Doorgaan naar hoofdcontent

Kibbelen, kijven, knibbelen, kabeeuwen, klammen en krakelen over straatnamen

In de tijd dat Nederland nog volop werd ontgonnen, ingepolderd en verkaveld, werd er natuurlijk wel eens ruzie gemaakt over een stukje grond. Soms werd er zo lang geruzied over een polder of perceel dat het in de volksmond zelfs een naam kreeg die aan die twist refereerde. Dat stuk noemde men dan gewoon het twistveen of het twistveld, en dan wist iedereen waarover je het had. Van die eeuwenoude benamingen wordt een behoorlijk aantal nog steeds gebruikt. Die zie je niet alleen terug in namen van dorpen of streken, maar ook in de straatnamen.

Er zijn allerlei manieren om ruzie te maken over een stuk grond, en daar zijn ook weer allemaal verschillende woorden voor. Bij Coevorden lag een stuk veen waar ooit stevig over 'gekibbeld' werd, en op die plaats ligt tegenwoordig nog steeds een gehucht met de naam Kibbelveen. Zo heb je ook Kibbelmieden en Kibbelkamp in het grensgebied van Eexta, Westerlee en Meeden, en een gehucht Kibbelgaarn bij Veendam. Je kunt ook 'kijven' of 'kiften'. Dat levert namen op zoals die van het gehucht Kijfhoek bij Zwijndrecht of het poldergebied Kijfhoek bij Drimmelen. Beide namen zijn al meer dan zeshonderd jaar oud. Bij Akersloot ligt zo een Kijfpolder en bij Nieuwolda kennen ze de Kijfmiede. Over een stuk grond in de buurt van Hoogeveen werd ooit langdurig 'gekrakeeld', en dus noemde men dat in 1797 al Krakeel. Er werd in die buurt wel meer geruzied, want in het zuiden van Hoogeveen lagen ook nog de Kibbelwijken. Het Middelnederlandse werkwoord 'kabeeuwen' (dat ook weer ruziemaken betekent) vormt waarschijnlijk de oorsprong van de dorpsnaam Cabauw, nabij Lopik. En het oude ruziewerkwoord 'klammen' zie je terug in naam van de Klampdijk, een oude dijk op de banscheiding van Krommenie en Assendelft. Je kunt ook nog 'krieuwen', maar ik heb geen toponiemen kunnen vinden die daarvan zijn afgeleid.

Kibbelen, kijven, kabeeuwen, klammen, krieuwen en krakelen... om een of andere reden beginnen al die woorden met een k-klank. Opmerkelijk. 

Behalve de hoeken, polders en dijken zijn er ook straatnamen die herinneren aan de soms eeuwenoude twisten. Zo hebben ze in Dwingeloo bijvoorbeeld het Kibbelstuk, in Schipborg de Kibbelakkers, in Schoonoord het Kibbelveen en in Veendam de Kibbelgaarn. Stuk voor stuk kibbel-straatnamen. Wil je liever knibbelen dan kibbelen? Dan moet je een een huis zoeken aan de Knibbelweide in Aalten, de Knibbeldijk in Almelo, de Knibbelakker in Epe, de Knibbelakker in Ermelo of de Knibbeldijk in Laren. Houd je van kift en gekijf? Dan kun je bijvoorbeeld terecht in de Kijfgracht in Leiden, de Kijffhoeck in Oud Beijerland, de Kijfwaard in Pannerden, de Kijfhoek in Zwijndrecht of in Kijveland bij Poortugaal. Ben je meer van het krakelen? Dan hebben ze speciaal voor jou in Delft de Krakeelpolderweg, in Eede de Krakeelweg, in Haaksbergen de Krakeelsweg, in Hollandscheveld de Krakeelsedijk en in IJzendijke natuurlijk de Krakeeldijk. En tenslotte nog voor de mensen die liever klammen: de Klamptweid in Andijk, de Peelklamp in Deurne, het Klampstuk in Zaandijk en de Hooiklamp in Zwaag. Er is ook een straat in Rotterdam die Klamdijk heet, maar daar was geen onenigheid over; die is gewoon genoemd naar de Klampdijk in Noord-Holland waar ik hierboven al over schreef.

Het lijken allemaal willekeurige rijtjes, maar als je ze op de kaart bekijkt dan valt je misschien weer wat op. Bijna alle straatnamen die ik heb kunnen vinden die iets met 'kibbelen' in de naam hebben, liggen in de provincie Drenthe (of anders in ieder geval daar in de buurt). Verder wordt er blijkbaar nergens gekibbeld over straatnamen. Voor straatnamen die zijn afgeleid van het 'knibbelen' moet je iets naar het zuiden; die komen bijna alleen maar voor in Gelderland en Overijssel. Kijven gebeurt vooral in Zuid-Holland, zo kun je op basis van de straatnamen concluderen. En klammen is een aanduiding die vooral in Noord-Holland en Noord-Brabant wordt gebruikt. Krakelen is de enige vorm van ruziën die door het hele land in straatnamen is terug te vinden. ('Twisten' overigens, maar dat begint niet met een k!)

Akkers en waarden, velden en weides, stukken, venen en polders... je kunt er aardig over van mening verschillen. Maar kibbelen over straatnamen heeft geen zin meer, want die zijn tegenwoordig allemaal netjes officieel vastgelegd.

Reacties

Anoniem zei…
Als je het zo bekijkt is het eigenlijk vreemd dat 'kavelen' geen werkwoord is geworden om ruzie mee aan te duiden. Al dat gekavel zal behoorlijk wat ruzie hebben veroorzaakt.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

De Johan Cruijff Boulevard - over de geschiedenis van het begrip 'Engelse ziekte'

Eerder deze week werd bekend gemaakt dat de Arena boulevard in Amsterdam een nieuwe naam krijgt: hij heet voortgaan Johan Cruijff Boulevard. Iemand vroeg me waarom beide namen met een extra spatie geschreven zijn. Zou het niet logischer zijn om dat Arenaboulevard en Johan Cruijffboulevard te noemen? Ja, dat zou meer volgens de standaard zijn. In Amsterdam worden samenstellingen in bijna alle straatnamen aaneengeschreven, maar er zijn nog enkele uitzonderingen zoals de Fien de la Mar Straat en het Dwaze Moeders plein. Ook in de rest van het land komen dat soort straatnamen met extra spaties voor. Naar de reden voor dat spatiegebruik kan ik alleen maar gissen. Grote kans dat het gewoon komt door onzorgvuldigheid ergens in het proces. Pratend over die spatie kwam ook de term Engelse ziekte voorbij. Voor sommige mensen zijn 'onjuist spatiegebruik' en 'Engelse ziekte' synoniemen van elkaar. Voor anderen is 'Engelse ziekte' een ruimer begrip, waar ook het gebruik van …

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…

Wat is in Nederland de langste straat met één naam?

De Oudebildtdijk in de Friese gemeente Het Bildt wordt vaak de langste straat van Nederland genoemd. De straat loopt van Westhoek naar Oudebildtzijl en is volgens Google Maps in totaal 12,1 kilometer lang. Dat is best een eind inderdaad. Maar is het daarmee inderdaad de langste straat van Nederland? En meer specifiek: de langste straat die van begin tot eind dezelfde straatnaam heeft? Ik zal het maar meteen verklappen: dat is dus niet.

Als je gaat zoeken naar 'langste straat van Nederland' kom je allerlei straatnamen tegen. Ik zag dat ergens iemand de Voorstraat in Dordrecht noemde, maar die is 'slechts' 1.200 meter en daarmee met afstand niet de langste. De Laan van Meerdervoort in Den Haag wordt ook vaak genoemd, maar die is met een lengte van 5.800 meter ook zeker niet de langste straat van Nederland. Hier en daar lijkt men dat door te hebben, want daar noemt men het specifiek de langste láán van Nederland.

Ik vind gemakkelijke een paar straten die een stuk langer z…

Is het Hub of Huub van Doorne? - over straatnamen die je anders schrijft

Stel je eens voor dat er een straat naar je wordt genoemd en dat men daarbij je naam verkeerd schrijft. En stel je nou eens voor dat je zelf het straatnaambord mag onthullen en dan voor het oog van de toegestroomde menigte ontdekt dat ze je naam verkeerd geschreven hebben. Dat gebeurde Hub van Doorne in 1965.
Hubert 'Hub' van Doorne was de oprichter van DAF. Hij werd geboren in 1900 in America (in Noord-Limburg) en verhuisde op zijn twaalfde naar Deurne. Daar begon hij in 1928 samen met zijn broer Wim een eigen bedrijf: Hub van Doorne's Machine Fabriek. Dat bedrijf ging een paar jaar later Van Doorne's Machinefabriek en Constructiewerkplaatsen heten, en weer een paar jaar later werd de naam Van Doorne's Aanhangwagenfabriek N.V. DAF. Het bedrijf maakte toen voornamelijk aanhangwagens voor gebruik in de landbouw. Het bedrijf groeide verder: in 1949 werden de eerste vrachtwagens geproduceerd en nadat Hub van Doorne de Variomatic had uitgevonden ('het pientere pookj…