Doorgaan naar hoofdcontent

De aalscholver en de schollevaar, waar noem je nou je straatnaam naar?

De aalscholver en de schollevaar: dat zijn twee namen voor dezelfde vogel. En de twee namen zijn nog anagrammen van elkaar ook. Als je nou een straat naar die vogel wilt noemen... welke van de twee namen kies je dan?

Aalscholvers (en schollevaren) zijn visetende vogels die behoren tot de pelikaanachtigen. Ze zijn helemaal zwart, op de witte vlekken op hun wangen na. Op zoek naar vis duiken ze lang en diep onder water. Hun verendek is daarop aangepast: doordat hun veren veel natter worden dan die van andere vogels, kunnen ze veel gemakkelijker onder water zwemmen. Het nadeel daarvan is dat ze na hun duik langer nodig hebben om te drogen. Je hebt ze vast wel eens zien zitten in hun karakteristieke pose: ze zitten vaak met wijd uitgespreide vogels op een paal of tak te drogen in de zon.

Waar komen de namen vandaan?
Van de twee namen is 'schollevaar' met afstand het oudst; de oudste tekst waar die naam in gebruikt wordt, is uit 1287. Het eerste deel van de naam is verwant met oude woorden die een beetje als 'skolf' of 'scholf' klinken en 'onderduiken' betekenen. Er is ook een theorie dat het eerste deel oorspronkelijk 'krijsen' betekende, maar dat zou vreemd zijn want de aalscholver is best een stille vogel. Het achtervoegsel -aar is ontstaan onder invloed van het oude woord voor 'arend'. De naam betekent dus letterlijk 'duikvogel' - een prima naam voor een vogel die graag onder water duikt.

In de loop der tijd ging men de schollevaar kortweg ook 'scholverd' of 'scholver' noemen. Toen het beroepsvissers aan het begin van de negentiende eeuw opviel dat die vogels toch wel erg veel paling aten, begonnen zij het 'aalscholvers' te noemen. De naam 'schollevaar' is dus ruim 500 jaar ouder dan 'aalscholver'. In het moderne taalgebruik wordt het woord 'aalscholver' echter veel vaker gebruikt. Volgens het Nederlands soortenregister is 'aalscholver' ook de officiële Nederlandse naam voor de Phalacrocorax carbo.

De vogel in straatnamen
Er zijn in Nederland ruim vijftig straatnamen genoemd naar de aalscholver/schollevaar. De meeste liggen gewoon in een wijk waar alle straten naar vogels zijn genoemd, maar sommige straten leiden (of leidden) echt naar een plek waar veel aalscholvers vertoeven. Welke van de twee namen is nu het populairst voor de straatnaamgeving?

Van de 57 straten die ik heb gevonden, zijn er maar liefst 51 genoemd naar de 'aalscholver'. Zo hebben we de Aalscholverstraat in Anna Paulowna, de Aalscholverweg in Apeldoorn, de Aalscholverring in Delft, de Aalscholverlaan in Kortenhoef, het Aalscholveroord in Leiden, de Aalscholver in Muiderberg, de Aalscholversingel in Velp en de Aalscholverlaan in Zeist. In de gemeente Den Haag hebben ze zelfs zowel een Aalscholveroever als een Aalscholversingel. Ze liggen in twee verschillende wijken, op nog geen vijf kilometer van elkaar. De eerste kruist met de Watervogellaan en de Purperreigerstraat, en de tweede met de Weidevogellaan en de Blauwe Reigersingel. Wie bedenkt zoiets? Daarvoor moet je niet bij de gemeente Den Haag zijn; beide Vinex-wijken zijn namelijk pas in 2002 bij een gemeentelijke herindeling onderdeel geworden van Den Haag. Voor die tijd lag de Aalscholveroever nog in Leidschenveen (als onderdeel van de gemeente Leidschendam) en de Aalscholversingel nog in Ypenburg (als onderdeel van de gemeente Nootdorp).

Er zijn slechts zes straatnamen in Nederland genoemd naar de 'schollevaar': de Schollevaarlaan in Heemstede, de Schollevaar in Kruiningen, de Schollevaarstraat in Maassluis, de Schollevaarweg in Zeewolde, de Schollevaartseweg in Capelle aan den IJssel, en de Schollevaartse Dreef die in Capelle aan den IJssel en in Rotterdam ligt. Die laatste twee straten hebben hun naam te danken aan het Schollevaarseiland, dat in de achttiende eeuw in de Wollefoppenplas lag. Het Schollevaarseiland kreeg zijn naam in de tijd dat de aalscholvers nog schollevaars werden genoemd. De Wollefoppenplas was een van de veenplassen die is drooggelegd bij de aanleg van de Prins Alexanderpolder. Het eiland in de plas was een paradijs voor watervogels zoals reigers en lepelaars, en natuurlijk ook schollevaars.

In de omgeving van de Schollevaartseweg in Capelle aan den IJssel tieren de verwijzingen naar de oude schollevaar welig. De woonwijk waar de straat in ligt, heet 'Schollevaar'. Ten zuiden van de wijk ligt het 'Schollebos' en ten oosten ligt begraafplaats 'Schollevaart'. Die begraafplaats ligt dan weer nabij de 'Schollevaartse Tocht', een ontwateringskanaal dat in de tijd van de inpoldering is aangelegd. Het winkelcentrum in de wijk heet 'De Scholver'. Kunstenaar Kees de Jong maakte een beeld als landmark voor de wijk, en dat heet dan weer heel modern 'de Aalscholver'.

Nog meer namen
Er zijn nog veel meer namen voor de aalscholver/schollevaar. De vogel wordt ook wel koolgans, kormoraan, waterraaf, zeeraaf of preekheer genoemd. Maar er is nog nooit iemand op het idee gekomen om een van die namen voor een straat te gebruiken.

Foto: Sarunas_B

Reacties

Irina zei…
In Utrecht is wel een Predikherenstraat! Maar die is natuurlijk niet naar aalscholvers genoemd.
Rob Essers zei…
Is Nijmegen is een Aalscholverplaats (openbare ruimte ID 0268300000000091).
Rob Essers zei…
De Schollevaartse Dreef in Capelle aan den IJssel bestaat niet. Openbare ruimte ID 0502300000007381 heet Schollevaarse Dreef (zonder t). De Schollevaartse Dreef (openbare ruimte ID 0599300000003786) ligt in Rotterdam.

Populaire posts van deze blog

Wat is in Nederland de langste straat met één naam?

De Oudebildtdijk in de Friese gemeente Het Bildt wordt vaak de langste straat van Nederland genoemd. De straat loopt van Westhoek naar Oudebildtzijl en is volgens Google Maps in totaal 12,1 kilometer lang. Dat is best een eind inderdaad. Maar is het daarmee inderdaad de langste straat van Nederland? En meer specifiek: de langste straat die van begin tot eind dezelfde straatnaam heeft? Ik zal het maar meteen verklappen: dat is dus niet. Als je gaat zoeken naar 'langste straat van Nederland' kom je allerlei straatnamen tegen. Ik zag dat ergens iemand de Voorstraat in Dordrecht noemde, maar die is 'slechts' 1.200 meter en daarmee met afstand niet de langste. De Laan van Meerdervoort in Den Haag wordt ook vaak genoemd, maar die is met een lengte van 5.800 meter ook zeker niet de langste straat van Nederland. Hier en daar lijkt men dat door te hebben, want daar noemt men het specifiek de langste láán van Nederland. Ik vind gemakkelijke een paar straten die een stuk la

Van Nummer naar Klokhúsdyk - over Nederlandse plaatsen die maar één straatnaam hebben

In een stad waar regelmatig nieuwe buurten en wijken worden gebouwd, kun je af en toe helemaal los gaan bij het vaststellen van nieuwe straatnamen. Maar stel dat je een plaats hebt met maar één straat, wat voor naam geef je die dan? Noem je die straat gewoon naar de plaats zelf, naar iets uit de omgeving of misschien naar iemand die je leuk vindt? Denk goed na, want je mag dus maar één ding kiezen... Dat soort dingen vraag ik me dus soms af. Het is makkelijk om er antwoorden bij te vinden, want in de BAG staan maar 24 woonplaatsen waarvoor officieel niet meer dan één straatnaam is geregistreerd. Daarvan liggen er vijftien in Friesland, zes in Drenthe en ook eentje in Groningen, Noord-Holland en Utrecht. Ik vond in deze plaatsen zes verschillende soorten straatnamen. Vererving - In 1e Exloërmond, Balloërveld, Eleveld, Geelbroek, Oranje, Húns, Leons, Oudezijl, Noordeinde en Ossenwaard heet de enige straat gewoon precies net zoals de plaats. Daar heten de straten dus ook 1e Exloërmond, B

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp? Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat . Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat , van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd

De hoge heren van Hoogerheide - op zoek naar de grootste plaats in Nederland waar niet één straat naar een vrouw genoemd is

De laatste jaren wordt er veel gesproken over de man/vrouw-verdeling in straatnamenland. Van alle straten die naar personen genoemd zijn, is een grote meerderheid naar mannen genoemd en dat is natuurlijk niet eerlijk. Met moties en petities krijgen gemeentes de opdracht om meer straten naar vrouwen te noemen. Dat riep bij mij de vraag op: wat is de grootste plaats in Nederland waar nog steeds niet één straat naar een vrouw genoemd is? Zoektocht Nederland heeft ruim 2.000 plaatsen met in totaal ongeveer 250.000 straatnamen. Het is ondoenlijk om die plaatsen stuk voor stuk langs te gaan om te kijken of er ergens toch in ieder geval één straat naar een vrouw genoemd is. Om te beginnen heb ik alle plaatsen met minder dan 150 straatnamen van de lijst verwijderd - je moet ergens een streep trekken. Zo hield ik nog 398 plaatsen over. Vervolgens heb ik alle plaatsen uit te lijst verwijderd waar een straat naar Wilhelmina, Juliana of Beatrix genoemd is. Dat zijn de meest vernoemde vrouwen in Ne