaam moet bijvoorbeeld niet al te ingewikkeld zijn, want anders wordt het lastig om hem uit te spreken of op te schrijven. En een straatnaam mag ook geen verwarring opleveren met andere straatnamen in dezelfde stad of dorp. Heet je bijvoorbeeld 'Nachtegaal' van achter en is er in jouw stad ook al een vogelbuurt, dan is de kans op een vernoeming klein. Bij het toekennen van straatnamen wordt per wijk vaak een thema gebruikt. Een heleboel steden en dorpen hebben wel een schilderswijk, waar allerlei vaderlandse schilders in de straatnamen vereeuwigd zijn. Een bekende kunstschilder uit de zeventiende eeuw is Jan Steen. Hij is vooral bekend door zijn schilderijen van huiselijke taferelen. Het 'huishouden van Jan Steen' is zelfs spreekw...