Doorgaan naar hoofdcontent

Waarom heet onze winkelstraat niet Winkelstraat?

Er zijn in Nederland nauwelijks winkelstraten die gewoon Winkelstraat heten en dat is best opmerkelijk. De straat bij de kerk heet vaak Kerkstraat, de straat langs het station bijna altijd Stationsstraat en op het industrieterrein ligt de Industriestraat. Maar boodschappen doe je vaak gewoon in de Dorpsstraat, de Steenstraat, de Peppelweg of op het Wilhelminaplein. Waarom zijn er zo weinig winkelstraten die Winkelstraat heten?

Heel vroeger ontstonden straatnamen gewoon op straat. Ze werden vaak genoemd naar herkenningspunten zoals belangrijke gebouwen, prominente bewoners of de handel die er werd gedreven. Aan die tijd hebben we straatnamen overgehouden zoals Vissteeg, Beestenmarkt, Boterbrug en Wijnhaven - je kunt wel zien wat daar vroeger verhandeld werd. Er bestaan ook wel een paar oude Winkelstraten, maar die werden zo genoemd omdat er een opvallende knik in de straat zat (en 'winkel' is een oud woord voor hoek, zoals ook in 'winkelhaak').

De term 'winkelstraat' komt al voor in documenten uit de zeventiende eeuw, maar dan nog vooral in reisverslagen als synoniem voor 'bazaar'. Zo schreef Olfert Dapper (van de Amsterdamse Dapperstraat, wat toevallig ook een winkelstraat is) in 1672 al over 'winkelstraeten' in Azië. Pas in de negentiende eeuw worden ook Nederlandse straten veelvuldig als 'winkelstraat' aangeduid. Maar in die tijd werd er in Nederland al veel bewuster over straatnamen nagedacht, en ontstonden ze dus niet meer zo maar in de volksmond. Een van de weinige uitzonderingen ligt in Eindhoven. Omdat buurtbewoners hun straat met winkels altijd de 'winkelstraat' noemden (en de echte straatnaam soms niet eens kenden) werd de naam in 1929 officieel gewijzigd in Winkelstraat.

Tegenwoordig krijgen nieuwe winkelstraten meestal namen die aansluiten bij de straatnamen in de rest van de wijk, en vaak probeert men daarbij ook wel een beetje origineel te zijn. Heel soms krijgt zo'n winkelstraat nog een speciale naam zoals de Woonboulevard in Almelo en de Beurstraverse in Rotterdam. Die laatste werd in de volksmond trouwens als snel 'Koopgoot' genoemd, een eigentijdse variant op de Winkelstraat.

(Dit artikel verscheen eerder als column in Hart van Holland.)

Reacties

Rob Essers zei…
Wanneer kun je spreken van een Winkelstraat? Bij een Kerkstraat heb je aan één kerk voldoende. In of aan het eind van een Stationstraat vind je meestal maar één station. Eén winkel maakt een straat nog geen winkelstraat.

De eerste winkelstraten ontstonden doordat bestaande woonhuizen in een straat één voor één werden voorzien van een winkelpui. Dat was een geleidelijk proces waarbij er ook panden overgeslagen werden. Waarschijnlijk werden hoekpanden als eerste verbouwd. Zo'n straat had ook in de volksmond al een naam voordat de eerste winkel geopend werd. Dat verklaart mijns inziens waarom een een winkelstraat geen Winkelstraat heet.
anton rolfes zei…
In Vlaardingen ligt in een wijkje met straatnamen genoemd naar plaatsen in Noord-Holland, de Winkelhoeve en ja, daar is een winkelcentrum gesitueerd. Overigens vind ik dat originele achtervoegingen. De doorgaande wegen heten bijv. Gelderlandlaan, Utrechtlaan, Zeelandlaan enz. en de straten die daar bij liggen Nunspeethoeve, Zeisthoeve, Zoutelandehoeve enz.
Rob Essers zei…
@anton rolfes: Winkelhoeve is een openbare ruimte van het type 'weg' (ID 0622300000000676). Winkel is een woonplaats (ID 2521) in de Noord-Hollandse gemeente Hollands Kroon. Het CBS gebruikt de naam Hoevenbuurt (statcode BU06220706). Deze buurtnaam heb ik in de BAG niet aangetroffen.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

De Johan Cruijff Boulevard - over de geschiedenis van het begrip 'Engelse ziekte'

Eerder deze week werd bekend gemaakt dat de Arena boulevard in Amsterdam een nieuwe naam krijgt: hij heet voortgaan Johan Cruijff Boulevard. Iemand vroeg me waarom beide namen met een extra spatie geschreven zijn. Zou het niet logischer zijn om dat Arenaboulevard en Johan Cruijffboulevard te noemen? Ja, dat zou meer volgens de standaard zijn. In Amsterdam worden samenstellingen in bijna alle straatnamen aaneengeschreven, maar er zijn nog enkele uitzonderingen zoals de Fien de la Mar Straat en het Dwaze Moeders plein. Ook in de rest van het land komen dat soort straatnamen met extra spaties voor. Naar de reden voor dat spatiegebruik kan ik alleen maar gissen. Grote kans dat het gewoon komt door onzorgvuldigheid ergens in het proces. Pratend over die spatie kwam ook de term Engelse ziekte voorbij. Voor sommige mensen zijn 'onjuist spatiegebruik' en 'Engelse ziekte' synoniemen van elkaar. Voor anderen is 'Engelse ziekte' een ruimer begrip, waar ook het gebruik van …

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…

Wat is in Nederland de langste straat met één naam?

De Oudebildtdijk in de Friese gemeente Het Bildt wordt vaak de langste straat van Nederland genoemd. De straat loopt van Westhoek naar Oudebildtzijl en is volgens Google Maps in totaal 12,1 kilometer lang. Dat is best een eind inderdaad. Maar is het daarmee inderdaad de langste straat van Nederland? En meer specifiek: de langste straat die van begin tot eind dezelfde straatnaam heeft? Ik zal het maar meteen verklappen: dat is dus niet.

Als je gaat zoeken naar 'langste straat van Nederland' kom je allerlei straatnamen tegen. Ik zag dat ergens iemand de Voorstraat in Dordrecht noemde, maar die is 'slechts' 1.200 meter en daarmee met afstand niet de langste. De Laan van Meerdervoort in Den Haag wordt ook vaak genoemd, maar die is met een lengte van 5.800 meter ook zeker niet de langste straat van Nederland. Hier en daar lijkt men dat door te hebben, want daar noemt men het specifiek de langste láán van Nederland.

Ik vind gemakkelijke een paar straten die een stuk langer z…

Is het Hub of Huub van Doorne? - over straatnamen die je anders schrijft

Stel je eens voor dat er een straat naar je wordt genoemd en dat men daarbij je naam verkeerd schrijft. En stel je nou eens voor dat je zelf het straatnaambord mag onthullen en dan voor het oog van de toegestroomde menigte ontdekt dat ze je naam verkeerd geschreven hebben. Dat gebeurde Hub van Doorne in 1965.
Hubert 'Hub' van Doorne was de oprichter van DAF. Hij werd geboren in 1900 in America (in Noord-Limburg) en verhuisde op zijn twaalfde naar Deurne. Daar begon hij in 1928 samen met zijn broer Wim een eigen bedrijf: Hub van Doorne's Machine Fabriek. Dat bedrijf ging een paar jaar later Van Doorne's Machinefabriek en Constructiewerkplaatsen heten, en weer een paar jaar later werd de naam Van Doorne's Aanhangwagenfabriek N.V. DAF. Het bedrijf maakte toen voornamelijk aanhangwagens voor gebruik in de landbouw. Het bedrijf groeide verder: in 1949 werden de eerste vrachtwagens geproduceerd en nadat Hub van Doorne de Variomatic had uitgevonden ('het pientere pookj…