Doorgaan naar hoofdcontent

Hoeveel straten kun je noemen naar de Vier Heemskinderen?


Het verhaal van de Vier Heemskinderen en hun ros Beiaard is een sage die zijn oorsprong vindt in de Middeleeuwen. Zo'n verhaal biedt natuurlijk een goed aanknopingspunt voor een paar mooie straatnamen. Minimaal vier, lijkt me. Want als je een straat naar een van de Heemskinderen noemt, dan mogen de andere drie niet ontbreken... zou je denken.

Eerst even over de sage - hoe zat het ook al weer? Het verhaal gaat over de vier zoons van ridder Aymon (een leenheer van Karel de Grote) en zijn vrouw Aye.  In het Nederlands is de naam van Aymon verbasterd tot 'Heymijn' of 'Heem' en daarom zijn zijn zoons ook bekend als de 'Heemskinderen', oftewel: 'de kinderen van Heem'. De vier zoons heten Reinout, Ritsaert, Writsaert en Adelaert. Reinout is nogal sterk , en daarom krijgt hij van zijn vader ook een groot en sterk paard: het beruchte ros Beiaard. Tijdens een hoogopgelopen ruzie doodt Reinout de zoon van Karel de Grote, waarna de vier broers vluchten op het ros. Karel neemt na een lange strijd hun vader Aymon gevangen, en eist dat hij het beruchte ros krijgt. Reinout wil zijn geliefde paard natuurlijk niet kwijt, maar staat hem onder druk van zijn moeder toch af. Karel geeft opdracht om het dier te laten verdrinken, maar het Beiaard is zo sterk dat hij keer op keer weet te overleven. Omdat Reinout het lijden van zijn paard niet langer aan kan zien, wendt hij zijn hoofd af. Beiaard interpreteert dit als desinteresse van zijn baas, en staakt zijn strijd. Uiteindelijk verdrinkt het paard - een tragisch eind aan het verhaal.

Straten voor de Vier Heemskinderen
De hoofdpersonen uit zo'n sage verdienen wel ergens een eigen straatnaam. Stel nou dat je ergens een straat naar één van de Vier Heemskinderen zou mogen noemen, welke zou je dan kiezen? En welke komt op de tweede plek? Het lot van de Vier Heemskinderen is zo aan elkaar verbonden, dat kiezen haast niet mogelijk is. Als je straatnamen ontleent aan dit verhaal, dan moet je toch minimaal de vier broers vernoemen. En liefst ook nog het beroemde paard als vijfde.

In Geldrop hebben ze sinds 1994 een Laan der vier Heemskinderen. Deze komt uit in het deel van de wijk Coevering waar het ridderthema is gebruikt voor de straatnamen. In de buurt liggen ook de Reinoutlaan, de Ritsaartlaan en de Adelaartlaan... maar geen Writsaertlaan! Wristaert heeft als enige van de vier broers geen eigen straatnaam gekregen! Er zijn wel straten genoemd naar Walewein (een van de onbekendere ridders van de Ronde Tafel), Roelant (ridder uit het Roelantslied) en Clarisse (een jonkvrouw uit het verhaal van de Zwaanridder), maar blijkbaar verdiende ridder Writsaert geen straatnaam. De reden hiervoor wordt al snel duidelijk als je de namen Ritsaert en Writsaert hardop uitspreekt: als je een ziekenwagen of taxichauffeur naar de Writsaertlaan stuurt, is de kans groot dat die in de Ritsaertlaan terechtkomt, of andersom. Achteraf had Aymon zijn zoon Writsaert beter gewoon Willem kunnen noemen.

Ook in de Eindhovense wijk Jagershoef zijn alle straten aan ridderverhalen ontleend. Ze hebben daar bijvoorbeeld straten die zijn genoemd naar Koning Arthur, Lancelot, Parcival (van de Ronde Tafel), de Elegast (die van 'Karel ende Elegast') en Roelant (weer die van het Roelantslied). Er ligt ook de Vier Heemskinderenlaan, met als zijstraten de Adelaertstraat en de Ritsaertstraat. Maar hier ontbreken zelfs twee van de vier broers in de straatnaamgeving. Dat Writsaert geen straat heeft gekregen in Eindhoven, heeft waarschijnlijk dezelfde oorzaak als in Geldrop. Dat de oudste broer Reinout hier ook geen straat kreeg, heeft er misschien mee te maken dat er in dezelfde wijk ook al een Reinaertstraat en een Reynhovestraat liggen. Toch zou ik dan zelf eerder de oudste van de Heemskinderen vernoemd hebben, en één van die andere straten achterwege hebben gelaten.

In Heemskerk is een nieuwe wijk met een Reynoutlaan, een Ritsaertlaan en een Adelaertlaan. Ook hier ontbreekt de laan voor Writsaert. De vierde laan in de wijk is genoemd naar het ros: de Beyaertlaan. Dat is dan wel weer aardig.

En Writsaert dan?
Er is in heel Nederland niet één plaats die Writsaert het voordeel van de twijfel heeft gegund en een straat naar hem vernoemd heeft. In Noordwijk komen ze daar nog het dichtst bij in de buurt. Vlak bij zee ligt daar de Heemborghpromenade - genoemd naar de Heemborg, de burcht van de Vier Heemskinderen. Om de huisnummering van het appartementencomplex overzichtelijker te maken, heeft men de vijf gebouwen officieel een eigen naam gegeven: Beyaert, Reinout, Adelaert, Ritsaert en... Writsaert!

Het is wel verrassend dat ze er bij de vijf (5!) gebouwen aan gedacht hebben om die naar de Vier (4!) Heemskinderen te noemen, want dan kom je zo op het eerste gezicht toch een naam tekort. Dat is net zoiets als bij vier gebouwen meteen denken aan de drie musketiers (met D'Artagnan erbij als vierde naam). Maar deze verrassende ingeving levert toch nog Writsaert dan gelukkig toch nog een vernoeming op!

Reacties

Anoniem zei…
Voor de drie musketiers (Aramis, Athos en Porthos) en d'Artagnan moet je in Maastricht zijn.

Populaire posts van deze blog

Wat is in Nederland de langste straat met één naam?

De Oudebildtdijk in de Friese gemeente Het Bildt wordt vaak de langste straat van Nederland genoemd. De straat loopt van Westhoek naar Oudebildtzijl en is volgens Google Maps in totaal 12,1 kilometer lang. Dat is best een eind inderdaad. Maar is het daarmee inderdaad de langste straat van Nederland? En meer specifiek: de langste straat die van begin tot eind dezelfde straatnaam heeft? Ik zal het maar meteen verklappen: dat is dus niet. Als je gaat zoeken naar 'langste straat van Nederland' kom je allerlei straatnamen tegen. Ik zag dat ergens iemand de Voorstraat in Dordrecht noemde, maar die is 'slechts' 1.200 meter en daarmee met afstand niet de langste. De Laan van Meerdervoort in Den Haag wordt ook vaak genoemd, maar die is met een lengte van 5.800 meter ook zeker niet de langste straat van Nederland. Hier en daar lijkt men dat door te hebben, want daar noemt men het specifiek de langste láán van Nederland. Ik vind gemakkelijke een paar straten die een stuk la

Van Nummer naar Klokhúsdyk - over Nederlandse plaatsen die maar één straatnaam hebben

In een stad waar regelmatig nieuwe buurten en wijken worden gebouwd, kun je af en toe helemaal los gaan bij het vaststellen van nieuwe straatnamen. Maar stel dat je een plaats hebt met maar één straat, wat voor naam geef je die dan? Noem je die straat gewoon naar de plaats zelf, naar iets uit de omgeving of misschien naar iemand die je leuk vindt? Denk goed na, want je mag dus maar één ding kiezen... Dat soort dingen vraag ik me dus soms af. Het is makkelijk om er antwoorden bij te vinden, want in de BAG staan maar 24 woonplaatsen waarvoor officieel niet meer dan één straatnaam is geregistreerd. Daarvan liggen er vijftien in Friesland, zes in Drenthe en ook eentje in Groningen, Noord-Holland en Utrecht. Ik vond in deze plaatsen zes verschillende soorten straatnamen. Vererving - In 1e Exloërmond, Balloërveld, Eleveld, Geelbroek, Oranje, Húns, Leons, Oudezijl, Noordeinde en Ossenwaard heet de enige straat gewoon precies net zoals de plaats. Daar heten de straten dus ook 1e Exloërmond, B

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp? Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat . Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat , van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd

De hoge heren van Hoogerheide - op zoek naar de grootste plaats in Nederland waar niet één straat naar een vrouw genoemd is

De laatste jaren wordt er veel gesproken over de man/vrouw-verdeling in straatnamenland. Van alle straten die naar personen genoemd zijn, is een grote meerderheid naar mannen genoemd en dat is natuurlijk niet eerlijk. Met moties en petities krijgen gemeentes de opdracht om meer straten naar vrouwen te noemen. Dat riep bij mij de vraag op: wat is de grootste plaats in Nederland waar nog steeds niet één straat naar een vrouw genoemd is? Zoektocht Nederland heeft ruim 2.000 plaatsen met in totaal ongeveer 250.000 straatnamen. Het is ondoenlijk om die plaatsen stuk voor stuk langs te gaan om te kijken of er ergens toch in ieder geval één straat naar een vrouw genoemd is. Om te beginnen heb ik alle plaatsen met minder dan 150 straatnamen van de lijst verwijderd - je moet ergens een streep trekken. Zo hield ik nog 398 plaatsen over. Vervolgens heb ik alle plaatsen uit te lijst verwijderd waar een straat naar Wilhelmina, Juliana of Beatrix genoemd is. Dat zijn de meest vernoemde vrouwen in Ne