Over straatnamen met name

Waren Michiel de Ruyter en Maarten Tromp zeehelden die vochten voor volk en vaderland, of waren het moordenaars en piraten? Die vraag wordt de laatste jaren veelvuldig gesteld. We noemen graag straten naar helden, maar liever niet naar moordenaars. Met die gedachte in je achterhoofd is het wel interessant om eens rond te lopen door Ter Heijde, want daar is meer dan twee derde van alle straten naar een zeeheld genoemd! Ter Heijde is een dorp in het Westland, tussen Monster en de Zee. Dat er in het dorp zo veel straten naar zeehelden genoemd zijn is niet zo vreemd, want het dorp is vooral bekend van de Slag bij Ter Heijde. In augustus 1653 vond daar voor de kust een zeeslag plaats tussen de Nederlandse en de Engelse vloot. Bekende namen zoals Maarten Tromp, Michiel de Ruyter en Witte de With waren bij de slag betrokken. Tromp overleed zelfs in de strijd. De Nederlandse vloot leed stevige verliezen maar het doel werd wel bereikt: de Engelse blokkade van de Nederlandse havens werd opgeheve...

In 2020 verscheen het boek Irenestraten van Leo van den Berg en Madeleine Steigenga. Het boek biedt een tocht langs alle straten die in Nederland naar prinses Irene zijn genoemd - en dat zijn er nogal wat. Het geeft een beschrijving van die straten, maar tegelijk ook achtergronden bij de architectuur van de wederopbouw. Ik heb hier al eens eerder boeken besproken over straten die allemaal naar één persoon genoemd zijn, zoals Mandela en Willem-Alexander . Maar dat waren toch vooral fotoboeken. Voor het boek Irenestraten doken de auteurs veel dieper in het onderwerp en zij kwamen met veel interessants boven. Er zijn in de loop der tijd allerlei straatnamentrends door ons land getrokken. Aan de straatnamen in een buurt kun je daardoor vaak zien hoe oud die is. Een Oost-Indische buurt is van eind negentiende eeuw, een Transvaalbuurt van rond 1900, een wijk waar de straatnamen op -mos en -kruid eindigen is van rond 1980 en straatnamen zoals Schaap Veronica en Middeleeuwen zijn van na 2000. ...

Er zijn in Nederland ongeveer 150 straten naar Joost van de Vondel genoemd. Daarmee scoort Vondel net zo goed als De Ruyter en Van Gogh. Dat grote aantal is niet zo vreemd, want Vondel wordt gezien als de grootste Nederlandse dichter en toneelschrijver. Wist je dat er ook straten zijn genoemd naar woorden uit zijn werken? Waar je dus als het ware in zijn gedichten kunt wonen? In 1641 schreef Vondel het gedicht Aenden Leevw van Hollant ( Aan de leeuw van Holland ). Het was een steunbetuiging voor de plannen van Jan Adriaanszoon Leeghwater om de Haarlemmermeer droog te leggen. Het wilde water was in die tijd maar moeilijk te beteugelen en bedreigde het omringende land. Er waren zelfs al enkele dorpen verzwolgen. In het gedicht stelt Vondel het water voor als een waterwolf - een begrip dat Leeghwater ook al gebruikte - die de Hollandse leeuw van binnenuit aanvalt. Het gedicht werd gebruikt op een kaart met de inpolderplannen van Jacob Bartelsz Vernis: Provisioneel concept ontwerp ende vo...

Stel: de gemeente gaat een straat noemen naar Carola Lootsman. Moeten ze dat dan de Lootsmanstraat of de Carola Lootsmanstraat noemen? Wie bepaalt eigenlijk of de voornaam van de persoon die je vernoemt ook in de straatnaam gebruikt wordt? Straatnamen worden in Nederland vastgesteld door de gemeente, vaak na advies van een straatnaamcommissie. Daar wordt dus bepaald of een straatnaam met of zonder voornaam wordt vastgesteld. Er zijn geen landelijke regels voor straatnaamgeving . Er zijn wel wat richtlijnen van de VNG die door veel gemeentes worden aangehouden, zoals dat straten pas naar personen vernoemd mogen als ze al een tijdje dood zijn (met een uitzondering voor leden van het koningshuis). Maar in die richtlijnen staat verder niks over het gebruik van voornamen. Gemeentes zijn daar dus volledig vrij in. Maar ook in de gemeentelijke regels en richtlijnen die ik ken, staat niks over het gebruik van voornamen. Bij de keuze voor het al dan niet gebruiken van voornamen komt ...

Nieuwendijk is een dorpje aan het Haringvliet met ongeveer 350 inwoners en elf straten. Daarvan zijn er tien naar Noorse plaatsen en personen genoemd. Hoe komt dat zo? Nieuwendijk is zwaar getroffen bij de Watersnoodramp van 1953. Bijna alle woningen van het dorp stonden toen nog op de dijk en een groot deel werd verwoest. Na de ramp droegen veel landen bij aan de wederopbouw. Uit Oostenrijk en de Scandinavische landen kwamen veel bouwmaterialen en soms zelfs complete huizen. Om die steun te herdenken, kregen nieuwe straten in allerlei plaatsen toepasselijke namen. In Nieuwe-Tonge kwamen Finse woningen aan het Finlandplein en in Zuidzijde staan Zweedse woningen aan de Malmöstraat en de Stockholmstraat . Zoiets gebeurde ook in Nieuwendijk toen er nieuwe straten werden aangelegd (áchter de dijk). Aan de oostkant werden die naar Noorse personen genoemd: Amundsenstraat , E. Griegstraat , Henrik Ibsenstraat, Koning Haakonstraat en de  Vikingstraat . Aan de westkant vind je Noorse sted...

Walter wees me via Twitter op de bijzondere straatnaam Hein Duvel in Laren. Hij stuurde een foto maar kon zo snel niet achterhalen waar de naam precies vandaan komt. Tja, dan raak ik natuurlijk ook nieuwsgierig. Een naam die associaties oproept met magere Hein en de duivel... wat zou daar voor verhaal achter schuilen? De straat Hein Duvel ligt aan de rand van Laren tussen het Rozenlaantje en Pruisenbergen . Het is een smal straatje met aan weerszijden een paar vrijstaande villa's. Een straat verder ligt de Drift . Geen verkeerde buurt om te wonen, lijkt me. En de intrigerende straatnaam spreekt me ook wel aan. Al googelend kwam ik al snel uit bij een pagina over een villa aan de Drift . Die villa heet Hein Duvel, maar staat ook wel bekend als het Blookerhuis. Bewoner Elias Stark was tandarts en kunstenaar, en blijkbaar ook uitvinder van de tandpasta in een tube. Bijzonder interessant... maar ik vond daar niet waarom en sinds wanneer de villa Hein Duvel genoemd werd. Ik las elde...

Er is in Nederland een straat die niet bestaat, maar wel al vijftig jaar op allerlei kaarten staat. De straat is te zien op stadsplattegronden van Falk, stratenatlassen van de ANWB en bijvoorbeeld ook in Google Maps. Je kunt met die laatste zelfs de route naar die straat bepalen, terwijl de straat dus helemaal niet bestaat! Het gaat hier over de Hudsonstraat in Vlaardingen. In dit verhaal zal ik je uitleggen hoe deze wonderlijke situatie ontstaan is. Hoe het begon Eind jaren vijftig van de vorige eeuw werd in Vlaardingen nagedacht over een uitbreidingsplan in het gebied dat globaal tussen het treinstation Vlaardingen Centrum, de Buitenhaven en het Scheur ligt. In de raadsvergadering van 2 november 1962 stond de naamgeving van de straten in dit plan op de agenda. Het voorstel van burgemeester en wethouders begint als volgt: "Nu met de straataanleg en bebouwing van het uitbreidingsplan Maasboulevard is begonnen, dient ook de straatnaamgeving aldaar ter hand te worden genomen. Hoewel...

In Nederland bestaat de traditie om straten te noemen naar personen die zich op een of andere manier verdienstelijk hebben gemaakt. Raadspensionarissen, burgemeesters, zeehelden, schrijvers en schilders hebben zo hun straatnamen gekregen. Maar wat zien we van de premiers terug in ons straatbeeld? Is de populariteit van premiers af te lezen aan het aantal straten dat hun naam draagt? Sinds 1848 zijn er 42 premiers aangetreden, van Gerrit Schimmelpenninck tot Mark Rutte. Een premier leidde de genoemde Grondwetsherziening, een ander stond aan de basis van onze verzorgingsstaat, een derde voerde ons door de Tweede Wereldoorlog, en weer een ander mocht zijn karwei afmaken en werd daarmee de langst zittende premier. Ze leven allemaal in onze herinnering voort - de een wat meer dan de ander. Kunnen we aan het aantal vernoemde straatnamen zien welke premier het populairst is? Om te komen tot een ranglijst heb ik gekeken naar alle Nederlandse straatnamen waar de achternamen van deze premier...

Vanmiddag reed ik langs de Buzziburglaan in Driebergen-Rijsenburg. Ik vond de naam grappig klinken en vroeg me meteen af of er meer straatnamen zijn met een dubbele zz erin. Natuurlijk zijn die er. We hebben er in Nederland ongeveer vijftig. De mooiste tien zz-straatnamen zet ik hier even op een rij. Spreek ze bij voorkeur uit met een lange, luie zzet: Buzziburglaan - in Driebergen-Rijsenburg (genoemd naar een oude boerderij op die plek die om onbekende reden ooit de naam 'Buzziburg' kreeg) Dwazziewegen - op de grens van Foxwolde en Roden Guozzemar - in Leeuwarden (genoemd naar een Fries meertje, net als een paar andere straten in de buurt) Hazzeleger - in Beetsterzwaag en in Hurdegaryp (hazenleger in het Fries) Hazzelnútstrjitte - in Stiens (hazelnootstraat in het Fries) Hizzaarderlaan - in Lollum (de weg naar Landgoed Hizzard, waarvan de naam via Hisaard, Hizaerd en Ysaerd teruggaat op 'Issadera mede' uit 1420) Huzzeweg - in Diever Oplizzer - in Surhuisterveen (genoem...

"Ze nemen ons onze straatnamen af!", hoor ik wel eens iemand roepen. Dat gebeurt dan meestal in discussies waar ook standbeelden, feestdagen of Zwarte Piet worden genoemd. Of allemaal. Daarbij wordt vaak de indruk gewekt dat er in Nederland massaal straten worden hernoemd. Ik leg graag nog eens uit hoe dat zit met het hernoemen van straten. En ik geef ook alvast de conclusie: er worden in Nederland zelden straatnamen gewijzigd. Gemeentes houden er niet van om straatnamen te veranderen, en daar zijn een aantal redenen voor. Het komt er in het kort op neer dat het geld kost en veel gedoe oplevert. Als een gemeente een straatnaam verandert, krijgen alle bewoners (personen en bedrijven) automatisch een nieuw adres. Zij moeten dus op allerlei plekken hun adres laten wijzigen, en voor bedrijven geldt dat ze ook visitekaartjes en zo moeten laten aanpassen. Daar moet de gemeente een vergoeding voor betalen. Alles bij elkaar kan dat een flink bedrag worden. Daarnaast moet de de nieuwe...

Het is niet handig als in twee plaatsen die aan elkaar grenzen dezelfde straatnaam voorkomt. Dat kan namelijk wel eens verwarrend zijn waardoor de pizzakoerier of de ziekenwagen te laat komt. Maar bij een doorgaande weg van de ene plaats naar de andere kan het juist wel weer handig zijn als die in zijn geheel één naam heeft - mits er aan weerszijden van de grens maar verschillende huisnummers gebruikt zijn. Zo heeft men een paar jaar geleden in Delft de Provincialeweg hernoemd naar Prinses Beatrixlaan , omdat het verlengde van die weg in Rijswijk ook al zo heette. En in de volksmond werd het Delftse deel van die weg ook al vaak zo genoemd. Het lukt niet altijd helemaal om een straat die door twee plaatsen loopt van begin tot eind dezelfde naam te geven. Het komt wel eens voor dat de straat bij het passeren van de gemeentegrens een net wat andere naam krijgt, met een iets andere spelling of een ander achtervoegsel. Ik zet een paar voorbeelden op een rij: In Heeswijk-Dinther ligt de Hei...

Op een fietstocht door de Bommelerwaard kun je zo maar ineens op de Zeedijk terechtkomen. De Bommelerwaard is het is het gebied tussen de Waal, de Maas en de Afgedamde Maas - een riviereiland dus. Wat doet die Zeedijk daar? Er zijn in Nederland ongeveer 60 straten die Zeedijk heten en ook nog eens ongeveer zo veel met een variant daarop zoals Westerzeedijk , Oude Zeedijk of Noordzeedijk . De meeste van al die Zeedijken liggen zoals je mag verwachten aan zee, of anders in ieder geval op een plek waar men ooit de dreiging van het wassende zeewater kon voelen. Bedenk daarbij dat het IJsselmeer ooit nog een zee was en dat de Deltawerken nog niet bestonden dus dat feitelijk heel Zeeland aan zee lag. Ik heb alle Nederlandse Zeedijken eens op de kaart gezet en dan zie je dat duidelijk terug. Maar waarom liggen er ook Zeedijken in Haaksbergen en in de omgeving van Zaltbommel, op plekken ver van zee? En hoe komen Amsterdam en Utrecht aan hun Zeedijk ? Eerst even iets over die stedelijke Zeedi...

Gisteren liep ik in Culemborg over het J.C. Bloempad . Het is een kort straatje van ongeveer vijftig meter lang. Helemaal niet zo lang dus, maar net lang genoeg om "En dan: wat is natuur nog in dit land? Een stukje bos ter grootte van een krant." te denken. Dat zijn twee regels uit het beroemde sonnet De Dapperstraat van J.C. Bloem . Ik vond het wel toepasselijk dat zo'n kort straatje - zelf niet veel groter een krant - naar deze dichter genoemd is. Alsof hij er zelf om gevraagd heeft. Ik was benieuwd of er meer straten in Nederland naar hem genoemd zijn en of die allemaal zo kort zijn. Ik vond er negen. Eigenlijk helemaal niet veel voor zo'n bekende dichter. Het pad in Culemborg bleek de kortste van allemaal, maar de rest was ook niet echt lang. De J.C. Bloemstraten in Den Haag en Hengelo zijn allebei 130 meter lang, net als de J.C. Bloemhove in Zoetermeer. De J C Bloemstraat in Vleuten en het J. C. Bloemplein in Zutphen hebben allebei een lengte van 140 meter. ...

Op een bedrijventerrein in het Westelijk Havengebied van Amsterdam liggen straten met mooie originele namen zoals Jarmuiden , Galwin en Bolstoen . De straatnamen in de buurt doen allemaal degelijk en ietwat ouderwets aan. En dat zijn ze ook.   De eerste straten in deze wijk zijn in de jaren zeventig genoemd naar Engelse havensteden. Maar in plaats van de Engelse naam van die steden koos men voor de benaming die gebruikt werd op Nederlandse zeekaarten uit de zestiende en zeventiende eeuw. Dat leverde mooie en bijzondere namen op. Zo zijn er bijvoorbeeld straten die Abberdaan , Pleimuiden en Portsmuiden heten, de oude Nederlandse benaming voor Aberdeen, Plymouth en Porthsmouth. Ook mooi zijn Vaalmuiden (Falmouth), Herwijk (Harwich), Bornhout (Bournemouth), Kurk (Cork) en Doblijn (Dublin).  Later zijn er bij uitbreiding van de buurt nog nieuwe straatnamen aan toegevoegd die op dezelfde manier zijn afgeleid van Franse en Spaanse havensteden. Je moet zelf maar eens bedenken welke h...

Stel je eens voor dat er een straat naar je wordt genoemd en dat men daarbij je naam verkeerd schrijft. En stel je nou eens voor dat je zelf het straatnaambord mag onthullen en dan voor het oog van de toegestroomde menigte ontdekt dat ze je naam verkeerd geschreven hebben. Dat gebeurde Hub van Doorne in 1965. Hubert 'Hub' van Doorne was de oprichter van DAF. Hij werd geboren in 1900 in America (in Noord-Limburg) en verhuisde op zijn twaalfde naar Deurne. Daar begon hij in 1928 samen met zijn broer Wim een eigen bedrijf: Hub van Doorne's Machine Fabriek . Dat bedrijf ging een paar jaar later Van Doorne's Machinefabriek en Constructiewerkplaatsen heten, en weer een paar jaar later werd de naam Van Doorne's Aanhangwagenfabriek N.V. DAF . Het bedrijf maakte toen voornamelijk aanhangwagens voor gebruik in de landbouw. Het bedrijf groeide verder: in 1949 werden de eerste vrachtwagens geproduceerd en nadat Hub van Doorne de Variomatic had uitgevonden ('het pientere po...