In 2020 verscheen het boek Irenestraten van Leo van den Berg en Madeleine Steigenga. Het boek biedt een tocht langs alle straten die in Nederland naar prinses Irene zijn genoemd - en dat zijn er nogal wat. Het geeft een beschrijving van die straten, maar tegelijk ook achtergronden bij de architectuur van de wederopbouw. Ik heb hier al eens eerder boeken besproken over straten die allemaal naar één persoon genoemd zijn, zoals Mandela en Willem-Alexander. Maar dat waren toch vooral fotoboeken. Voor het boek Irenestraten doken de auteurs veel dieper in het onderwerp en zij kwamen met veel interessants boven.
Geschiedenis van de wederopbouwstraat
Het eerste deel van het boek gaat over 'de geschiedenis van de wederopbouwstraat'. Het geeft een mooie beschrijving van de architectuur en stedenbouw in de eerste decennia na de oorlog. De oorlogsschade moest worden weggewerkt en tegelijk groeide de bevolking snel. Die combinatie zorgde voor een enorme woningnood. Er moest dan ook snel en veel worden gebouwd, en dus werd er gezocht naar standaardisatie en praktische oplossingen. Er is in deze periode een duidelijk onderscheid tussen de traditionele stroming (met baksteen en ambachtelijke details, zoals in de Delftse School) en de moderne stroming (met bijvoorbeeld stempelbouw, en met op de gevels vaak een spel van raamvlakken en metselwerk). Het boek beschrijft de stromingen, vertelt over de belangrijkste architecten die hun bijdragen leverden, en gaat in op de rol van de overheid en het onderwijs. Daarbij wordt steeds verwezen naar plaatsen waar je in de Irenestraat voorbeelden van het beschrevene kunt zien. Het leerde me veel, en het gaf tegelijk ook veel herkenning. Aan het eind van het eerste deel wordt ook vooruitgekeken naar de toekomst van de Irenestraten. Woningen in de wederopbouwstraten zijn vaak van wat mindere bouwkwaliteit en ze voldoen in het algemeen ook minder aan de moderne duurzaamheidseisen. Het lijkt onvermijdelijk dat deze straten een transformatie ondergaan. Op een aantal plekken worden de rijtjeshuizen en flatgebouwen in de Irenestraten gesloopt om plaats te maken voor nieuwbouw.
Irenestraten in woord en beeld
In het tweede deel volgt een uitgebreide analyse van alle Irenestraten. Zo blijkt dat verreweg de meeste straten die naar Irene genoemd zijn simpelweg Irenestraat of Prinses Irenestraat heet. Er zijn ook veel -lanen, en dan nog een enkele plekken met andere achtervoegsels zoals -plantsoen, -hof of -singel. In grafieken en teksten laat het boek allerlei feiten en achtergronden zien, zoals wanneer de straten zijn aangelegd, wat voor woningen er staan, wat het straatprofiel is, welke bomen er groeien en of er ook speelruimtes zijn. Deze gegevens zijn verzameld en geordend door Leo van den Berg die in een periode van ruim tien jaar alle straten persoonlijk bezocht. En nou komt het mooie: hij heeft bij zijn rondgang ook alle straten gefotografeerd. Een groot deel van het boek bestaat uit een beeldverslag met een of twee foto's van elke straat. Daarin komt het verhaal uit het eerste deel tot leven. Je ziet de standaardisatie terug - een deel van de foto's uit verschillende plaatsen had waarschijnlijk verwisseld kunnen worden zonder dat iemand het zou merken. Maar gelukkig zie je in het rijke aanbod ook makkelijk de verschillen in ontwerp, detaillering en bebouwing.
De twee delen van het boek zijn gelardeerd met portretten van bewoners van Irenestraten en een aantal terzijdes die aanhaken bij de thema's uit het boek.
De schrijvers noemen het boek een pleidooi voor een zorgvuldige omgang met het alledaagse erfgoed van de wederopbouw. Ik weet niet of het pleidooi sterk genoeg is om dat erfgoed te behouden. Maar het laat in ieder geval de schoonheid en het bijzondere van het alledaagse zien, en daar houd ik wel van.
Irenestraten - Alledaags erfgoed van de wederopbouw
Leo van den Berg, Madeleine Steigenga
Uitgeverij Blauwdruk
Reacties