Doorgaan naar hoofdcontent

Bankbiljetten en straatnamen - hoe eren wij onze erflaters?

Onlangs schreef ik hier heel kort wat over Jan Pieterszoon Sweelinck. Hij was componist, maar ik ken hem vooral van het bankbiljet van 25 gulden en van de Sweelincklaan in Arnhem. Vondel, Hals, Sweelinck... als kind was ik gefascineerd door de personen op de bankbiljetten. Wie waren die mannen en waarom hadden ze een plek op een bankbiljet verdiend? Nu vraag ik me wat anders af: als die mannen zo belangrijk waren dat ze toen hun eigen bankbiljet kregen, betekent dat dan automatisch dat er ook veel straatnamen naar ze zijn genoemd?

Het briefje van 25 gulden met het portret van Sweelinck is onderdeel van een serie biljetten die zijn ontworpen door Ootje Oxenaar. Voor die serie had de Nederlandse Bank als thema 'erflaters' gekozen - nationale historische figuren die ons iets belangwekkends hebben nagelaten. Oxenaar gebruikte voor zijn ontwerpen portretten van dichter Joost van de Vondel (5 gulden), schilder Frans Hals (10 gulden), componist Jan Pieterszoon Sweelinck (25 gulden), zeeheld Michiel de Ruyter (100 gulden) en filosoof Baruch Spinoza (1000 gulden). Deze biljetten waren ongeveer van 1970 tot 1990 in gebruik. De serie van Oxenaar borduurde voort op een eerdere serie biljetten die ontworpen waren door Eppo Doeve. Deze biljetten hadden ook al 'erflaters' als thema. Doeve gebruikte voor zijn biljetten portretten van Joost van den Vondel (5 gulden), rechtsgeleerde Hugo de Groot (10 gulden), wetenschapper Christiaan Huygens (25 gulden), humanist Desiderius Erasmus (100 gulden) en schilder Rembrandt van Rijn (1000 gulden). Deze biljetten waren sinds 1950 in omloop, tot ze vervangen werden door de biljetten van Oxenaar.

Vondel, Hals, Sweelinck, De Ruyter, Spinoza, De Groot, Huygens, Erasmus en Van Rijn. Een dichter, twee schilders, twee filosofen, een componist, een zeeheld, een wetenschapper en een rechtsgeleerde. Dat zijn dus de 'erflaters' die de meeste indruk hebben gemaakt, of die het belangrijkste aan ons hebben nagelaten. Ik weet niet waarom zij wel gekozen zijn en waarom mensen als Piet Hein, Van Oldebarneveldt en Van Leeuwenhoek niet. Het is natuurlijk een hele eer als je portret wordt uitgekozen om een bankbiljet te sieren; misschien is dat nog wel een grotere eer dan dat er straatnamen naar je genoemd worden.

Straatnamen voor erflaters
Van de erflaters op de bankbiljetten is Rembrandt van Rijn het meest populair in straatnamenland. Er zijn in Nederland meer dan 200 straten naar hem genoemd. Dat is op zich niet zo vreemd, want hij is een van de beroemdste schilders en er zijn ook flink wat schilderswijken in ons land. Die populariteit van schilderswijken helpt Frans Hals aan een tweede plek op de lijst, met ruim 160 straatnamen. Daarna komen Michiel de Ruyter en Joost van den Vondel met ieder ongeveer 150 straatnamen, en Jan Pieterszoon Sweelinck met 110 straatnamen. Allemaal niet vreemd, want zeehelden, dichters en componisten zijn ook populaire thema's voor straatnaamgeving. Hugo de Groot en Desiderius Erasmus hebben ieder ongeveer 70 straatnamen, dan komt Christiaan Huygens, en Baruch Spinoza sluit de rij met 18 straatnamen.

Het is moeilijk om precies vast te stellen hoeveel straten er naar Christiaan Huygens zijn genoemd, want zijn vader Constantijn is ook nogal populair. Er zijn in Nederland meer dan 70 straten simpelweg naar 'Huygens' genoemd, zonder dat er een voornaam in de straatnaam zit, en de vraag is dus wie daar precies vernoemd is. De meeste ervan zijn naar vader Constantijn genoemd, zoals de Huygensweg in Nijmegen, en de Huygensstraten in Utrecht, Rotterdam en Den Haag. Maar de Huygensstraat in Hilversum is juist naar zoon Christiaan genoemd. Er zijn in totaal veel meer straten naar de vader genoemd dan naar de zoon. Maar de zoon heeft dan weer een eigen bankbiljet! (Om de verwarring compleet te maken, zijn er trouwens ook nog een paar straten genoemd naar schrijfster en feministe Cornélie Huygens. Naar wie zou de C. Huygensstraat in Heino genoemd zijn, denk je: naar Christiaan, Constantijn of Cornélie?)

Er zijn in Nederland twee steden waar alle negen erflaters een straatnaam hebben: Amsterdam en Hilversum. Utrecht en Den Haag lijken ze ook alle negen vernoemd te hebben, maar die steden hebben hun Huygensstraat net naar de verkeerde Huygens genoemd...

Reacties

De C. Huijgensstraat in Heino is op een industrieterrein naast de L.J. Costerstraat en de J.A. Leeghwaterstraat. Dus ik gok Christiaan.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

Is het nou Dorpstraat of Dorpsstraat - over de tussen-s in straatnamen

Onlangs stelde iemand me de vraag waarom in Rotterdam de Heemraadssingel en het Heemraadsplein een tussen-s hebben, maar de nabijgelegen Heemraadstraat niet. Komt dat door willekeur van de naamgevers of is er iets anders aan de hand? 

Hoe zit het ook al weer met het gebruik van de tussen-s in de Nederlandse taal? In het Taalportaal wordt uitgelegd wanneer er een tussen-s wordt gebruikt in een samenstelling. Die s komt bijvoorbeeld altijd voor als het eerste deel een verkleinwoord is ('meisjesjurk') of een persoonsaanduiding die in het meervoud een s krijgt ('vissersboot'). En een tussen-s kan ook voorkomen wanneer het eerste deel een meervoud op -en heeft ('dorpsplein') of als het eerste deel helemaal geen meervoud heeft ('eeuwigheidswaarde'). Snap je het nog? Vergeet het dan toch maar weer snel, want er zijn ook nog allemaal uitzonderingen op deze regels. De geleerden weten ook niet precies wat nou de functie van die tussen-s is en in welke gevallen di…

De langste straatnamen van Nederland

Wat zijn de langste straatnamen van Nederland? Ik zet deze mooie namen graag voor je op een rijtje.

Om de lengte van een straatnaam te bepalen volstaat het niet om op de straatnaamborden te kijken, want soms hangen er in één straat al borden met verschillende schrijfwijzen van dezelfde naam. Het is beter om uit te gaan van de officiële schrijfwijze van de straatnaam zoals die is vastgelegd in de BAG, de Basisregistraties Adressen en Gebouwen. Dat levert de volgende top-10 op:
Ir. Mr. Dr. van Waterschoot van der Grachtstraat in Heerlen (48 tekens in totaal, 38 tekens zonder punten en spaties)Burgemeester Baron van Voerst van Lyndenstraat in Gramsbergen (46/41 tekens)Wethouder Fierman Eduard Meerburg senior kade in Katwijk (45/40 tekens)Burgemeester Baron van Voorst tot Voorstweg in Tilburg (43/38 tekens)Burgemeester van Nispen van Sevenaerstraat in Laren (42/38 tekens)Burgemeester van Hövell tot Westerflierpad in Halfweg (42/38 tekens)Burgemeester Hoytema van Konijnenburglaan in Scherpe…

Van Arnhem tot San Francisco - iedere stad zijn eigen Lombardstraat. Maar waarom eigenlijk?

Een Lombardsteeg in Alkmaar, een Lombardstraat in Goes, een Lombardkade in Rotterdam en een Lange en Korte Lombardstraat in Den Haag. Een Lombardenstraat en Lombardenvest in Antwerpen, en een Lombardstraat in Brussel. En dan ook nog Lombard Street in Londen, een in Philadelphia en een in San Francisco. Waar komen al die Lombard-straten toch vandaan? Was er misschien ooit een meneer Lombard, en waar heeft hij het dan aan verdiend dat er in de hele wereld straatnamen naar hem zijn genoemd? Nee, de straten zijn niet naar een meneer genoemd, maar naar een heel volk: de Lombarden. Maar waarom zou je daar een straat naar noemen?

De Lombarden zijn de inwoners van Lombardije, de streek rondom Milaan in het noorden van Italië. De naam gaat terug op de 'Longobarden' (de 'Langbaarden'), een Germaanse volksstam waarvan de mannen blijkbaar opvallend lange baarden hadden. Tijdens de Germaanse volksverhuizing in de vijfde eeuw trokken ze naar Noord-Italië en richtten daar een eigen r…

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…