Regelmatig komt ergens de vraag voorbij waarom veel meer straatnamen naar mannen zijn genoemd dan naar vrouwen. Dat is toch helemaal niet eerlijk? Tja, het lijkt inderdaad niet helemaal eerlijk, maar het is wel eenvoudig te verklaren. En er is ook wel wat aan te doen.
Eind vorig jaar was bijvoorbeeld in het nieuws dat de PvdA in Amsterdam vond dat er te weinig straten met vrouwennamen waren in de hoofdstad. Een schande, zo werd gesteld, en dus stelde men meteen voor om in een van de nieuwe woonwijken een 'Vergeten Vrouwenbuurt' in te richten met alleen maar vrouwenstraatnamen. Er werden meteen wat namen genoemd: Beppie Versluys (de eerste vrouwelijke vliegenier in Nederland), kunstverzamelaar Helene Kröller-Müller, verzetsheld Hannie Schaft of de politica Ien Dales. Stuk voor stuk vrouwen die wel een straatnaam verdienen.
Vrouwen hebben een flinke achterstand in straatnamenland, en dat is helemaal niet vreemd. Straatnamen verwijzen immers altijd naar het verleden en in het verleden waren de toonaangevende beroepen vaak nog typische mannenberoepen. Dat kun je eerlijk vinden of niet, maar op die manier geven de straatnamen een afspiegeling van onze geschiedenis. Veelgebruikte thema's voor de straatnaamgeving zijn staatslieden, klassieke componisten, zeehelden en schilders, en dat zijn ook allemaal beroepen die vroeger veel minder vaak door vrouwen werden vervuld dan door mannen. In veel plaatsen werden (en worden) lokale bestuurders zoals burgemeesters en wethouders geëerd met een straatnaam, en dat waren nou eenmaal ook vaak mannen.
Vrouwen die wél al vroeg opvielen of uitblonken, kregen overigens ook niet altijd de straatnamen die ze verdienden. Judith Leyster - de bekendste vrouwelijke schilder uit de Gouden Eeuw - moet het in Nederland bijvoorbeeld doen met een stuk of vijftien straatnamen en dat zijn er véél minder dan haar mannelijke tijdgenoten zoals Meindert Hobbema, Gerard Dou en Govert Flinck. Het koninklijk huis is een van de weinige thema's dat in een plaats meer straatnamen voor vrouwen dan voor mannen op kan leveren, met straatnamen voor Emma, Wilhelmina, Beatrix, Irene, Margriet, Christina, Máxima, Amalia, Alexia en Ariane. Maar dat compenseert in aantallen nauwelijks voor het ontbreken van vrouwennamen bij andere thema's.
Tijden veranderen
Tegenwoordig werken er veel meer vrouwen in functies die vroeger nog typische mannenberoepen waren. Eerder deze week was nog in het nieuws dat Nederland in vergelijking met andere Europese landen relatief veel vrouwelijke ministers heeft. Er zijn bijvoorbeeld ook steeds meer vrouwelijke burgemeesters, en dus zijn er ook steeds meer straatnamen die naar vrouwelijke burgemeesters zijn genoemd. Ien Dales - die in Amsterdam ook als voorbeeld werd genoemd - was staatssecretaris, minister en ook nog even burgemeester van Nijmegen en naar haar zijn inmiddels een aantal straatnamen genoemd. In Nijmegen ligt bijvoorbeeld een Burgemeester Daleslaan.
De inhaalrace is al een hele tijd geleden ingezet. In de Amstelveense wijk Kostverloren ligt bijvoorbeeld al vijftig jaar een buurt waar alle straten naar vrouwen zijn genoemd. Dat ging wel nog een beetje geforceerd, want tussen de straten voor de Nederlandse vrouwen Rie Cramer, Else Mauhs, Suze Groeneweg en Saskia van Uylenburgh (respectievelijk een schrijfster, een actrice, een Tweede Kamerlid en de vrouw van Rembrandt) liggen ook straten voor Florence Nightingale, Cleopatra, Jeanne d'Arc en Diana (een Britse verpleegster uit de Krimoorlog, een Egyptische koningin, een Franse heilige en de godin van de jacht). Dat is nogal een allegaartje, waarbij het vrouw-zijn het enige bindende element is. Dat natuurlijk kan mooier, want er zijn genoeg thema's te bedenken waarmee je hele wijken kunt vullen met straten die alleen maar naar vrouwen zijn genoemd. Dat blijkt vanzelf als we de bestaande wijken met vrouwenstraatnamen bestuderen in steden zoals Leiden, Hoofddorp en Zutphen. Daar liggen tientallen straten met namen die genoemd zijn naar bekende vrouwelijke politici, schrijfsters, actrices, kunstenaressen en feministes. Er komen namen voorbij van bijvoorbeeld Marga Klompé, Nienke van Hichtum, Fien de la Mar en Aletta Jacobs. 'Feministes', dat is sowieso wel een thema waarbij je veel meer vrouwennamen zult vinden dan mannennamen...
Er komen ook steeds nieuwe thema's bij. De laatste decennia worden bijvoorbeeld steeds vaker straten naar sporthelden genoemd. Dat is een thema waarin de vrouwen niet bij de mannen achterblijven. Natuurlijk zijn er straten genoemd naar mannelijke sporthelden zoals Anton Geesink, Ard Schenk en Bep van Klaveren, maar er zijn misschien nog wel meer straten genoemd naar vrouwelijke sporthelden zoals Rie Mastenbroek, Fanny Blankers-Koen, Sjoukje Dijkstra, Ada Kok, Anky van Grunsven en Ranomi Kromowidjojo. En zo zijn nog wel meer thema's waarin vrouwen tegenwoordig goed vertegenwoordigd zijn.
Het komt allemaal goed
Straatnamen volgen de ontwikkelingen in de maatschappij en het zal vanzelf wel goedkomen met die vrouwenstraatnamen, ook zonder dat er wijken speciaal met straatnamen voor 'Vergeten Vrouwen' worden ingericht. Maar dan gaat het wel héél lang duren. Eén zo'n vrouwenwijk in je stad is ook niet genoeg om de volledige achterstand op de mannenstraatnamen weg te werken. Het is dus goed als gemeentes er extra aandacht voor hebben.
Terug naar Amsterdam. Daar komt voorlopig geen 'vergetenvrouwenbuurt', maar burgemeester Van der Laan heeft beloofd om 'vaker naar vrouwen te kijken'. Het Meertens Instituut creëerde inmiddels ook een heuse stageplek voor het project 'Vrouwen in de straatnamen van Amsterdam'. En in Slotervaart in Amsterdam ligt sinds kort ook een Kröller-Müllerpark. Het komt dus helemaal goed met die vrouwen in Amsterdam.
Vrouwen hebben een flinke achterstand in straatnamenland, en dat is helemaal niet vreemd. Straatnamen verwijzen immers altijd naar het verleden en in het verleden waren de toonaangevende beroepen vaak nog typische mannenberoepen. Dat kun je eerlijk vinden of niet, maar op die manier geven de straatnamen een afspiegeling van onze geschiedenis. Veelgebruikte thema's voor de straatnaamgeving zijn staatslieden, klassieke componisten, zeehelden en schilders, en dat zijn ook allemaal beroepen die vroeger veel minder vaak door vrouwen werden vervuld dan door mannen. In veel plaatsen werden (en worden) lokale bestuurders zoals burgemeesters en wethouders geëerd met een straatnaam, en dat waren nou eenmaal ook vaak mannen.
Vrouwen die wél al vroeg opvielen of uitblonken, kregen overigens ook niet altijd de straatnamen die ze verdienden. Judith Leyster - de bekendste vrouwelijke schilder uit de Gouden Eeuw - moet het in Nederland bijvoorbeeld doen met een stuk of vijftien straatnamen en dat zijn er véél minder dan haar mannelijke tijdgenoten zoals Meindert Hobbema, Gerard Dou en Govert Flinck. Het koninklijk huis is een van de weinige thema's dat in een plaats meer straatnamen voor vrouwen dan voor mannen op kan leveren, met straatnamen voor Emma, Wilhelmina, Beatrix, Irene, Margriet, Christina, Máxima, Amalia, Alexia en Ariane. Maar dat compenseert in aantallen nauwelijks voor het ontbreken van vrouwennamen bij andere thema's.
Tijden veranderen
Tegenwoordig werken er veel meer vrouwen in functies die vroeger nog typische mannenberoepen waren. Eerder deze week was nog in het nieuws dat Nederland in vergelijking met andere Europese landen relatief veel vrouwelijke ministers heeft. Er zijn bijvoorbeeld ook steeds meer vrouwelijke burgemeesters, en dus zijn er ook steeds meer straatnamen die naar vrouwelijke burgemeesters zijn genoemd. Ien Dales - die in Amsterdam ook als voorbeeld werd genoemd - was staatssecretaris, minister en ook nog even burgemeester van Nijmegen en naar haar zijn inmiddels een aantal straatnamen genoemd. In Nijmegen ligt bijvoorbeeld een Burgemeester Daleslaan.
De inhaalrace is al een hele tijd geleden ingezet. In de Amstelveense wijk Kostverloren ligt bijvoorbeeld al vijftig jaar een buurt waar alle straten naar vrouwen zijn genoemd. Dat ging wel nog een beetje geforceerd, want tussen de straten voor de Nederlandse vrouwen Rie Cramer, Else Mauhs, Suze Groeneweg en Saskia van Uylenburgh (respectievelijk een schrijfster, een actrice, een Tweede Kamerlid en de vrouw van Rembrandt) liggen ook straten voor Florence Nightingale, Cleopatra, Jeanne d'Arc en Diana (een Britse verpleegster uit de Krimoorlog, een Egyptische koningin, een Franse heilige en de godin van de jacht). Dat is nogal een allegaartje, waarbij het vrouw-zijn het enige bindende element is. Dat natuurlijk kan mooier, want er zijn genoeg thema's te bedenken waarmee je hele wijken kunt vullen met straten die alleen maar naar vrouwen zijn genoemd. Dat blijkt vanzelf als we de bestaande wijken met vrouwenstraatnamen bestuderen in steden zoals Leiden, Hoofddorp en Zutphen. Daar liggen tientallen straten met namen die genoemd zijn naar bekende vrouwelijke politici, schrijfsters, actrices, kunstenaressen en feministes. Er komen namen voorbij van bijvoorbeeld Marga Klompé, Nienke van Hichtum, Fien de la Mar en Aletta Jacobs. 'Feministes', dat is sowieso wel een thema waarbij je veel meer vrouwennamen zult vinden dan mannennamen...
Er komen ook steeds nieuwe thema's bij. De laatste decennia worden bijvoorbeeld steeds vaker straten naar sporthelden genoemd. Dat is een thema waarin de vrouwen niet bij de mannen achterblijven. Natuurlijk zijn er straten genoemd naar mannelijke sporthelden zoals Anton Geesink, Ard Schenk en Bep van Klaveren, maar er zijn misschien nog wel meer straten genoemd naar vrouwelijke sporthelden zoals Rie Mastenbroek, Fanny Blankers-Koen, Sjoukje Dijkstra, Ada Kok, Anky van Grunsven en Ranomi Kromowidjojo. En zo zijn nog wel meer thema's waarin vrouwen tegenwoordig goed vertegenwoordigd zijn.
Het komt allemaal goed
Straatnamen volgen de ontwikkelingen in de maatschappij en het zal vanzelf wel goedkomen met die vrouwenstraatnamen, ook zonder dat er wijken speciaal met straatnamen voor 'Vergeten Vrouwen' worden ingericht. Maar dan gaat het wel héél lang duren. Eén zo'n vrouwenwijk in je stad is ook niet genoeg om de volledige achterstand op de mannenstraatnamen weg te werken. Het is dus goed als gemeentes er extra aandacht voor hebben.
Terug naar Amsterdam. Daar komt voorlopig geen 'vergetenvrouwenbuurt', maar burgemeester Van der Laan heeft beloofd om 'vaker naar vrouwen te kijken'. Het Meertens Instituut creëerde inmiddels ook een heuse stageplek voor het project 'Vrouwen in de straatnamen van Amsterdam'. En in Slotervaart in Amsterdam ligt sinds kort ook een Kröller-Müllerpark. Het komt dus helemaal goed met die vrouwen in Amsterdam.
Reacties