Doorgaan naar hoofdcontent

Bankbiljetten en straatnamen - hoe eren wij onze erflaters?

Onlangs schreef ik hier heel kort wat over Jan Pieterszoon Sweelinck. Hij was componist, maar ik ken hem vooral van het bankbiljet van 25 gulden en van de Sweelincklaan in Arnhem. Vondel, Hals, Sweelinck... als kind was ik gefascineerd door de personen op de bankbiljetten. Wie waren die mannen en waarom hadden ze een plek op een bankbiljet verdiend? Nu vraag ik me wat anders af: als die mannen zo belangrijk waren dat ze toen hun eigen bankbiljet kregen, betekent dat dan automatisch dat er ook veel straatnamen naar ze zijn genoemd?

Het briefje van 25 gulden met het portret van Sweelinck is onderdeel van een serie biljetten die zijn ontworpen door Ootje Oxenaar. Voor die serie had de Nederlandse Bank als thema 'erflaters' gekozen - nationale historische figuren die ons iets belangwekkends hebben nagelaten. Oxenaar gebruikte voor zijn ontwerpen portretten van dichter Joost van de Vondel (5 gulden), schilder Frans Hals (10 gulden), componist Jan Pieterszoon Sweelinck (25 gulden), zeeheld Michiel de Ruyter (100 gulden) en filosoof Baruch Spinoza (1000 gulden). Deze biljetten waren ongeveer van 1970 tot 1990 in gebruik. De serie van Oxenaar borduurde voort op een eerdere serie biljetten die ontworpen waren door Eppo Doeve. Deze biljetten hadden ook al 'erflaters' als thema. Doeve gebruikte voor zijn biljetten portretten van Joost van den Vondel (5 gulden), rechtsgeleerde Hugo de Groot (10 gulden), wetenschapper Christiaan Huygens (25 gulden), humanist Desiderius Erasmus (100 gulden) en schilder Rembrandt van Rijn (1000 gulden). Deze biljetten waren sinds 1950 in omloop, tot ze vervangen werden door de biljetten van Oxenaar.

Vondel, Hals, Sweelinck, De Ruyter, Spinoza, De Groot, Huygens, Erasmus en Van Rijn. Een dichter, twee schilders, twee filosofen, een componist, een zeeheld, een wetenschapper en een rechtsgeleerde. Dat zijn dus de 'erflaters' die de meeste indruk hebben gemaakt, of die het belangrijkste aan ons hebben nagelaten. Ik weet niet waarom zij wel gekozen zijn en waarom mensen als Piet Hein, Van Oldebarneveldt en Van Leeuwenhoek niet. Het is natuurlijk een hele eer als je portret wordt uitgekozen om een bankbiljet te sieren; misschien is dat nog wel een grotere eer dan dat er straatnamen naar je genoemd worden.

Straatnamen voor erflaters
Van de erflaters op de bankbiljetten is Rembrandt van Rijn het meest populair in straatnamenland. Er zijn in Nederland meer dan 200 straten naar hem genoemd. Dat is op zich niet zo vreemd, want hij is een van de beroemdste schilders en er zijn ook flink wat schilderswijken in ons land. Die populariteit van schilderswijken helpt Frans Hals aan een tweede plek op de lijst, met ruim 160 straatnamen. Daarna komen Michiel de Ruyter en Joost van den Vondel met ieder ongeveer 150 straatnamen, en Jan Pieterszoon Sweelinck met 110 straatnamen. Allemaal niet vreemd, want zeehelden, dichters en componisten zijn ook populaire thema's voor straatnaamgeving. Hugo de Groot en Desiderius Erasmus hebben ieder ongeveer 70 straatnamen, dan komt Christiaan Huygens, en Baruch Spinoza sluit de rij met 18 straatnamen.

Het is moeilijk om precies vast te stellen hoeveel straten er naar Christiaan Huygens zijn genoemd, want zijn vader Constantijn is ook nogal populair. Er zijn in Nederland meer dan 70 straten simpelweg naar 'Huygens' genoemd, zonder dat er een voornaam in de straatnaam zit, en de vraag is dus wie daar precies vernoemd is. De meeste ervan zijn naar vader Constantijn genoemd, zoals de Huygensweg in Nijmegen, en de Huygensstraten in Utrecht, Rotterdam en Den Haag. Maar de Huygensstraat in Hilversum is juist naar zoon Christiaan genoemd. Er zijn in totaal veel meer straten naar de vader genoemd dan naar de zoon. Maar de zoon heeft dan weer een eigen bankbiljet! (Om de verwarring compleet te maken, zijn er trouwens ook nog een paar straten genoemd naar schrijfster en feministe Cornélie Huygens. Naar wie zou de C. Huygensstraat in Heino genoemd zijn, denk je: naar Christiaan, Constantijn of Cornélie?)

Er zijn in Nederland twee steden waar alle negen erflaters een straatnaam hebben: Amsterdam en Hilversum. Utrecht en Den Haag lijken ze ook alle negen vernoemd te hebben, maar die steden hebben hun Huygensstraat net naar de verkeerde Huygens genoemd...

Reacties

De C. Huijgensstraat in Heino is op een industrieterrein naast de L.J. Costerstraat en de J.A. Leeghwaterstraat. Dus ik gok Christiaan.

Populaire posts van deze blog

Wat is in Nederland de langste straat met één naam?

De Oudebildtdijk in de Friese gemeente Het Bildt wordt vaak de langste straat van Nederland genoemd. De straat loopt van Westhoek naar Oudebildtzijl en is volgens Google Maps in totaal 12,1 kilometer lang. Dat is best een eind inderdaad. Maar is het daarmee inderdaad de langste straat van Nederland? En meer specifiek: de langste straat die van begin tot eind dezelfde straatnaam heeft? Ik zal het maar meteen verklappen: dat is dus niet. Als je gaat zoeken naar 'langste straat van Nederland' kom je allerlei straatnamen tegen. Ik zag dat ergens iemand de Voorstraat in Dordrecht noemde, maar die is 'slechts' 1.200 meter en daarmee met afstand niet de langste. De Laan van Meerdervoort in Den Haag wordt ook vaak genoemd, maar die is met een lengte van 5.800 meter ook zeker niet de langste straat van Nederland. Hier en daar lijkt men dat door te hebben, want daar noemt men het specifiek de langste láán van Nederland. Ik vind gemakkelijke een paar straten die een stuk la

Van Nummer naar Klokhúsdyk - over Nederlandse plaatsen die maar één straatnaam hebben

In een stad waar regelmatig nieuwe buurten en wijken worden gebouwd, kun je af en toe helemaal los gaan bij het vaststellen van nieuwe straatnamen. Maar stel dat je een plaats hebt met maar één straat, wat voor naam geef je die dan? Noem je die straat gewoon naar de plaats zelf, naar iets uit de omgeving of misschien naar iemand die je leuk vindt? Denk goed na, want je mag dus maar één ding kiezen... Dat soort dingen vraag ik me dus soms af. Het is makkelijk om er antwoorden bij te vinden, want in de BAG staan maar 24 woonplaatsen waarvoor officieel niet meer dan één straatnaam is geregistreerd. Daarvan liggen er vijftien in Friesland, zes in Drenthe en ook eentje in Groningen, Noord-Holland en Utrecht. Ik vond in deze plaatsen zes verschillende soorten straatnamen. Vererving - In 1e Exloërmond, Balloërveld, Eleveld, Geelbroek, Oranje, Húns, Leons, Oudezijl, Noordeinde en Ossenwaard heet de enige straat gewoon precies net zoals de plaats. Daar heten de straten dus ook 1e Exloërmond, B

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp? Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat . Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat , van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd

De hoge heren van Hoogerheide - op zoek naar de grootste plaats in Nederland waar niet één straat naar een vrouw genoemd is

De laatste jaren wordt er veel gesproken over de man/vrouw-verdeling in straatnamenland. Van alle straten die naar personen genoemd zijn, is een grote meerderheid naar mannen genoemd en dat is natuurlijk niet eerlijk. Met moties en petities krijgen gemeentes de opdracht om meer straten naar vrouwen te noemen. Dat riep bij mij de vraag op: wat is de grootste plaats in Nederland waar nog steeds niet één straat naar een vrouw genoemd is? Zoektocht Nederland heeft ruim 2.000 plaatsen met in totaal ongeveer 250.000 straatnamen. Het is ondoenlijk om die plaatsen stuk voor stuk langs te gaan om te kijken of er ergens toch in ieder geval één straat naar een vrouw genoemd is. Om te beginnen heb ik alle plaatsen met minder dan 150 straatnamen van de lijst verwijderd - je moet ergens een streep trekken. Zo hield ik nog 398 plaatsen over. Vervolgens heb ik alle plaatsen uit te lijst verwijderd waar een straat naar Wilhelmina, Juliana of Beatrix genoemd is. Dat zijn de meest vernoemde vrouwen in Ne