Doorgaan naar hoofdcontent

Lazarus op zijn lazer geven in de Lazerijstraat?

Vorige week vroeg @taaljournalist me via Twitter wat ik hem kon vertellen over de Lazerijstraat in Etten-Leur. Het deed hem vooral denken aan de uitdrukking 'iemand op zijn lazerij geven'. Maar de straat is niet genoemd naar een pak slaag. De naam verwijst naar een plek waar vroeger lepralijders werden opgevangen.

Lepra is een ziekte die de huid en de botten aantast. De ziekte kwam vele eeuwen voor onze jaartelling al voor. Uit angst voor besmetting durfde men de naam van de ziekte vroeger nauwelijks uit te spreken. Daarom had men het simpelweg over 'de zieke', of in het Frans 'le malade'. Uit deze Franse benaming is een ander Nederlandse woord voor de ziekte ontstaan: melaatsheid. De Bijbelse figuur Lazarus - een met zweren bedekte bedelaar - is de beschermheilige van de lepralijders. Met een verwijzing naar zijn naam werd de ziekte daarom ook wel lazerij of lasarie genoemd.

In de middeleeuwen werden op een groot aantal plekken in West-Europa speciale inrichtingen gebouwd om lepralijders op te vangen. Door de leprozen af te zonderen, wilde men voorkomen dat andere mensen ook besmet zouden worden. Meestal werden deze inrichtingen daarom buiten de stadsmuren of dorpsgrenzen gebouwd. Er waren alleen in Nederland al tientallen steden met een leprozenhuis, waaronder Amsterdam, Arnhem, Delft Den Haag, Haarlem, Kampen, Middelburg, Rotterdam, Sneek, Utrecht en Zwolle. Vanaf de vijftiende eeuw nam de besmetting met lepra langzaamaan af. Veel leprozenhuizen werden toen afgebroken of kregen een andere functie als bejaardenhuis of weeshuis.

Op sommige plekken kwam de aanwezigheid van een leprozenhuis ook terug in de straatnaamgeving. In Amsterdam was bijvoorbeeld lange tijd een Leprozengracht. Het Amsterdams leprozenhuis lag in de zestiende eeuw nog buiten de stadsmuren, maar bij een stadsuitbreiding kwam het binnen de stadsmuren te liggen. Toen de Leprozengracht in 1882 werd gedempt, verdween ook de straatnaam. In Den Haag herinnert de straatnaam Zieken aan het voormalige leprozenhuis. Zieken was de weg naar het gebouw dat vanaf halverwege de vijftiende eeuw tot in de negentiende eeuw buiten Den Haag lag. Nadat in 1654 de laatste melaatse was overleden, werd het gebouw ook nog als proveniershuis, kazerne en hospitaal gebruikt. Door de groei van de stad ligt de straat Zieken inmiddels midden in de stad.

Ook op andere plekken in Nederland hebben we nog steeds straatnamen die aan een oude leprozerie herinneren, zoals de Lazarijstraat in Middelburg, de Lazaruskade in Gouda, de Lazaristenstraat in Bocholtz en de Lazarusbocht in Oirschot. En dus ook de Lazerijstraat in Etten-Leur waar @taaljournalist naar vroeg. In België hebben we nog de Lazarijstraat in Hasselt en de Leprozerijstraat in Moeskroen. En ook de Rue de la Maladrie (Soignies) en de Rue de la Maladrée (o.a. in La Louvière, Gembloers, Courcelles en Le Roeulx) doen herinneren aan een oude leprozerie. Als je de straten op de kaart opzoekt, kun je zien dat ze allemaal buiten de oude woonkern liggen.

In Leiden ligt nog geen vijfhonderd meter buiten de oude binnenstad een Lasserstraat. Maar die naam heeft dan weer helemaal niks met de lazerij te maken. De Lasserstraat ligt nabij de Smederijstraat en de Gieterijstraat. Dan kun je zelf wel bedenken over wat voor lasserij het hier gaat.

Reacties

Greet zei…
Bij het lezen van uw artikel moest ik steeds denken aan het woord 'lazaret'. Heeft dat er ook mee te maken?
Dinx zei…
@Greet: Inderdaad. Een lazaret was oorspronkelijk een ziekenhuis voor mensen met besmettelijke ziekten, maar is in het Nederlands ook 'veldhospitaal' gaan betekenen.
De Lasserstraat in Leiden is inderdaad genoemd naar een lasserij, en wel de Nederlandsche Electrolasch Maatschappij die tot 1994 op die plek gevestigd was.
Sjos zei…
La Louvière, Gembloers, Courcelles en Le Roeulx ... dat zijn plaatsnamen waar je op zich al een mooie column over moet kunnen schrijven!
Daan van Leeuwen zei…
De 'Zieken' in Den Haag verwijst eveneens naar de leprozerie, dat in de late middeleeuwen buiten de stad lag aan het kanaal richting Delft.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

De Johan Cruijff Boulevard - over de geschiedenis van het begrip 'Engelse ziekte'

Eerder deze week werd bekend gemaakt dat de Arena boulevard in Amsterdam een nieuwe naam krijgt: hij heet voortgaan Johan Cruijff Boulevard. Iemand vroeg me waarom beide namen met een extra spatie geschreven zijn. Zou het niet logischer zijn om dat Arenaboulevard en Johan Cruijffboulevard te noemen? Ja, dat zou meer volgens de standaard zijn. In Amsterdam worden samenstellingen in bijna alle straatnamen aaneengeschreven, maar er zijn nog enkele uitzonderingen zoals de Fien de la Mar Straat en het Dwaze Moeders plein. Ook in de rest van het land komen dat soort straatnamen met extra spaties voor. Naar de reden voor dat spatiegebruik kan ik alleen maar gissen. Grote kans dat het gewoon komt door onzorgvuldigheid ergens in het proces. Pratend over die spatie kwam ook de term Engelse ziekte voorbij. Voor sommige mensen zijn 'onjuist spatiegebruik' en 'Engelse ziekte' synoniemen van elkaar. Voor anderen is 'Engelse ziekte' een ruimer begrip, waar ook het gebruik van …

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…

Wat is in Nederland de langste straat met één naam?

De Oudebildtdijk in de Friese gemeente Het Bildt wordt vaak de langste straat van Nederland genoemd. De straat loopt van Westhoek naar Oudebildtzijl en is volgens Google Maps in totaal 12,1 kilometer lang. Dat is best een eind inderdaad. Maar is het daarmee inderdaad de langste straat van Nederland? En meer specifiek: de langste straat die van begin tot eind dezelfde straatnaam heeft? Ik zal het maar meteen verklappen: dat is dus niet.

Als je gaat zoeken naar 'langste straat van Nederland' kom je allerlei straatnamen tegen. Ik zag dat ergens iemand de Voorstraat in Dordrecht noemde, maar die is 'slechts' 1.200 meter en daarmee met afstand niet de langste. De Laan van Meerdervoort in Den Haag wordt ook vaak genoemd, maar die is met een lengte van 5.800 meter ook zeker niet de langste straat van Nederland. Hier en daar lijkt men dat door te hebben, want daar noemt men het specifiek de langste láán van Nederland.

Ik vind gemakkelijke een paar straten die een stuk langer z…

Is het Hub of Huub van Doorne? - over straatnamen die je anders schrijft

Stel je eens voor dat er een straat naar je wordt genoemd en dat men daarbij je naam verkeerd schrijft. En stel je nou eens voor dat je zelf het straatnaambord mag onthullen en dan voor het oog van de toegestroomde menigte ontdekt dat ze je naam verkeerd geschreven hebben. Dat gebeurde Hub van Doorne in 1965.
Hubert 'Hub' van Doorne was de oprichter van DAF. Hij werd geboren in 1900 in America (in Noord-Limburg) en verhuisde op zijn twaalfde naar Deurne. Daar begon hij in 1928 samen met zijn broer Wim een eigen bedrijf: Hub van Doorne's Machine Fabriek. Dat bedrijf ging een paar jaar later Van Doorne's Machinefabriek en Constructiewerkplaatsen heten, en weer een paar jaar later werd de naam Van Doorne's Aanhangwagenfabriek N.V. DAF. Het bedrijf maakte toen voornamelijk aanhangwagens voor gebruik in de landbouw. Het bedrijf groeide verder: in 1949 werden de eerste vrachtwagens geproduceerd en nadat Hub van Doorne de Variomatic had uitgevonden ('het pientere pookj…