Doorgaan naar hoofdcontent

Straat, weg, plein, singel, dam, laan, pad, park, bolwerk, vest en twee bruggen. Allemaal Seis!

Het komt wel vaker voor dat er twee of drie straatnamen met een gelijk voorvoegsel bij elkaar in de buurt liggen. Een Leliestraat met een Leliedwarsstraat bijvoorbeeld, of een Kastanjesingel die uitkomt op een Kastanjeplein. In Middelburg gaan ze echter veel verder; daar liggen in één buurt meer dan tien straatnamen die allemaal met 'Seis' beginnen. Hoe komen ze daar nou weer bij?

De Seis-straten gebroederlijk bij elkaar in het noordwesten van de stad. Binnen de vestingwerken liggen de Seisstraat, de Seisdam, het Seisplein, het Seisbolwerk, de Seisbinnenbrug en de Seisbuitenbrug. Het water rond de vesting heet Seisvest. En als je via de Seissingel het water over gaat, kom je bij de Seisweg, de Seislaan, het Seispad en het Seispark. Dat zijn twaalf Seis-namen bij elkaar! Het is bijna jammer dat ze niet ook nog een plekje hebben gevonden voor een Seisdijk of een Seisdreef. Op één van de punten van de vesting staat wel nog de oude Seismolen. En tot in 1845 stond op de plek van het Seisplein een eeuwenoude stadspoort: de Seispoort.


Het voorvoegsel 'Seis' verwijst naar het Seisambacht, de heerlijkheid die heel vroeger op deze plek lag. De straten met het voorvoegsel Seis lagen tegen het hof van de ambachtsheer aan. Er is wel eens geopperd dat de straatnamen zouden zijn afgeleid van iemand die 'Sijs' heette. Dat is een oude persoonsnaam die in de veertiende eeuw in Middelburg voorkwam. Die persoon zou dan de eerste eigenaar of bedijker van het ambacht kunnen zijn geweest. In zijn boek over straatnamen van Middelburg toont Taeke Stol aan dat Seis toch echt een aardrijkskundige naam moet zijn. Hij haalt een voorbeeld aan waarin wordt geschreven over "het huis op het Seijs".

Stol verklaart dat de naam zijn oorsprong vindt in de belasting die de gebruikers van een heerlijk recht aan hun ambachtsheer moesten betalen. Een van de rechten die de heer had, was het recht om grondbelasting te heffen (een beetje vergelijkbaar met onze ozb-belasting). Die belasting werd 'cijns' genoemd, een woord dat is afgeleid van het Latijnse woord 'census' dat 'schatting, taxatie' betekent. In het Middelnederlands kwam dat woord al voor in spellingsvarianten zoals 'tsins', 'tijns', 'sijns' en 'seis'. We zien het nu nog terug in ons woord 'accijns'. Het is eigenlijk wel logisch dat men het ambacht waar men seis aan moest betalen 'Seisambacht' ging noemen. En het is ook wel begrijpelijk dat men de straten rondom het hof van de ambachtsheer naar de naam van het ambacht ging noemen. En zo heeft Middelburg dus al eeuwen een hele verzameling Seis-straten.

Eigenlijk is het helemaal niet praktisch om in je stad zo veel straatnamen te hebben die op elkaar lijken. Stel je voor dat je met iemand in Middelburg hebt afgesproken, maar je herinnert je niet meer precies waar... je weet alleen nog dat de straatnaam met 'Seis' begon. Nou, dat is lekker zoeken. En zoiets geldt natuurlijk ook voor de pizzakoerier en de ambulance die snel op de juiste plek moeten zijn. Een straatnaamcommissie zou zoiets tegenwoordig dan ook niet bedenken. Het zijn echter allemaal historische namen uit een tijd dat dat soort argumenten nog helemaal niet meespeelden. En dat vind ik eigenlijk juist wel mooi.


(Met dank aan het Infocentrum van het Zeeuws Archief)

Reacties

Marieke zei…
Seisstraat klinkt een beetje als Zijstraat.
Wie een beetje verstand van het Zeeuws heeft, komt niet met een verklaring die op 'Sijs' met een lange ij teruggaat. Die wordt in het Zeeuws als een 'ie' uitgesproken, terwijl de korte ei 'gewoon' een ei is (eventueel een 'aai'). 'Sies' is nog steeds een Middelburgse achternaam, trouwens.
Rik Mars zei…
Waar de voorkant van straatnamen meestal het belangrijkste is (in een bomenwijk, rivierenwijk, enz) is bij de Seis-straten juist het achtervoegsel onderscheidend. Dit is dus dé straatnamenwijk van het land.
P. Seisveld zei…
Wat een leuk stuk! Het verhaal over die accijnzen kende ik nog niet.

Jan Moekotte zei…

Op de hoek van KLEIN VLAANDEREN - VOLDERIJLAAGTE in Middelburg ging, voor wie aandachtig keek, een stenen straatnaambordje schuil achter witte gevelverf.

De uitbater van het pand, handelaar in bric a brac, gaf me groen licht om de verf te verwijderen en het bordje aan het licht te brengen.

Daardoor is, sinds begin juli 2017, in Middelburg de SEISLAAGTE, een verdwenen straatnaam, terug in het stadsbeeld. Jammer dat ik hier geen foto kan plaatsen.

Dinx zei…
@Jan:
Klinkt als een mooie onthulling!
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

De Johan Cruijff Boulevard - over de geschiedenis van het begrip 'Engelse ziekte'

Eerder deze week werd bekend gemaakt dat de Arena boulevard in Amsterdam een nieuwe naam krijgt: hij heet voortgaan Johan Cruijff Boulevard. Iemand vroeg me waarom beide namen met een extra spatie geschreven zijn. Zou het niet logischer zijn om dat Arenaboulevard en Johan Cruijffboulevard te noemen? Ja, dat zou meer volgens de standaard zijn. In Amsterdam worden samenstellingen in bijna alle straatnamen aaneengeschreven, maar er zijn nog enkele uitzonderingen zoals de Fien de la Mar Straat en het Dwaze Moeders plein. Ook in de rest van het land komen dat soort straatnamen met extra spaties voor. Naar de reden voor dat spatiegebruik kan ik alleen maar gissen. Grote kans dat het gewoon komt door onzorgvuldigheid ergens in het proces. Pratend over die spatie kwam ook de term Engelse ziekte voorbij. Voor sommige mensen zijn 'onjuist spatiegebruik' en 'Engelse ziekte' synoniemen van elkaar. Voor anderen is 'Engelse ziekte' een ruimer begrip, waar ook het gebruik van …

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…

Wat is in Nederland de langste straat met één naam?

De Oudebildtdijk in de Friese gemeente Het Bildt wordt vaak de langste straat van Nederland genoemd. De straat loopt van Westhoek naar Oudebildtzijl en is volgens Google Maps in totaal 12,1 kilometer lang. Dat is best een eind inderdaad. Maar is het daarmee inderdaad de langste straat van Nederland? En meer specifiek: de langste straat die van begin tot eind dezelfde straatnaam heeft? Ik zal het maar meteen verklappen: dat is dus niet.

Als je gaat zoeken naar 'langste straat van Nederland' kom je allerlei straatnamen tegen. Ik zag dat ergens iemand de Voorstraat in Dordrecht noemde, maar die is 'slechts' 1.200 meter en daarmee met afstand niet de langste. De Laan van Meerdervoort in Den Haag wordt ook vaak genoemd, maar die is met een lengte van 5.800 meter ook zeker niet de langste straat van Nederland. Hier en daar lijkt men dat door te hebben, want daar noemt men het specifiek de langste láán van Nederland.

Ik vind gemakkelijke een paar straten die een stuk langer z…

Is het Hub of Huub van Doorne? - over straatnamen die je anders schrijft

Stel je eens voor dat er een straat naar je wordt genoemd en dat men daarbij je naam verkeerd schrijft. En stel je nou eens voor dat je zelf het straatnaambord mag onthullen en dan voor het oog van de toegestroomde menigte ontdekt dat ze je naam verkeerd geschreven hebben. Dat gebeurde Hub van Doorne in 1965.
Hubert 'Hub' van Doorne was de oprichter van DAF. Hij werd geboren in 1900 in America (in Noord-Limburg) en verhuisde op zijn twaalfde naar Deurne. Daar begon hij in 1928 samen met zijn broer Wim een eigen bedrijf: Hub van Doorne's Machine Fabriek. Dat bedrijf ging een paar jaar later Van Doorne's Machinefabriek en Constructiewerkplaatsen heten, en weer een paar jaar later werd de naam Van Doorne's Aanhangwagenfabriek N.V. DAF. Het bedrijf maakte toen voornamelijk aanhangwagens voor gebruik in de landbouw. Het bedrijf groeide verder: in 1949 werden de eerste vrachtwagens geproduceerd en nadat Hub van Doorne de Variomatic had uitgevonden ('het pientere pookj…