Doorgaan naar hoofdcontent

Sommige straatnamen zijn helemaal niet vreemd of beledigend!

Zo af en toe ontstaat er ineens discussie over een woord in het woordenboek van Van Dale. Dan vindt er iemand dat een bepaald woord helemaal niet gebruikt zou moeten worden, of dat de betekenis van het woord schunnig, beledigend of gewoon niet netjes is. 'Jood' bijvoorbeeld, of 'negerzoen'. Dergelijke discussies laaien ook af en toe op over straatnamen.

Nikker of ikker?In Delft struikelen bijvoorbeeld wel eens mensen over de straatnaam Nickersteeg, in het oude centrum van de stad. Hoe kun je nou een straat naar een nikker noemen, want 'nikker' is toch een beledigende aanduiding voor een neger? De steeg in Delft is echter helemaal niet naar nikkers of negers genoemd. De straatnaam kwam in 1614 al voor als 'den Ickersteeg'; de straat is dus genoemd naar een ikker. Om discussie te voorkomen heeft men op een gegeven moment maar een verklaring van de naam toegevoegd in een onderschrift op het straatnaambord: "1614 den Ickersteeg, naar "ikker" (vlgs. de Germaanse mythologie een watergeest"). Met dat onderschift kan menige discussie in de kiem worden gesmoord. (Leuk detail is trouwens dat 'ikker' etymologisch is afgeleid van het woord 'nikker' dat al in de veertiende eeuw in het Nederlands voorkwam in de betekenis 'watergeest'. In de loop der tijd is die n weggevallen, doordat men dacht dat het over 'n ikker ging. Men liet het lidwoord weg en hield de 'ikker' over. Het woord 'nikker' in de betekenis 'neger' is overigens afgeleid van het Amerikaanse 'nigger' en 'negro'.)

Pijpen op straat?Bij straatnamen die controversieel zouden kunnen lijken, gebruikt men wel vaker een onderschrift om aan te geven dat de naam helemaal niet zo controversieel is als je zou kunnen denken. In Enschede lopen regelmatig jongelui gniffelend door de Pijpenstraat, die ook daar in het oude centrum ligt. Ze moeten waarschijnlijk denken aan een bepaalde, niet nader te noemen seksuele handeling, maar daar heeft die straatnaam helemaal niks mee te maken. Ook hier heeft het straatnaambord voor de duidelijkheid een onderschrift gekregen: "Oude benaming ontleend aan de hoge schoorsteenpijp van de voormalige fabriek van de Fa. Gerh. Jannink en Zn. welke vroeger aan deze straat stond". Ook weer een straatnaam waar een stuk geschiedenis achter schuilgaat dus. De naam dateert uit 1899 en in die tijd had het woord 'pijpen' nog geen seksuele bijbetekenis - dat zou nog minstens vijftig jaar duren.

Turk en Onrust?In 2003 ontstond in Zwijndrecht een discussie toen de schrijver Mohammed Benzakour van de gemeente eiste dat de straatnaam Turk gewijzigd zou worden. Volgens Benzakour - zelf Marokkaan - ging er van die straatnaam "een beledigende, aanstootgevende werking uit naar de Turkse gemeenschap". De bewoners van de straat, toevallig vooral Turken, hadden volgens hem meer last dan plezier van de naam. De gemeente Zwijndrecht weigerde echter om aan de naamsverandering mee te werken. Ook deze straatnaam heeft een historische achtergrond; 'Turk' was de naam van een tuinbedrijf dat ooit op deze plek was gevestigd. De straat komt uit op een straat met de naam Onrust, die is genoemd naar tuindersbedrijf Onrust. Veel Turken vonden het juist ook wel bijzonder dat ze in de Turk konden wonen. De straatnaam werd dus niet veranderd, maar de gemeente besloot wel een onderschrift toe te voegen aan het straatnaambord: "voormalige Zwijndrechtse tuinderij". Een dergelijk onderschrift werd ook in de straat Onrust toegevoegd. Daarmee kwam er dus weer een eind aan de onrust.

Het is nu moeilijk voor te stellen, maar misschien krijgen woorden zoals 'kerk', 'molen' of 'dorp' over honderd jaar ook een heel negatieve connotatie. Dan zal er ongetwijfeld veel discussie losbarsten over alle Kerkstraten, Molenstraten en Dorpsstraten in het land. Terwijl het nu nog van die nette namen zijn...

Reacties

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

Is het nou Dorpstraat of Dorpsstraat - over de tussen-s in straatnamen

Onlangs stelde iemand me de vraag waarom in Rotterdam de Heemraadssingel en het Heemraadsplein een tussen-s hebben, maar de nabijgelegen Heemraadstraat niet. Komt dat door willekeur van de naamgevers of is er iets anders aan de hand? 

Hoe zit het ook al weer met het gebruik van de tussen-s in de Nederlandse taal? In het Taalportaal wordt uitgelegd wanneer er een tussen-s wordt gebruikt in een samenstelling. Die s komt bijvoorbeeld altijd voor als het eerste deel een verkleinwoord is ('meisjesjurk') of een persoonsaanduiding die in het meervoud een s krijgt ('vissersboot'). En een tussen-s kan ook voorkomen wanneer het eerste deel een meervoud op -en heeft ('dorpsplein') of als het eerste deel helemaal geen meervoud heeft ('eeuwigheidswaarde'). Snap je het nog? Vergeet het dan toch maar weer snel, want er zijn ook nog allemaal uitzonderingen op deze regels. De geleerden weten ook niet precies wat nou de functie van die tussen-s is en in welke gevallen di…

De langste straatnamen van Nederland

Wat zijn de langste straatnamen van Nederland? Ik zet deze mooie namen graag voor je op een rijtje.

Om de lengte van een straatnaam te bepalen volstaat het niet om op de straatnaamborden te kijken, want soms hangen er in één straat al borden met verschillende schrijfwijzen van dezelfde naam. Het is beter om uit te gaan van de officiële schrijfwijze van de straatnaam zoals die is vastgelegd in de BAG, de Basisregistraties Adressen en Gebouwen. Dat levert de volgende top-10 op:
Ir. Mr. Dr. van Waterschoot van der Grachtstraat in Heerlen (48 tekens in totaal, 38 tekens zonder punten en spaties)Burgemeester Baron van Voerst van Lyndenstraat in Gramsbergen (46/41 tekens)Wethouder Fierman Eduard Meerburg senior kade in Katwijk (45/40 tekens)Burgemeester Baron van Voorst tot Voorstweg in Tilburg (43/38 tekens)Burgemeester van Nispen van Sevenaerstraat in Laren (42/38 tekens)Burgemeester van Hövell tot Westerflierpad in Halfweg (42/38 tekens)Burgemeester Hoytema van Konijnenburglaan in Scherpe…

Van Arnhem tot San Francisco - iedere stad zijn eigen Lombardstraat. Maar waarom eigenlijk?

Een Lombardsteeg in Alkmaar, een Lombardstraat in Goes, een Lombardkade in Rotterdam en een Lange en Korte Lombardstraat in Den Haag. Een Lombardenstraat en Lombardenvest in Antwerpen, en een Lombardstraat in Brussel. En dan ook nog Lombard Street in Londen, een in Philadelphia en een in San Francisco. Waar komen al die Lombard-straten toch vandaan? Was er misschien ooit een meneer Lombard, en waar heeft hij het dan aan verdiend dat er in de hele wereld straatnamen naar hem zijn genoemd? Nee, de straten zijn niet naar een meneer genoemd, maar naar een heel volk: de Lombarden. Maar waarom zou je daar een straat naar noemen?

De Lombarden zijn de inwoners van Lombardije, de streek rondom Milaan in het noorden van Italië. De naam gaat terug op de 'Longobarden' (de 'Langbaarden'), een Germaanse volksstam waarvan de mannen blijkbaar opvallend lange baarden hadden. Tijdens de Germaanse volksverhuizing in de vijfde eeuw trokken ze naar Noord-Italië en richtten daar een eigen r…

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…