Doorgaan naar hoofdcontent

Historische straatnamen van Amsterdam op de kaart

Tegenwoordig heeft iedere straat een vaste naam, maar dat was vroeger maar zelden zo. Voor straten waren vaak verschillende namen in omloop, en de namen konden in de loop der eeuwen ook nog best een paar keer veranderen. Dat is op zich helemaal niet zo vreemd als je bedenkt dat straten vroeger vaak werden genoemd naar hun bewoners, functie of omgeving. Want die kunnen in de loop der tijd makkelijker veranderen. Zo stond de Oudezijds Voorburgwal in Amsterdam ook ooit een tijdlang bekend als de Delftse Bierkaai of de Wortelmarkt. Maar Delfts bier en wortels worden daar tegenwoordig niet meer verscheept of verkocht. Islands of Meaning heeft nu al die historische straatnamen van Amsterdam op een mooie kaart gezet.

Het levert een interessante kaart van Amsterdam op, waar je op kunt zoeken waar een bepaalde oude straatnaam ligt of welke historische varianten er van een huidige straatnaam bekend zijn. Op de kaart kun je zien dat de Herengracht ooit ook Binnengracht of Achterburgwal werd genoemd. De Keizersgracht stond ook ooit bekend onder de naam Ierland. De Prinsengracht - nog een gracht verder - heeft blijkbaar nooit anders geheten. Om alle historische namen bij de huidige straatnamen te vinden, is gebruikgemaakt van de transportakten van voor 1811 uit het Stadsarchief Amsterdam. Als je daar zoekt naar aktes waar een bepaalde straatnaam in voorkomt, wordt van alle gevonden aktes zowel de huidige straatnaam als de 'straatnaam in bron' getoond.

De Wijde Heisteeg was voor een steeg blijkbaar nogal breed; hij werd daarom ook wel gewoon Wijdesteeg genoemd. Maar de breedte was niet het enige kenmerk dat werd gebruikt om de straat aan te duiden. In de loop der tijd werd de steeg ook Grote Heisteeg, Korte Heisteeg, Nieuwe Heisteeg en Oude Heisteeg genoemd. Grappig. Als ik je vertel dat de Oudezijds Kolk ooit Hoerenkolk werd genoemd en de Raadhuisstraat ooit ook Wijntjessteeg heette, kun je zelf wel bedenken wat zich daar vroeger heeft afgespeeld.

Oude functies
Je kunt uit die oude straatnamen mooi herleiden welke functies de straat in het verleden heeft gehad. Nabij het Centraal Station ligt aan het IJ bijvoorbeeld de straat Droogbak. Die naam kwam in het begin van de zeventiende eeuw al voor, en heeft te maken met de lakenwevers die daar hun lakens droogden. De straat is in het verleden ook aangeduid met de namen Brouwerskaai en Houttuinen. Aan die eerste kun je zien dat hier vroeger bier werd verscheept. En het terrein heeft ook gediend als houtopslagplaats, net als iets verderop aan de Haarlemmer Houttuinen. Dat de straat ooit Aan 't IJ - of simpelweg IJ - werd genoemd, is vanwege de ligging ook niet zo vreemd.

Al die verschillende straatnamen kunnen best in een bepaalde tijd naast elkaar in gebruik zijn geweest. Ik heb het niet verder uitgezocht, maar het is goed mogelijk dat de brouwers hun bier naar de Brouwerskaai reden, terwijl anderen daar tegelijkertijd hout ging halen aan de Houttuinen. Dat zal best af en toe verwarring hebben opgeleverd. Bij de historische straatnamen van de Willemsstraat staat behalve Fransepad en Goudsbloemgracht ook nog 'Goudsbloemgracht of Fransepad' vermeld. Dat komt waarschijnlijk uit een akte van een ambtenaar die ook even niet meer wist hoe hij de straat moest noemen.

De geschiedenis van prins Hendrik
Het langste lijstje met historische varianten vond ik bij de Prins Hendrikkade. Deze straatnaam werd in 1879 door de Amsterdamse gemeenteraad vastgesteld, kort na het overlijden van prins Hendrik. Daarmee gingen er in één klap aardig wat historische straatnamen verloren. Van west naar oost lagen daar namelijk voorheen de Haringpakkerij en Haringpakkerstoren (ontleend aan de haringhandel in de zestiende eeuw), Texelsekade (aanlegplaats van de schepen uit Texel), de Kampersteiger, de Teertuinen (ook wel Oude Teertuinen of Oudezijds Teertuinen, tot 1643 de plaats waar de teerkopers werkten), het Kamperhoofd (genoemd naar het bolwerk uit de zestiende eeuw), de Buitenkant (ook wel voluit Buitenkant van het Nieuwe Waalseiland, met aan de andere kant de Binnenkant), Nieuwe Waalseiland en de IJgracht. Ik gun prins Hendrik zijn kade van harte, maar het is toch eigenlijk wel jammer dat die historie zo geschiedenis is geworden.

Zelf kijken?
Wil je ook een straatnaam opzoeken of gewoon eens wat grasduinen? Bekijk dan zelf de kaart Historische straatnamen van Amsterdam.


Reacties

Anoniem zei…
Mooi. Bij de Henri Polaklaan vond ik nog meer historische varianten: 21. Maar die lijken wel meer op elkaar dan die je bij de Prins Hendrikkade hebt gevonden.
Unknown zei…
Helaas kan ik niet op de site van islands of meaning komen Access denied zegt de computer dan.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

Nieuwe straatnamen voor de Gebakbuurt - een verslag van de straatnaamcommissie

De straatnaamcommissie van de gemeente Heibroek heeft gisteren vergaderd over de straatnamen in een nieuwe buurt waar vroeger een bakfabriek zat. Omdat die vergadering een leuk inkijkje geeft in de werkwijze en overwegingen van de commissie deel ik hieronder het complete verslag van de vergadering.

Aanwezig:
Lisette Homan (voorzitter), Stef Bolboer, José Grietmaat, Iwan Karbijn, Twan Uffels, Anneke Jetter (secretaris)

Verslag:
De voorzitter opent de vergadering.

Twan Uffels start met een introductie van de locatie. Op het terrein waar tot eind jaren negentig de bakfabriek van Franssen Banket gevestigd was, wordt in de komende jaren een nieuwe woonbuurt gerealiseerd met enkele straten en een centraal plantsoen met speeltoestellen. Veel inwoners hebben in de afgelopen decennia gebak van Franssen gegeten en velen zullen ook iemand kennen die in de fabriek gewerkt heeft. Vanwege de geschiedenis van de locatie heeft men bedacht dat het toepasselijk is om de straten te vernoemen naar verschil…

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…

Wie heeft de straatnamen van Monopoly gekozen?

De Barteljorisstraat, Neude, A-Kerkhof en de Kalverstraat. Iedereen kent de straatnamen uit het Monopoly-spel. Maar waarom hebben nou juist deze straatnamen een plekje in het spel gekregen? Waarom heeft men uit Rotterdam niet de Weena of de Lijnbaan gekozen, en voor Amsterdam de P.C. Hooftstraat? En waarom zitten Haarlem en Arnhem er wel in, en Maastricht en Eindhoven niet? Wie heeft dat allemaal bedacht?

Voor de geschiedenis van het spel gaan we even helemaal terug naar 1904. Elizabeth Magie vroeg toen patent aan op het bordspel 'The Landlord's Game'. Geïnspireerd door dat spel liet Charles Darrow in 1934 in eigen beheer 5000 exemplaren van het spel 'Monopoly' maken en die waren binnen een jaar verkocht. Toen toonde Parker Brothers interesse om het spel in de Verenigde Staten uit te geven. Zij verkochten binnen een jaar meer dan een miljoen exemplaren. De populariteit van het spel bleef niet onopgemerkt en de Engelse firma Waddington kocht in 1936 de rechten om he…

Wat is in Nederland de langste straat met één naam?

De Oudebildtdijk in de Friese gemeente Het Bildt wordt vaak de langste straat van Nederland genoemd. De straat loopt van Westhoek naar Oudebildtzijl en is volgens Google Maps in totaal 12,1 kilometer lang. Dat is best een eind inderdaad. Maar is het daarmee inderdaad de langste straat van Nederland? En meer specifiek: de langste straat die van begin tot eind dezelfde straatnaam heeft? Ik zal het maar meteen verklappen: dat is dus niet.

Als je gaat zoeken naar 'langste straat van Nederland' kom je allerlei straatnamen tegen. Ik zag dat ergens iemand de Voorstraat in Dordrecht noemde, maar die is 'slechts' 1.200 meter en daarmee met afstand niet de langste. De Laan van Meerdervoort in Den Haag wordt ook vaak genoemd, maar die is met een lengte van 5.800 meter ook zeker niet de langste straat van Nederland. Hier en daar lijkt men dat door te hebben, want daar noemt men het specifiek de langste láán van Nederland.

Ik vind gemakkelijke een paar straten die een stuk langer z…