Over straatnamen met name

Kerstmis is een eeuwenoude traditie. Daar zou je toch iets van terug moeten zien in onze straatnaamgeving. Vandaag is een mooie dag om uit te zoeken wat voor kerst-achtige straatnamen er zijn. Er zijn in Nederland een heleboel Akkerstraten, Bakkerstegen, Donkerstraten, Fokkerstraten, Klinkerstraten, Mandenmakerstraten, Pottenbakkerstraten en Zeilmakerstraten. Stuk voor stuk straten waar je letterlijk wel iets van kerst in terugziet, maar figuurlijk hebben ze natuurlijk weinig met kerst te maken. Nou, de Donkerstraat misschien, omdat kerst ook het feest van het licht is. Maar echt kerst is het allemaal niet. Met het Kerstomaatplantsoen (in Amsterdam) kom we op het oog al wat meer in de buurt, maar een kerstomaat heeft toch maar weinig met kerst te maken. Er zijn op enkele plekken in het land straatnamen die met 'Kersten' beginnen. Er ligt bijvoorbeeld een Kerstenberg in Milsbeek, een Kerstenstraat in IJsselstein en een Kerstendijk in Rotterdam. Is dat het meervoud van kers...

De aalscholver en de schollevaar: dat zijn twee namen voor dezelfde vogel. En de twee namen zijn nog anagrammen van elkaar ook. Als je nou een straat naar die vogel wilt noemen... welke van de twee namen kies je dan? Aalscholvers (en schollevaren) zijn visetende vogels die behoren tot de pelikaanachtigen. Ze zijn helemaal zwart, op de witte vlekken op hun wangen na. Op zoek naar vis duiken ze lang en diep onder water. Hun verendek is daarop aangepast: doordat hun veren veel natter worden dan die van andere vogels, kunnen ze veel gemakkelijker onder water zwemmen. Het nadeel daarvan is dat ze na hun duik langer nodig hebben om te drogen. Je hebt ze vast wel eens zien zitten in hun karakteristieke pose: ze zitten vaak met wijd uitgespreide vogels op een paal of tak te drogen in de zon. Waar komen de namen vandaan? Van de twee namen is 'schollevaar' met afstand het oudst; de oudste tekst waar die naam in gebruikt wordt, is uit 1287. Het eerste deel van de naam is verwant me...

De oudst bekende straatnaam van Tholen is de Kerkstraat; deze dateert van precies zevenhonderd jaar geleden. In 1312 liet Ewout Pieterszoon Gabriee in een oorkonde vastleggen dat hij zijn huis aan de Kerckstrate beschikbaar stelde als gasthuis om arme reizigers op te vangen. Dat is de oudste registratie van een straatnaam in het gebied. Het jubileum valt mooi samen met de uitgave van een bijzonder straatnamenboek: Zeven eeuwen straatnamen op Tholen en Sint Philipsland . Het boek geeft natuurlijk informatie over alle straatnamen op Tholen en Sint Philipsland, en die informatie is al behoorlijk uitgebreid. Maar het doet meer dan dat. In het boek staan namelijk ook verhalen over alle straatnamen die ooit op het eiland in gebruik zijn geweest, maar die nu niet meer bestaan. Het vertelt dus niet alleen hoe straatnamen ontstonden, maar ook hoe ze soms weer verdwenen! Zo lag in de plaats Tholen bijvoorbeeld ooit een steeg die Brouslop werd genoemd, vanwege de naastgelegen brouwerij. Maar ...

Vorige week vroeg @taaljournalist me via Twitter wat ik hem kon vertellen over de Lazerijstraat in Etten-Leur. Het deed hem vooral denken aan de uitdrukking 'iemand op zijn lazerij geven'. Maar de straat is niet genoemd naar een pak slaag. De naam verwijst naar een plek waar vroeger lepralijders werden opgevangen. Lepra is een ziekte die de huid en de botten aantast. De ziekte kwam vele eeuwen voor onze jaartelling al voor. Uit angst voor besmetting durfde men de naam van de ziekte vroeger nauwelijks uit te spreken. Daarom had men het simpelweg over 'de zieke', of in het Frans 'le malade'. Uit deze Franse benaming is een ander Nederlandse woord voor de ziekte ontstaan: melaatsheid. De Bijbelse figuur Lazarus - een met zweren bedekte bedelaar - is de beschermheilige van de lepralijders. Met een verwijzing naar zijn naam werd de ziekte daarom ook wel lazerij of lasarie genoemd. In de middeleeuwen werden op een groot aantal plekken in West-Europa speciale in...

Er zijn heel veel straatnamen waar bijzondere verhalen aan kleven. Hoe meer ik me met straatnamen bezighoudt, hoe meer van die verhalen ik ontdek. Soms vind ik het ook gewoon even leuk om op een creatieve manier te spelen met straatnamen. Dat is stiekem ook gewoon een leuke manier om nieuwe, onbekende straatnamen te ontdekken. Vraag me niet hoe het komt, maar onlangs vroeg ik me af of het mogelijk zou zijn om een straatnaamketen te maken. Een straatnaamketen is een reeks straatnamen van A tot Z. De eerste straatnaam in de keten begint met een A en eindigt op een B. De volgende begint met een B en eindigt op een C. En zo gaan we door tot een naam die begint met een IJ en eindigt op een Z. En dan is de keten rond. Na wat puzzelen kwam ik tot onderstaande straatnaamketen. Bij sommige letters was er keuze in overvloed - daar heb ik gewoon de eerste straatnaam gekozen die me opviel. Een enkele keer heb ik een smokkelroute moeten nemen. Ab: Aan Sint Job (in Thorn) - We beginnen de ket...

In lijstjes met rare straatnamen wordt ook regelmatig de Eendekotsweg genoemd. Dat klinkt als een straat waar een luchtje aan zit. Hoe komt zo'n weg aan zo'n opmerkelijke straatnaam? De Eendekotsweg ligt ten zuiden van Gapinge, een klein Zeeuws dorpje in de buurt van Serooskerke en Veere. Het is een rustig weggetje van iets meer dan een kilometer lang, met een handvol boerderijen eraan. Noem zo'n weg de Gapingseweg , de Zuidweg of de Kreekweg , en er is geen haan die er naar kraait. Maar nu wil natuurlijk iedereen weten waar die vreemde naam Eendekotsweg vandaan komt. Natuurlijk zou ik nu graag een prachtig verhaal vertellen over de Baron van Schellach die in 1748 in een duel doodgeschoten zou zijn als hij niet precies op het juiste moment was uitgegleden in een plas eendenkots op de weg, en die vervolgens bepaalde dat die weg niet langer naar zijn knappe barones genoemd zou worden maar de naam van het levensreddende plasje braaksel zou gaan dragen. Die eend had nat...

Zo af en toe ontstaat er ineens discussie over een woord in het woordenboek van Van Dale. Dan vindt er iemand dat een bepaald woord helemaal niet gebruikt zou moeten worden, of dat de betekenis van het woord schunnig, beledigend of gewoon niet netjes is. 'Jood' bijvoorbeeld, of 'negerzoen'. Dergelijke discussies laaien ook af en toe op over straatnamen. Nikker of ikker? In Delft struikelen bijvoorbeeld wel eens mensen over de straatnaam Nickersteeg , in het oude centrum van de stad. Hoe kun je nou een straat naar een nikker noemen, want 'nikker' is toch een beledigende aanduiding voor een neger? De steeg in Delft is echter helemaal niet naar nikkers of negers genoemd. De straatnaam kwam in 1614 al voor als 'den Ickersteeg' ; de straat is dus genoemd naar een ikker. Om discussie te voorkomen heeft men op een gegeven moment maar een verklaring van de naam toegevoegd in een onderschrift op het straatnaambord: "1614 den Ickersteeg, naar "ikke...