Vorige week vroeg @taaljournalist me via Twitter wat ik hem kon vertellen over de Lazerijstraat in Etten-Leur. Het deed hem vooral denken aan de uitdrukking 'iemand op zijn lazerij geven'. Maar de straat is niet genoemd naar een pak slaag. De naam verwijst naar een plek waar vroeger lepralijders werden opgevangen.
Lepra is een ziekte die de huid en de botten aantast. De ziekte kwam vele eeuwen voor onze jaartelling al voor. Uit angst voor besmetting durfde men de naam van de ziekte vroeger nauwelijks uit te spreken. Daarom had men het simpelweg over 'de zieke', of in het Frans 'le malade'. Uit deze Franse benaming is een ander Nederlandse woord voor de ziekte ontstaan: melaatsheid. De Bijbelse figuur Lazarus - een met zweren bedekte bedelaar - is de beschermheilige van de lepralijders. Met een verwijzing naar zijn naam werd de ziekte daarom ook wel lazerij of lasarie genoemd.
In de middeleeuwen werden op een groot aantal plekken in West-Europa speciale inrichtingen gebouwd om lepralijders op te vangen. Door de leprozen af te zonderen, wilde men voorkomen dat andere mensen ook besmet zouden worden. Meestal werden deze inrichtingen daarom buiten de stadsmuren of dorpsgrenzen gebouwd. Er waren alleen in Nederland al tientallen steden met een leprozenhuis, waaronder Amsterdam, Arnhem, Delft Den Haag, Haarlem, Kampen, Middelburg, Rotterdam, Sneek, Utrecht en Zwolle. Vanaf de vijftiende eeuw nam de besmetting met lepra langzaamaan af. Veel leprozenhuizen werden toen afgebroken of kregen een andere functie als bejaardenhuis of weeshuis.
Op sommige plekken kwam de aanwezigheid van een leprozenhuis ook terug in de straatnaamgeving. In Amsterdam was bijvoorbeeld lange tijd een Leprozengracht. Het Amsterdams leprozenhuis lag in de zestiende eeuw nog buiten de stadsmuren, maar bij een stadsuitbreiding kwam het binnen de stadsmuren te liggen. Toen de Leprozengracht in 1882 werd gedempt, verdween ook de straatnaam. In Den Haag herinnert de straatnaam Zieken aan het voormalige leprozenhuis. Zieken was de weg naar het gebouw dat vanaf halverwege de vijftiende eeuw tot in de negentiende eeuw buiten Den Haag lag. Nadat in 1654 de laatste melaatse was overleden, werd het gebouw ook nog als proveniershuis, kazerne en hospitaal gebruikt. Door de groei van de stad ligt de straat Zieken inmiddels midden in de stad.
Ook op andere plekken in Nederland hebben we nog steeds straatnamen die aan een oude leprozerie herinneren, zoals de Lazarijstraat in Middelburg, de Lazaruskade in Gouda, de Lazaristenstraat in Bocholtz en de Lazarusbocht in Oirschot. En dus ook de Lazerijstraat in Etten-Leur waar @taaljournalist naar vroeg. In België hebben we nog de Lazarijstraat in Hasselt en de Leprozerijstraat in Moeskroen. En ook de Rue de la Maladrie (Soignies) en de Rue de la Maladrée (o.a. in La Louvière, Gembloers, Courcelles en Le Roeulx) doen herinneren aan een oude leprozerie. Als je de straten op de kaart opzoekt, kun je zien dat ze allemaal buiten de oude woonkern liggen.
In Leiden ligt nog geen vijfhonderd meter buiten de oude binnenstad een Lasserstraat. Maar die naam heeft dan weer helemaal niks met de lazerij te maken. De Lasserstraat ligt nabij de Smederijstraat en de Gieterijstraat. Dan kun je zelf wel bedenken over wat voor lasserij het hier gaat.
In de middeleeuwen werden op een groot aantal plekken in West-Europa speciale inrichtingen gebouwd om lepralijders op te vangen. Door de leprozen af te zonderen, wilde men voorkomen dat andere mensen ook besmet zouden worden. Meestal werden deze inrichtingen daarom buiten de stadsmuren of dorpsgrenzen gebouwd. Er waren alleen in Nederland al tientallen steden met een leprozenhuis, waaronder Amsterdam, Arnhem, Delft Den Haag, Haarlem, Kampen, Middelburg, Rotterdam, Sneek, Utrecht en Zwolle. Vanaf de vijftiende eeuw nam de besmetting met lepra langzaamaan af. Veel leprozenhuizen werden toen afgebroken of kregen een andere functie als bejaardenhuis of weeshuis.
Op sommige plekken kwam de aanwezigheid van een leprozenhuis ook terug in de straatnaamgeving. In Amsterdam was bijvoorbeeld lange tijd een Leprozengracht. Het Amsterdams leprozenhuis lag in de zestiende eeuw nog buiten de stadsmuren, maar bij een stadsuitbreiding kwam het binnen de stadsmuren te liggen. Toen de Leprozengracht in 1882 werd gedempt, verdween ook de straatnaam. In Den Haag herinnert de straatnaam Zieken aan het voormalige leprozenhuis. Zieken was de weg naar het gebouw dat vanaf halverwege de vijftiende eeuw tot in de negentiende eeuw buiten Den Haag lag. Nadat in 1654 de laatste melaatse was overleden, werd het gebouw ook nog als proveniershuis, kazerne en hospitaal gebruikt. Door de groei van de stad ligt de straat Zieken inmiddels midden in de stad.
Ook op andere plekken in Nederland hebben we nog steeds straatnamen die aan een oude leprozerie herinneren, zoals de Lazarijstraat in Middelburg, de Lazaruskade in Gouda, de Lazaristenstraat in Bocholtz en de Lazarusbocht in Oirschot. En dus ook de Lazerijstraat in Etten-Leur waar @taaljournalist naar vroeg. In België hebben we nog de Lazarijstraat in Hasselt en de Leprozerijstraat in Moeskroen. En ook de Rue de la Maladrie (Soignies) en de Rue de la Maladrée (o.a. in La Louvière, Gembloers, Courcelles en Le Roeulx) doen herinneren aan een oude leprozerie. Als je de straten op de kaart opzoekt, kun je zien dat ze allemaal buiten de oude woonkern liggen.
In Leiden ligt nog geen vijfhonderd meter buiten de oude binnenstad een Lasserstraat. Maar die naam heeft dan weer helemaal niks met de lazerij te maken. De Lasserstraat ligt nabij de Smederijstraat en de Gieterijstraat. Dan kun je zelf wel bedenken over wat voor lasserij het hier gaat.
Reacties