Doorgaan naar hoofdcontent

Respect voor de meester. Op school en op straat.

In discussies over het onderwijs in Nederland hoor je vaak dat leerlingen meer respect zouden moeten hebben voor leraren. Net als vroeger. Toen had je als leraar tenminste nog aanzien. En als hoofd van de school behoorde je tot de notabelen van het dorp, samen met de burgemeester, de dokter en de pastoor. Vroeger werden er ook regelmatig straten naar schoolmeesters genoemd - een duidelijk teken van waardering en respect.

Schoolmeesters zijn gewone mensen met gewone namen. Hoe kun je aan een straatnaam zien of die naar een meester genoemd is? Dat is het makkelijkst bij straatnamen die met 'Meester' beginnen. Daar hebben we er in Nederland nogal wat van. Ik doe even een willekeurige greep: de Meester Rijkensstraat (in Garmerwolde), de Meester Flapperlaan (in Franeker), de Meester Koehoornstraat (in Nieuw-Dordrecht), de Meester Schierbeekstraat (in Enschede), de Meester Kroezestraat (in Vollenhove), de Meester Helmesstraat (in Zeddam), de Meester Mierasstraat (in Beesd), de Meester Gielenplein (in Berghem), de Meester Nellenstraat (in Melderslo) en de Meester Ronckenstraat (in Arcen). En zo kan ik nog wel even doorgaan, want er zijn er genoeg. Oké, nog eentje dan: de Meester Pielagelaan in Hooglanderveen. Allemaal schoolmeesters met een eigen straatnaam.

In totaal zijn er in Nederland bijna vierhonderd straatnamen die met 'Meester' beginnen.
Die zijn echter niet allemaal naar schoolmeesters genoemd. Een deel is genoemd naar juristen met een meester-titel (zoals er ook straten naar ingenieurs zijn genoemd). Het gaat dan om juristen die in hun tijd een zeker aanzien genoten. In deze categorie meesters kom je bekende namen tegen zoals Thorbecke en Troelstra, en ook straatnamen met sjieke achternamen tegen zoals Vixseboxse, Halbe Binnerts en Hennequin. (De Meester Hennequinstraat in Oostburg is trouwens de enige 'Meester'-straat die ik heb gevonden in de hele provincie Zeeland, maar dat terzijde.)

Oude meesters
Terug naar de schoolmeesters. Als we de juristen niet meetellen, zijn er nog steeds opvallend veel straten die naar oude meesters zijn genoemd. De meesten deden hun werk ergens tussen 1800 en 1970. Meester Jan Rijkens was bijvoorbeeld van 1803 tot 1857 schoolhoofd in Wehe - dat is in totaal meer dan een halve eeuw. Meester Koehoorn zat vanaf 1895 bijna dertig jaar in het onderwijs in Nieuw-Dordrecht, en daarnaast was hij kerkvoogd en zat hij in vele besturen van verenigingen en fondsen. Meester Maurits Flapper was onderwijzer aan de rooms-katholieke jongensschool in Franeker, en van 1912 tot 1943 ook hoofd van die school. Daarnaast was hij nog een hele tijd voorzitter van de huishoudschool in Franeker en ook nog actief voor de gemeentelijke Handelsavondschool. Een leven voor het onderwijs dus. Meester Antoon Helmes was actief in het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog, daarna met allerlei functies lange tijd actief in het onderwijs, en tegelijk ook zeer actief in het lokale verenigingsleven.

En zo waren alle vernoemde meesters opvallend actief. Neem nou de andere meesters uit de lijst hierboven: Meester Schierbeek, Meester Nellen, Meester Roncken, Meester Pielage, Meester Kroeze en Meester Mieras... die waren allemaal hoofd van de lagere school in hun dorp. Sommigen waren wel dertig jaar lang hoofd van de school, en daarnaast bekleedden ze vaak ook allerlei maatschappelijke functies. Ook Meester Gielen (van het plein in Berghem) was zo iemand die naast zijn onderwijswerk veel deed voor de gemeenschap; toen zijn straatnaam in 2012 dreigde te verdwijnen, kwam de Heemkundevereniging van Berghem in actie waarna de straatnaam alsnog behouden bleef. Daar blijkt wel uit hoe geliefd deze meester was. Zo zijn er dus verspreid over het hele land nog veel meer. Er zijn ook wel straten naar schooljuffrouwen genoemd (zoals de Juffrouw Clewitsstraat in Nieuw-Roden), maar daar zijn er maar heel weinig van. Vroeger werden er nou eenmaal veel meer straatnamen naar mannen genoemd dan naar vrouwen.

Respect
Veel van de vernoemde schoolmeesters waren lange tijd hoofd van de plaatselijke school en hebben in die periode dus een groot deel van de bevolking voorbij zien komen in hun klas. Daarnaast waren ze vaak nog maatschappelijk betrokken en actief als hoofd van de toneelvereniging of het koor, als voorzitter van de sportvereniging, in de plaatselijke coöperatie of voor de kerk. Ja, met jarenlang zo veel inzet voor de gemeenschap dwing je natuurlijk respect af. En een eigen straatnaam.

Reacties

SJ zei…
In Roosteren (L) is een 'Burgemeester Schoolmeestersstraat'. Ik ben benieuwd of die ook meester was! :)
Anoniem zei…
Volgens http://nl.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_burgemeesters_van_Roosteren waren er zelfs drie Burgemeesters Schoolmeesters. Niet vermeld wordt hier naar welke van de drie de straat is vernoemd.

Groet,
Bert
Dinx zei…
@Bert: Het is niet ongebruikelijk om in dat soort gevallen de straatnaam zo te kiezen dat er in één klap twee of drie mensen tegelijk vernoemd worden. Lees bijvoorbeeld dit verhaal over de gebroeders Mesdag.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

De Johan Cruijff Boulevard - over de geschiedenis van het begrip 'Engelse ziekte'

Eerder deze week werd bekend gemaakt dat de Arena boulevard in Amsterdam een nieuwe naam krijgt: hij heet voortgaan Johan Cruijff Boulevard. Iemand vroeg me waarom beide namen met een extra spatie geschreven zijn. Zou het niet logischer zijn om dat Arenaboulevard en Johan Cruijffboulevard te noemen? Ja, dat zou meer volgens de standaard zijn. In Amsterdam worden samenstellingen in bijna alle straatnamen aaneengeschreven, maar er zijn nog enkele uitzonderingen zoals de Fien de la Mar Straat en het Dwaze Moeders plein. Ook in de rest van het land komen dat soort straatnamen met extra spaties voor. Naar de reden voor dat spatiegebruik kan ik alleen maar gissen. Grote kans dat het gewoon komt door onzorgvuldigheid ergens in het proces. Pratend over die spatie kwam ook de term Engelse ziekte voorbij. Voor sommige mensen zijn 'onjuist spatiegebruik' en 'Engelse ziekte' synoniemen van elkaar. Voor anderen is 'Engelse ziekte' een ruimer begrip, waar ook het gebruik van …

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…

Wat is in Nederland de langste straat met één naam?

De Oudebildtdijk in de Friese gemeente Het Bildt wordt vaak de langste straat van Nederland genoemd. De straat loopt van Westhoek naar Oudebildtzijl en is volgens Google Maps in totaal 12,1 kilometer lang. Dat is best een eind inderdaad. Maar is het daarmee inderdaad de langste straat van Nederland? En meer specifiek: de langste straat die van begin tot eind dezelfde straatnaam heeft? Ik zal het maar meteen verklappen: dat is dus niet.

Als je gaat zoeken naar 'langste straat van Nederland' kom je allerlei straatnamen tegen. Ik zag dat ergens iemand de Voorstraat in Dordrecht noemde, maar die is 'slechts' 1.200 meter en daarmee met afstand niet de langste. De Laan van Meerdervoort in Den Haag wordt ook vaak genoemd, maar die is met een lengte van 5.800 meter ook zeker niet de langste straat van Nederland. Hier en daar lijkt men dat door te hebben, want daar noemt men het specifiek de langste láán van Nederland.

Ik vind gemakkelijke een paar straten die een stuk langer z…

Is het Hub of Huub van Doorne? - over straatnamen die je anders schrijft

Stel je eens voor dat er een straat naar je wordt genoemd en dat men daarbij je naam verkeerd schrijft. En stel je nou eens voor dat je zelf het straatnaambord mag onthullen en dan voor het oog van de toegestroomde menigte ontdekt dat ze je naam verkeerd geschreven hebben. Dat gebeurde Hub van Doorne in 1965.
Hubert 'Hub' van Doorne was de oprichter van DAF. Hij werd geboren in 1900 in America (in Noord-Limburg) en verhuisde op zijn twaalfde naar Deurne. Daar begon hij in 1928 samen met zijn broer Wim een eigen bedrijf: Hub van Doorne's Machine Fabriek. Dat bedrijf ging een paar jaar later Van Doorne's Machinefabriek en Constructiewerkplaatsen heten, en weer een paar jaar later werd de naam Van Doorne's Aanhangwagenfabriek N.V. DAF. Het bedrijf maakte toen voornamelijk aanhangwagens voor gebruik in de landbouw. Het bedrijf groeide verder: in 1949 werden de eerste vrachtwagens geproduceerd en nadat Hub van Doorne de Variomatic had uitgevonden ('het pientere pookj…