Doorgaan naar hoofdcontent

Historische straatnamen van Amsterdam op de kaart

Tegenwoordig heeft iedere straat een vaste naam, maar dat was vroeger maar zelden zo. Voor straten waren vaak verschillende namen in omloop, en de namen konden in de loop der eeuwen ook nog best een paar keer veranderen. Dat is op zich helemaal niet zo vreemd als je bedenkt dat straten vroeger vaak werden genoemd naar hun bewoners, functie of omgeving. Want die kunnen in de loop der tijd makkelijker veranderen. Zo stond de Oudezijds Voorburgwal in Amsterdam ook ooit een tijdlang bekend als de Delftse Bierkaai of de Wortelmarkt. Maar Delfts bier en wortels worden daar tegenwoordig niet meer verscheept of verkocht. Islands of Meaning heeft nu al die historische straatnamen van Amsterdam op een mooie kaart gezet.

Het levert een interessante kaart van Amsterdam op, waar je op kunt zoeken waar een bepaalde oude straatnaam ligt of welke historische varianten er van een huidige straatnaam bekend zijn. Op de kaart kun je zien dat de Herengracht ooit ook Binnengracht of Achterburgwal werd genoemd. De Keizersgracht stond ook ooit bekend onder de naam Ierland. De Prinsengracht - nog een gracht verder - heeft blijkbaar nooit anders geheten. Om alle historische namen bij de huidige straatnamen te vinden, is gebruikgemaakt van de transportakten van voor 1811 uit het Stadsarchief Amsterdam. Als je daar zoekt naar aktes waar een bepaalde straatnaam in voorkomt, wordt van alle gevonden aktes zowel de huidige straatnaam als de 'straatnaam in bron' getoond.

De Wijde Heisteeg was voor een steeg blijkbaar nogal breed; hij werd daarom ook wel gewoon Wijdesteeg genoemd. Maar de breedte was niet het enige kenmerk dat werd gebruikt om de straat aan te duiden. In de loop der tijd werd de steeg ook Grote Heisteeg, Korte Heisteeg, Nieuwe Heisteeg en Oude Heisteeg genoemd. Grappig. Als ik je vertel dat de Oudezijds Kolk ooit Hoerenkolk werd genoemd en de Raadhuisstraat ooit ook Wijntjessteeg heette, kun je zelf wel bedenken wat zich daar vroeger heeft afgespeeld.

Oude functies
Je kunt uit die oude straatnamen mooi herleiden welke functies de straat in het verleden heeft gehad. Nabij het Centraal Station ligt aan het IJ bijvoorbeeld de straat Droogbak. Die naam kwam in het begin van de zeventiende eeuw al voor, en heeft te maken met de lakenwevers die daar hun lakens droogden. De straat is in het verleden ook aangeduid met de namen Brouwerskaai en Houttuinen. Aan die eerste kun je zien dat hier vroeger bier werd verscheept. En het terrein heeft ook gediend als houtopslagplaats, net als iets verderop aan de Haarlemmer Houttuinen. Dat de straat ooit Aan 't IJ - of simpelweg IJ - werd genoemd, is vanwege de ligging ook niet zo vreemd.

Al die verschillende straatnamen kunnen best in een bepaalde tijd naast elkaar in gebruik zijn geweest. Ik heb het niet verder uitgezocht, maar het is goed mogelijk dat de brouwers hun bier naar de Brouwerskaai reden, terwijl anderen daar tegelijkertijd hout ging halen aan de Houttuinen. Dat zal best af en toe verwarring hebben opgeleverd. Bij de historische straatnamen van de Willemsstraat staat behalve Fransepad en Goudsbloemgracht ook nog 'Goudsbloemgracht of Fransepad' vermeld. Dat komt waarschijnlijk uit een akte van een ambtenaar die ook even niet meer wist hoe hij de straat moest noemen.

De geschiedenis van prins Hendrik
Het langste lijstje met historische varianten vond ik bij de Prins Hendrikkade. Deze straatnaam werd in 1879 door de Amsterdamse gemeenteraad vastgesteld, kort na het overlijden van prins Hendrik. Daarmee gingen er in één klap aardig wat historische straatnamen verloren. Van west naar oost lagen daar namelijk voorheen de Haringpakkerij en Haringpakkerstoren (ontleend aan de haringhandel in de zestiende eeuw), Texelsekade (aanlegplaats van de schepen uit Texel), de Kampersteiger, de Teertuinen (ook wel Oude Teertuinen of Oudezijds Teertuinen, tot 1643 de plaats waar de teerkopers werkten), het Kamperhoofd (genoemd naar het bolwerk uit de zestiende eeuw), de Buitenkant (ook wel voluit Buitenkant van het Nieuwe Waalseiland, met aan de andere kant de Binnenkant), Nieuwe Waalseiland en de IJgracht. Ik gun prins Hendrik zijn kade van harte, maar het is toch eigenlijk wel jammer dat die historie zo geschiedenis is geworden.

Zelf kijken?
Wil je ook een straatnaam opzoeken of gewoon eens wat grasduinen? Bekijk dan zelf de kaart Historische straatnamen van Amsterdam.


Reacties

Anoniem zei…
Mooi. Bij de Henri Polaklaan vond ik nog meer historische varianten: 21. Maar die lijken wel meer op elkaar dan die je bij de Prins Hendrikkade hebt gevonden.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

Is het nou Dorpstraat of Dorpsstraat - over de tussen-s in straatnamen

Onlangs stelde iemand me de vraag waarom in Rotterdam de Heemraadssingel en het Heemraadsplein een tussen-s hebben, maar de nabijgelegen Heemraadstraat niet. Komt dat door willekeur van de naamgevers of is er iets anders aan de hand? 

Hoe zit het ook al weer met het gebruik van de tussen-s in de Nederlandse taal? In het Taalportaal wordt uitgelegd wanneer er een tussen-s wordt gebruikt in een samenstelling. Die s komt bijvoorbeeld altijd voor als het eerste deel een verkleinwoord is ('meisjesjurk') of een persoonsaanduiding die in het meervoud een s krijgt ('vissersboot'). En een tussen-s kan ook voorkomen wanneer het eerste deel een meervoud op -en heeft ('dorpsplein') of als het eerste deel helemaal geen meervoud heeft ('eeuwigheidswaarde'). Snap je het nog? Vergeet het dan toch maar weer snel, want er zijn ook nog allemaal uitzonderingen op deze regels. De geleerden weten ook niet precies wat nou de functie van die tussen-s is en in welke gevallen di…

De langste straatnamen van Nederland

Wat zijn de langste straatnamen van Nederland? Ik zet deze mooie namen graag voor je op een rijtje.

Om de lengte van een straatnaam te bepalen volstaat het niet om op de straatnaamborden te kijken, want soms hangen er in één straat al borden met verschillende schrijfwijzen van dezelfde naam. Het is beter om uit te gaan van de officiële schrijfwijze van de straatnaam zoals die is vastgelegd in de BAG, de Basisregistraties Adressen en Gebouwen. Dat levert de volgende top-10 op:
Ir. Mr. Dr. van Waterschoot van der Grachtstraat in Heerlen (48 tekens in totaal, 38 tekens zonder punten en spaties)Burgemeester Baron van Voerst van Lyndenstraat in Gramsbergen (46/41 tekens)Wethouder Fierman Eduard Meerburg senior kade in Katwijk (45/40 tekens)Burgemeester Baron van Voorst tot Voorstweg in Tilburg (43/38 tekens)Burgemeester van Nispen van Sevenaerstraat in Laren (42/38 tekens)Burgemeester van Hövell tot Westerflierpad in Halfweg (42/38 tekens)Burgemeester Hoytema van Konijnenburglaan in Scherpe…

Van Arnhem tot San Francisco - iedere stad zijn eigen Lombardstraat. Maar waarom eigenlijk?

Een Lombardsteeg in Alkmaar, een Lombardstraat in Goes, een Lombardkade in Rotterdam en een Lange en Korte Lombardstraat in Den Haag. Een Lombardenstraat en Lombardenvest in Antwerpen, en een Lombardstraat in Brussel. En dan ook nog Lombard Street in Londen, een in Philadelphia en een in San Francisco. Waar komen al die Lombard-straten toch vandaan? Was er misschien ooit een meneer Lombard, en waar heeft hij het dan aan verdiend dat er in de hele wereld straatnamen naar hem zijn genoemd? Nee, de straten zijn niet naar een meneer genoemd, maar naar een heel volk: de Lombarden. Maar waarom zou je daar een straat naar noemen?

De Lombarden zijn de inwoners van Lombardije, de streek rondom Milaan in het noorden van Italië. De naam gaat terug op de 'Longobarden' (de 'Langbaarden'), een Germaanse volksstam waarvan de mannen blijkbaar opvallend lange baarden hadden. Tijdens de Germaanse volksverhuizing in de vijfde eeuw trokken ze naar Noord-Italië en richtten daar een eigen r…

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…