In de tijd dat Nederland nog volop werd ontgonnen, ingepolderd en verkaveld, werd er natuurlijk wel eens ruzie gemaakt over een stukje grond. Soms werd er zo lang geruzied over een polder of perceel dat het in de volksmond zelfs een naam kreeg die aan die twist refereerde. Dat stuk noemde men dan gewoon het twistveen of het twistveld, en dan wist iedereen waarover je het had. Van die eeuwenoude benamingen wordt een behoorlijk aantal nog steeds gebruikt. Die zie je niet alleen terug in namen van dorpen of streken, maar ook in de straatnamen.
Er zijn allerlei manieren om ruzie te maken over een stuk grond, en daar zijn ook weer allemaal verschillende woorden voor. Bij Coevorden lag een stuk veen waar ooit stevig over 'gekibbeld' werd, en op die plaats ligt tegenwoordig nog steeds een gehucht met de naam Kibbelveen. Zo heb je ook Kibbelmieden en Kibbelkamp in het grensgebied van Eexta, Westerlee en Meeden, en een gehucht Kibbelgaarn bij Veendam. Je kunt ook 'kijven' of 'kiften'. Dat levert namen op zoals die van het gehucht Kijfhoek bij Zwijndrecht of het poldergebied Kijfhoek bij Drimmelen. Beide namen zijn al meer dan zeshonderd jaar oud. Bij Akersloot ligt zo een Kijfpolder en bij Nieuwolda kennen ze de Kijfmiede. Over een stuk grond in de buurt van Hoogeveen werd ooit langdurig 'gekrakeeld', en dus noemde men dat in 1797 al Krakeel. Er werd in die buurt wel meer geruzied, want in het zuiden van Hoogeveen lagen ook nog de Kibbelwijken. Het Middelnederlandse werkwoord 'kabeeuwen' (dat ook weer ruziemaken betekent) vormt waarschijnlijk de oorsprong van de dorpsnaam Cabauw, nabij Lopik. En het oude ruziewerkwoord 'klammen' zie je terug in naam van de Klampdijk, een oude dijk op de banscheiding van Krommenie en Assendelft. Je kunt ook nog 'krieuwen', maar ik heb geen toponiemen kunnen vinden die daarvan zijn afgeleid.
Kibbelen, kijven, kabeeuwen, klammen, krieuwen en krakelen... om een of andere reden beginnen al die woorden met een k-klank. Opmerkelijk.
Behalve de hoeken, polders en dijken zijn er ook straatnamen die herinneren aan de soms eeuwenoude twisten. Zo hebben ze in Dwingeloo bijvoorbeeld het Kibbelstuk, in Schipborg de Kibbelakkers, in Schoonoord het Kibbelveen en in Veendam de Kibbelgaarn. Stuk voor stuk kibbel-straatnamen. Wil je liever knibbelen dan kibbelen? Dan moet je een een huis zoeken aan de Knibbelweide in Aalten, de Knibbeldijk in Almelo, de Knibbelakker in Epe, de Knibbelakker in Ermelo of de Knibbeldijk in Laren. Houd je van kift en gekijf? Dan kun je bijvoorbeeld terecht in de Kijfgracht in Leiden, de Kijffhoeck in Oud Beijerland, de Kijfwaard in Pannerden, de Kijfhoek in Zwijndrecht of in Kijveland bij Poortugaal. Ben je meer van het krakelen? Dan hebben ze speciaal voor jou in Delft de Krakeelpolderweg, in Eede de Krakeelweg, in Haaksbergen de Krakeelsweg, in Hollandscheveld de Krakeelsedijk en in IJzendijke natuurlijk de Krakeeldijk. En tenslotte nog voor de mensen die liever klammen: de Klamptweid in Andijk, de Peelklamp in Deurne, het Klampstuk in Zaandijk en de Hooiklamp in Zwaag. Er is ook een straat in Rotterdam die Klamdijk heet, maar daar was geen onenigheid over; die is gewoon genoemd naar de Klampdijk in Noord-Holland waar ik hierboven al over schreef.
Het lijken allemaal willekeurige rijtjes, maar als je ze op de kaart bekijkt dan valt je misschien weer wat op. Bijna alle straatnamen die ik heb kunnen vinden die iets met 'kibbelen' in de naam hebben, liggen in de provincie Drenthe (of anders in ieder geval daar in de buurt). Verder wordt er blijkbaar nergens gekibbeld over straatnamen. Voor straatnamen die zijn afgeleid van het 'knibbelen' moet je iets naar het zuiden; die komen bijna alleen maar voor in Gelderland en Overijssel. Kijven gebeurt vooral in Zuid-Holland, zo kun je op basis van de straatnamen concluderen. En klammen is een aanduiding die vooral in Noord-Holland en Noord-Brabant wordt gebruikt. Krakelen is de enige vorm van ruziën die door het hele land in straatnamen is terug te vinden. ('Twisten' overigens, maar dat begint niet met een k!)
Akkers en waarden, velden en weides, stukken, venen en polders... je kunt er aardig over van mening verschillen. Maar kibbelen over straatnamen heeft geen zin meer, want die zijn tegenwoordig allemaal netjes officieel vastgelegd.
Kibbelen, kijven, kabeeuwen, klammen, krieuwen en krakelen... om een of andere reden beginnen al die woorden met een k-klank. Opmerkelijk.
Behalve de hoeken, polders en dijken zijn er ook straatnamen die herinneren aan de soms eeuwenoude twisten. Zo hebben ze in Dwingeloo bijvoorbeeld het Kibbelstuk, in Schipborg de Kibbelakkers, in Schoonoord het Kibbelveen en in Veendam de Kibbelgaarn. Stuk voor stuk kibbel-straatnamen. Wil je liever knibbelen dan kibbelen? Dan moet je een een huis zoeken aan de Knibbelweide in Aalten, de Knibbeldijk in Almelo, de Knibbelakker in Epe, de Knibbelakker in Ermelo of de Knibbeldijk in Laren. Houd je van kift en gekijf? Dan kun je bijvoorbeeld terecht in de Kijfgracht in Leiden, de Kijffhoeck in Oud Beijerland, de Kijfwaard in Pannerden, de Kijfhoek in Zwijndrecht of in Kijveland bij Poortugaal. Ben je meer van het krakelen? Dan hebben ze speciaal voor jou in Delft de Krakeelpolderweg, in Eede de Krakeelweg, in Haaksbergen de Krakeelsweg, in Hollandscheveld de Krakeelsedijk en in IJzendijke natuurlijk de Krakeeldijk. En tenslotte nog voor de mensen die liever klammen: de Klamptweid in Andijk, de Peelklamp in Deurne, het Klampstuk in Zaandijk en de Hooiklamp in Zwaag. Er is ook een straat in Rotterdam die Klamdijk heet, maar daar was geen onenigheid over; die is gewoon genoemd naar de Klampdijk in Noord-Holland waar ik hierboven al over schreef.
Het lijken allemaal willekeurige rijtjes, maar als je ze op de kaart bekijkt dan valt je misschien weer wat op. Bijna alle straatnamen die ik heb kunnen vinden die iets met 'kibbelen' in de naam hebben, liggen in de provincie Drenthe (of anders in ieder geval daar in de buurt). Verder wordt er blijkbaar nergens gekibbeld over straatnamen. Voor straatnamen die zijn afgeleid van het 'knibbelen' moet je iets naar het zuiden; die komen bijna alleen maar voor in Gelderland en Overijssel. Kijven gebeurt vooral in Zuid-Holland, zo kun je op basis van de straatnamen concluderen. En klammen is een aanduiding die vooral in Noord-Holland en Noord-Brabant wordt gebruikt. Krakelen is de enige vorm van ruziën die door het hele land in straatnamen is terug te vinden. ('Twisten' overigens, maar dat begint niet met een k!)
Akkers en waarden, velden en weides, stukken, venen en polders... je kunt er aardig over van mening verschillen. Maar kibbelen over straatnamen heeft geen zin meer, want die zijn tegenwoordig allemaal netjes officieel vastgelegd.
Reacties