Doorgaan naar hoofdcontent

Waarom heet onze winkelstraat niet Winkelstraat?

Er zijn in Nederland nauwelijks winkelstraten die gewoon Winkelstraat heten en dat is best opmerkelijk. De straat bij de kerk heet vaak Kerkstraat, de straat langs het station bijna altijd Stationsstraat en op het industrieterrein ligt de Industriestraat. Maar boodschappen doe je vaak gewoon in de Dorpsstraat, de Steenstraat, de Peppelweg of op het Wilhelminaplein. Waarom zijn er zo weinig winkelstraten die Winkelstraat heten?

Heel vroeger ontstonden straatnamen gewoon op straat. Ze werden vaak genoemd naar herkenningspunten zoals belangrijke gebouwen, prominente bewoners of de handel die er werd gedreven. Aan die tijd hebben we straatnamen overgehouden zoals Vissteeg, Beestenmarkt, Boterbrug en Wijnhaven - je kunt wel zien wat daar vroeger verhandeld werd. Er bestaan ook wel een paar oude Winkelstraten, maar die werden zo genoemd omdat er een opvallende knik in de straat zat (en 'winkel' is een oud woord voor hoek, zoals ook in 'winkelhaak').

De term 'winkelstraat' komt al voor in documenten uit de zeventiende eeuw, maar dan nog vooral in reisverslagen als synoniem voor 'bazaar'. Zo schreef Olfert Dapper (van de Amsterdamse Dapperstraat, wat toevallig ook een winkelstraat is) in 1672 al over 'winkelstraeten' in Azië. Pas in de negentiende eeuw worden ook Nederlandse straten veelvuldig als 'winkelstraat' aangeduid. Maar in die tijd werd er in Nederland al veel bewuster over straatnamen nagedacht, en ontstonden ze dus niet meer zo maar in de volksmond. Een van de weinige uitzonderingen ligt in Eindhoven. Omdat buurtbewoners hun straat met winkels altijd de 'winkelstraat' noemden (en de echte straatnaam soms niet eens kenden) werd de naam in 1929 officieel gewijzigd in Winkelstraat.

Tegenwoordig krijgen nieuwe winkelstraten meestal namen die aansluiten bij de straatnamen in de rest van de wijk, en vaak probeert men daarbij ook wel een beetje origineel te zijn. Heel soms krijgt zo'n winkelstraat nog een speciale naam zoals de Woonboulevard in Almelo en de Beurstraverse in Rotterdam. Die laatste werd in de volksmond trouwens als snel 'Koopgoot' genoemd, een eigentijdse variant op de Winkelstraat.

(Dit artikel verscheen eerder als column in Hart van Holland.)

Reacties

Rob Essers zei…
Wanneer kun je spreken van een Winkelstraat? Bij een Kerkstraat heb je aan één kerk voldoende. In of aan het eind van een Stationstraat vind je meestal maar één station. Eén winkel maakt een straat nog geen winkelstraat.

De eerste winkelstraten ontstonden doordat bestaande woonhuizen in een straat één voor één werden voorzien van een winkelpui. Dat was een geleidelijk proces waarbij er ook panden overgeslagen werden. Waarschijnlijk werden hoekpanden als eerste verbouwd. Zo'n straat had ook in de volksmond al een naam voordat de eerste winkel geopend werd. Dat verklaart mijns inziens waarom een een winkelstraat geen Winkelstraat heet.
anton rolfes zei…
In Vlaardingen ligt in een wijkje met straatnamen genoemd naar plaatsen in Noord-Holland, de Winkelhoeve en ja, daar is een winkelcentrum gesitueerd. Overigens vind ik dat originele achtervoegingen. De doorgaande wegen heten bijv. Gelderlandlaan, Utrechtlaan, Zeelandlaan enz. en de straten die daar bij liggen Nunspeethoeve, Zeisthoeve, Zoutelandehoeve enz.
Rob Essers zei…
@anton rolfes: Winkelhoeve is een openbare ruimte van het type 'weg' (ID 0622300000000676). Winkel is een woonplaats (ID 2521) in de Noord-Hollandse gemeente Hollands Kroon. Het CBS gebruikt de naam Hoevenbuurt (statcode BU06220706). Deze buurtnaam heb ik in de BAG niet aangetroffen.

Populaire posts van deze blog

Wat is in Nederland de langste straat met één naam?

De Oudebildtdijk in de Friese gemeente Het Bildt wordt vaak de langste straat van Nederland genoemd. De straat loopt van Westhoek naar Oudebildtzijl en is volgens Google Maps in totaal 12,1 kilometer lang. Dat is best een eind inderdaad. Maar is het daarmee inderdaad de langste straat van Nederland? En meer specifiek: de langste straat die van begin tot eind dezelfde straatnaam heeft? Ik zal het maar meteen verklappen: dat is dus niet. Als je gaat zoeken naar 'langste straat van Nederland' kom je allerlei straatnamen tegen. Ik zag dat ergens iemand de Voorstraat in Dordrecht noemde, maar die is 'slechts' 1.200 meter en daarmee met afstand niet de langste. De Laan van Meerdervoort in Den Haag wordt ook vaak genoemd, maar die is met een lengte van 5.800 meter ook zeker niet de langste straat van Nederland. Hier en daar lijkt men dat door te hebben, want daar noemt men het specifiek de langste láán van Nederland. Ik vind gemakkelijke een paar straten die een stuk la

Van Nummer naar Klokhúsdyk - over Nederlandse plaatsen die maar één straatnaam hebben

In een stad waar regelmatig nieuwe buurten en wijken worden gebouwd, kun je af en toe helemaal los gaan bij het vaststellen van nieuwe straatnamen. Maar stel dat je een plaats hebt met maar één straat, wat voor naam geef je die dan? Noem je die straat gewoon naar de plaats zelf, naar iets uit de omgeving of misschien naar iemand die je leuk vindt? Denk goed na, want je mag dus maar één ding kiezen... Dat soort dingen vraag ik me dus soms af. Het is makkelijk om er antwoorden bij te vinden, want in de BAG staan maar 24 woonplaatsen waarvoor officieel niet meer dan één straatnaam is geregistreerd. Daarvan liggen er vijftien in Friesland, zes in Drenthe en ook eentje in Groningen, Noord-Holland en Utrecht. Ik vond in deze plaatsen zes verschillende soorten straatnamen. Vererving - In 1e Exloërmond, Balloërveld, Eleveld, Geelbroek, Oranje, Húns, Leons, Oudezijl, Noordeinde en Ossenwaard heet de enige straat gewoon precies net zoals de plaats. Daar heten de straten dus ook 1e Exloërmond, B

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp? Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat . Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat , van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd

De hoge heren van Hoogerheide - op zoek naar de grootste plaats in Nederland waar niet één straat naar een vrouw genoemd is

De laatste jaren wordt er veel gesproken over de man/vrouw-verdeling in straatnamenland. Van alle straten die naar personen genoemd zijn, is een grote meerderheid naar mannen genoemd en dat is natuurlijk niet eerlijk. Met moties en petities krijgen gemeentes de opdracht om meer straten naar vrouwen te noemen. Dat riep bij mij de vraag op: wat is de grootste plaats in Nederland waar nog steeds niet één straat naar een vrouw genoemd is? Zoektocht Nederland heeft ruim 2.000 plaatsen met in totaal ongeveer 250.000 straatnamen. Het is ondoenlijk om die plaatsen stuk voor stuk langs te gaan om te kijken of er ergens toch in ieder geval één straat naar een vrouw genoemd is. Om te beginnen heb ik alle plaatsen met minder dan 150 straatnamen van de lijst verwijderd - je moet ergens een streep trekken. Zo hield ik nog 398 plaatsen over. Vervolgens heb ik alle plaatsen uit te lijst verwijderd waar een straat naar Wilhelmina, Juliana of Beatrix genoemd is. Dat zijn de meest vernoemde vrouwen in Ne