Neil Armstrongstraat, Valentina Tereshkovastraat en Wubbo Ockelskade - over straatnamen voor ruimtevaartpioniers

Vorige week overleed de Amerikaanse astronaut Michael Collins. Hij was in 1969 tijdens de elfde Apollo-missie bestuurder van de commandomodule die rond bleef vliegen terwijl zijn collega's Neil Armstrong en Buzz Aldrin als eerste op de maan rondliepen. Een grote stap voor de mensheid. Vanwege zijn pioniersrol in de bemande ruimtevaart zijn er in Nederland acht straten naar hem genoemd. Maar er zijn meer ruimtevaarders waar straten naar genoemd zijn. Een rondje langs die straten is tegelijk een rondje langs mijlpalen uit de begintijd van de ruimtevaart.

Collins is vernoemd in Berghem, Hilvarenbeek, Holtum, IJsselstein, Landgraaf, Loon op Zand, Melick en Urmond. In al die plaatsen zijn nabijgelegen straten genoemd naar Armstrong en Aldrin. In Berghem kom je vanuit de M. Collinsstraat via de N. Armstrongstraat en de E. Aldrinstraat heel toepasselijk uit bij de Maanstraat. In Landgraaf en Melick kregen de drie astronauten een zijstraat van de Apollolaan. Een onlosmakelijk trio, zou je denken. Maar daar dachten ze in Swalmen anders over, want daar hebben ze wel een Aldrinstraat en een Armstrongstraat maar er is geen straat naar Collins genoemd. In Reeuwijk is zelfs alleen Armstrong vernoemd. Tja, uiteindelijk was hij natuurlijk wel de eerste mens die een voet op de maan zette.

In Berghem, Hilvarenbeek, IJsselstein, Landgraaf, Loon op Zand en Urmond waren Aldrin, Armstrong en Collins niet de enige ruimtevaarders die een straatnaam kregen, want ook kosmonaut Joeri Gagarin is daar vernoemd. Hij was in 1961 de allereerste mens in de ruimte. Vermoedelijk vond men het in deze plaatsen wel goed om voor de balans niet alleen Amerikaanse ruimtevaartpioniers te vernoemen maar ook een Russische. Niet ver van de Gagarinstraat in Landgraaf ligt trouwens ook nog het Laikapad; de Russische hond Laika was in 1957 het eerste wezen dat levend een baan rond de aarde vloog.

Ook in Krommenie is een straat naar Gagarin genoemd. Hij wordt daar alleen niet vergezeld door het illustere Amerikaanse trio van hierboven, maar door de kosmonauten Titov, Leonov en Komarov en de astronauten Shepard, Glenn en White. Komarov kwam in 1960 in de eerste groep kosmonauten en vloog met de eerste Sojoez, Titov was in 1961 de tweede ruimtevaarder die rond de aarde vloog en hij is nog steeds de jongste die ooit in de ruimte was, en Leonov maakte in 1965 de allereerste ruimtewandeling. Shepard en Glenn waren respectievelijk de eerste en de derde Amerikaan in de ruimte (ik vertel zo wie de tweede was). In Krommenie is ook Valentina Teresjkova vernoemd; zij was in 1963 de eerste vrouw in de ruimte. Het is niet de enige Nederlandse straatnaam voor Teresjkova, want ze is ook in Hilvarenbeek vernoemd. De doodlopende straatjes van Armstrong, Aldrin, Collins en Gagarin komen daar allemaal uit op de lange Valentina Tereshkovastraat. In Hilvarenbeek hebben ze sowieso de langste lijst. Daar zijn niet alleen Armstrong, Aldrin, Collins, Shepard, Glenn, Gagarin en Teresjkova vernoemd, maar ook nog Virgil Grissom. Hij was in 1961 - na Shepard maar voor Glenn - de tweede Amerikaan in de ruimte.

En de Nederlandse astronauten dan?
Lodewijk van den Berg was in 1985 de eerste in Nederland geboren persoon die naar de ruimte ging (hoewel hij op dat moment inmiddels tot Amerikaan genaturaliseerd was) en André Kuipers is de Nederlander die het langst in de ruimte verbleef, maar toch is Wubbo Ockels vooralsnog de enige waar in Nederland straten naar genoemd zijn. In 1985 was hij een week in de ruimte aan boord van het ruimteveer Challenger en daarmee was hij de eerste Nederlander in de ruimte. Op een bedrijventerrein in Kolham werd daarna de W.J. Ockelslaan naar hem genoemd. En in 2019 besloot de gemeente Den Haag dat in een nieuwbouwproject in de Binckhorst een Wubbo Ockelskade zal komen. Tegelijk werd besloten om daar ook een straat te noemen naar Sally Ride; zij was in 1983 de eerste Amerikaanse vrouw die naar de ruimte ging, twintig jaar na Teresjkova.

Daarmee kom ik op de volgende lijst met ruimtevaarders waar in Nederland straten naar zijn genoemd: Armstrong (10 straten), Aldrin (9), Collins (8), Gagarin (7), Glenn, Shepard, Teresjkova en Ockels (allemaal 2), White, Grissom, Ride, Titov, Leonov en Komarov (allemaal 1). Het zijn allemaal pioniers. Wie zou de volgende zijn die op deze lijst komt? Misschien de eerste mens die een voet op Mars zet?