"Ze nemen ons onze straatnamen af!", hoor ik wel eens iemand roepen. Dat gebeurt dan meestal in discussies waar ook standbeelden, feestdagen of Zwarte Piet worden genoemd. Of allemaal. Daarbij wordt vaak de indruk gewekt dat er in Nederland massaal straten worden hernoemd. Ik leg graag nog eens uit hoe dat zit met het hernoemen van straten. En ik geef ook alvast de conclusie: er worden in Nederland zelden straatnamen gewijzigd.
Emotionele band
Heel vroeger was het wijzigen van een straatnaam een simpele administratieve handeling, maar tegenwoordig komt er dus veel meer bij kijken. Maar er speelt nog iets. De bewoners (van de gemeente in het algemeen en van de betreffende straat in het bijzonder) zitten vaak helemaal niet op een naamswijziging te wachten, omdat ze een emotionele band met de straat hebben opgebouwd. Het verzoek of idee om een straatnaam te wijzigen komt dan ook zelden van de bewoners zelf maar bijna altijd van buitenstaanders (die zelf elders wonen en hun eigen straatnaam graag ongewijzigd laten). In Rotterdam staat er af en toe weer iemand op die roept dat de Ajaxstraat een andere naam moet krijgen, maar iedere keer blijkt weer dat de bewoners van de straat - waaronder ook Feyenoord-fans - daar helemaal niet op zitten te wachten. Toen de gemeente Amsterdam in 2018 aankondigde dat het Stadionplein voortaan Johan Cruijffplein zou gaan heten, kwamen de bewoners van het plein ook in opstand. De Amsterdamse straatnaamcommissie had die hernoeming trouwens ook al afgeraden, "omdat de naam Stadionplein een vast gegeven is in de mentale ruimte van de stad die bij de meeste Amsterdammers bekend is". Mensen raken gehecht aan hun straatnamen.
Gemeentes veranderen dus niet graag straatnamen en bewoners ook niet. Als je wilt dat een naam toch wordt aangepast, moet je dus met een overtuigend verhaal komen. Een van de regels die de gemeente Amsterdam hanteert bij de straatnaamgeving is: "Bestaande namen worden niet gewijzigd, tenzij er zwaarwegende redenen blijken te zijn die bij de oorspronkelijke naamtoekenning niet bekend waren." Het komt wel eens voor dat een straat hernoemd wordt omdat een persoon van zijn voetstuk is gevallen en de vernoeming bij nader inzien niet verdiende. Een veel gebruikt voorbeeld is de Stalinlaan in Amsterdam; in 1956 werd dat de Vrijheidslaan. Toen in de jaren zeventig het protest tegen het apartheidsregime in Zuid-Afrika groeide, werd de naam van het Pretoriusplein veranderd in Steve Bikoplein. En in 2010 kreeg de Pastoor Visserstraat in Vasse een nieuwe naam, toen was gebleken dat de pastoor zich mogelijk schuldig had gemaakt aan seksueel misbruik. Dat zijn zwaarwegende redenen.
Praktische overwegingen
Een heel enkele keer krijgt een straat dus inderdaad een nieuwe naam omdat de oude echt niet meer kan. Maar verder zijn gemeentes heel terughoudend met straatnaamwijzigingen. Als er eens ergens een keer een straatnaam wordt veranderd, heeft dat bijna altijd een praktische aanleiding zoals een herindeling of een stedenbouwkundige aanpassing. Het kan bijvoorbeeld zijn dat een stad een naburig dorp annexeert en daardoor ineens een paar straatnamen dubbel heeft. Om verwarring te voorkomen, kunnen er dan namen worden aangepast. Het komt ook voor dat een straat een andere loop krijgt of deels wordt opgenomen in een nieuwe woonwijk, en dan is het soms duidelijker als die straat geheel of gedeeltelijk een nieuwe naam krijgt. Maar dan vormen de omstandigheden dus de aanleiding en niet de daden van de vernoemde persoon.
Zoals ik in het begin van dit verhaal al zei: er worden in Nederland zelden straatnamen gewijzigd. Het is makkelijk om te roepen "dat ze onze straatnamen afpakken", maar in de praktijk is daar geen sprake van.
Reacties
Ik heb echter begrepen dat het woord halve te maken heeft met de aanleg van een enkelspoor van deze spoorlijn. Het was m.i. nog de bedoeling dat er een 2e spoor naast kwam te liggen.
In de volksmond is daardoor vanwege het spoor van de schoenenindustrie het Halvezolenlijntje is gaan heten.
Gaarne uw reactie.
Misschien was er een of andere superspeciale goede reden voor die ik niet ken maar zo oppervlakkig gezien lijkt dat besluit echt idioot.
Welk nieuw feit ontdekte ze over Stalin waarvoor ze die straat hernoemde?
Ik denk dat straten vernoemen naar mensen onhandig is. Het maakt de namen soms moeilijker dan ze hoeven te zijn and het maakt de namen afhankelijk van reputatie. Als de reputatie van een persoon verandert naar iets negatiefs (door nieuwe informatie of nieuwe propaganda) dan worden die namen veranderd. Het klinkt alsof een groot percentage van de naamveranderingen voorkomen kan worden door straten niet naar personen te vernoemen of door straten hun naam te laten houden zelfs al verandert de algemene mening over de persoon waar een straat naar is vernoemd.
U verwijst naar mijn verhaal over het Halve Zolenpad. Ik kende deze verklaring van 'halve' niet, maar het lijkt me ook onwaarschijnlijk. Een enkelspoorse lijn is immers gewoon een hele spoorlijn, dus waarom zou je die 'half' noemen? Het verhaal dat over de spoorlijn halvezolen werden vervoerd, lijkt me waarschijnlijker. Maar goed, niemand weet het voor 100% zeker.
Dat ze het Stadionplein zo wilden noemen, was vooral omdat ze een geschikte plek zochten waar ze Johan Cruijff konden vernoemen en niet konden wachten tot zich een nieuwe (nog naamloze) straat aan zou dienen.
Na de bevrijding in 1945 werden in Amsterdam drie straten genoemd naar de drie leiders van de geallieerden: Churchill, Roosevelt en Stalin. Toen de Sovjet-Unie in 1956 Hongarije was binnengevallen bekeek men de daden van Stalin toch anders, en tien dagen na de inval besloot de Amsterdamse gemeenteraad al om de Stalinlaan te hernoemen tot Vrijheidslaan.
Je zegt dat "een groot percentage van de naamveranderingen voorkomen kan worden door straten niet naar personen te vernoemen", maar ik schrijf in het artikel hierboven nou juist dat er zelden namen van straten veranderd worden. Dat ze naar personen genoemd zijn, maakt dus blijkbaar niet uit.