Doorgaan naar hoofdcontent

Wat was er het eerst: de boerderij of de straat? Op zoek naar de geschiedenis van Merm.

Als kind kwam ik regelmatig met mijn ouders op Merm. 'Merm' is de naam van de boerderij in Elst waar mijn tante Bep en oom Harrie woonden. Mijn oom was fruitteler, maar ik herinner me vooral dat ze op de boerderij ook schapen hadden. De boerderij bestaat dit jaar honderd jaar. Ik ben al lang niet meer op Merm geweest, maar vandaag heb ik er een familiereünie. Het is me als kind nooit opgevallen, maar ik zag nu dat Merm aan de Mermsestraat ligt. Dus vroeg ik me meteen af welke van de twee er het eerst was: de straatnaam of de naam van de boerderij? En wat betekent Merm eigenlijk?

De naam Merm blijkt véél ouder dan de boerderij en de straat. Het is de naam van een eeuwenoude buurschap, zoals er in de vroege middeleeuwen in deze omgeving wel meer nederzettingen van landbouwers waren. In die tijd noemde men dit buurschap Marithaime. Die naam wordt bijvoorbeeld genoemd in een brief uit het jaar 725 van Karel Martel, die groothofmeester was van het Frankische Rijk. Martel schonk de plaats aan Willibrord, de eerste bisschop van Utrecht. De naam Marithaime is in de loop der tijd verworden tot Merm.

De oorsprong van de naam Marithaime is niet helemaal zeker. Men vermoedt dat het is afgeleid van Maria-te-Eimeren, want in de nabij gelegen buurschap Eimeren heeft vroeger een klooster gestaan dat aan de heilige maagd Maria was toegewijd. Eimeren ligt ten zuidwesten van Elst, en heeft als straatnamen de Eimerensestraat en de Eimerensedwarsstraat. Een alternatieve verklaring is dat Marithaime is afgeleid van Martel-heim (huis van Martel) maar dat ligt niet erg voor de hand. Ik hoorde ook dat Marithaime mogelijk 'drassige grond' zou kunnen betekenen, maar daar heb ik geen verklaring voor kunnen vinden. Er wordt overigens in oude documenten ook wel gesproken over Helisthe-Marithaime, wat als je het snel uitspreekt klinkt als 'Elst-Merm'.

Er zijn in de directe omgeving wel meer dingen naar het oude Merm genoemd. Tussen het centrum van Elst en de boerderij ligt bijvoorbeeld een bedrijventerrein dat Merm heet. Bij dat bedrijventerrein ligt ook een nieuwe straat die Marithaime is genoemd. En een eindje verderop ligt een oude waterloop die de Mermsche Zeeg heet. Heel begrijpelijk dat men bedacht heeft om de boerderij ook Merm te noemen. De Mermsestraat is een doodlopend weggetje dat uitkomt bij die boerderij. Ik vermoed dat men die weg naar de boerderij heeft genoemd, maar dat zal ik vanmiddag eens navragen.


Reacties

Rob Essers zei…
Van Merm is ook een familienaam; zie Nederlandse Familienamenbank
http://www.cbgfamilienamen.nl/nfb/detail_naam.php?gba_lcnaam=van%20merm&gba_naam=van%20Merm&nfd_naam=Merm,%20van&operator=eq&taal=

In de bijlagen bij een huwelijksakte van Gijsberta van Merm (1778-1836) stuitte ik op een Franstalige akte uit 1813. Hierin wordt zij Gijsberta van Marbelen genoemd. De Utrechtse notaris suggereert hiermee een verband tussen 'merm' en 'marbel' (marmer).
Zie https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:939L-M5SF-LJ?i=638&cc=2023934

Misschien hebben de Romeinen in Elst bij de bouw van een tempel in de eerste eeuw na Chr. wel marmer gebruikt...
Dinx zei…
Dat is een mooie vondst, Rob!

Populaire posts van deze blog

Wat is in Nederland de langste straat met één naam?

De Oudebildtdijk in de Friese gemeente Het Bildt wordt vaak de langste straat van Nederland genoemd. De straat loopt van Westhoek naar Oudebildtzijl en is volgens Google Maps in totaal 12,1 kilometer lang. Dat is best een eind inderdaad. Maar is het daarmee inderdaad de langste straat van Nederland? En meer specifiek: de langste straat die van begin tot eind dezelfde straatnaam heeft? Ik zal het maar meteen verklappen: dat is dus niet. Als je gaat zoeken naar 'langste straat van Nederland' kom je allerlei straatnamen tegen. Ik zag dat ergens iemand de Voorstraat in Dordrecht noemde, maar die is 'slechts' 1.200 meter en daarmee met afstand niet de langste. De Laan van Meerdervoort in Den Haag wordt ook vaak genoemd, maar die is met een lengte van 5.800 meter ook zeker niet de langste straat van Nederland. Hier en daar lijkt men dat door te hebben, want daar noemt men het specifiek de langste láán van Nederland. Ik vind gemakkelijke een paar straten die een stuk la

Van Nummer naar Klokhúsdyk - over Nederlandse plaatsen die maar één straatnaam hebben

In een stad waar regelmatig nieuwe buurten en wijken worden gebouwd, kun je af en toe helemaal los gaan bij het vaststellen van nieuwe straatnamen. Maar stel dat je een plaats hebt met maar één straat, wat voor naam geef je die dan? Noem je die straat gewoon naar de plaats zelf, naar iets uit de omgeving of misschien naar iemand die je leuk vindt? Denk goed na, want je mag dus maar één ding kiezen... Dat soort dingen vraag ik me dus soms af. Het is makkelijk om er antwoorden bij te vinden, want in de BAG staan maar 24 woonplaatsen waarvoor officieel niet meer dan één straatnaam is geregistreerd. Daarvan liggen er vijftien in Friesland, zes in Drenthe en ook eentje in Groningen, Noord-Holland en Utrecht. Ik vond in deze plaatsen zes verschillende soorten straatnamen. Vererving - In 1e Exloërmond, Balloërveld, Eleveld, Geelbroek, Oranje, Húns, Leons, Oudezijl, Noordeinde en Ossenwaard heet de enige straat gewoon precies net zoals de plaats. Daar heten de straten dus ook 1e Exloërmond, B

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp? Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat . Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat , van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd

De hoge heren van Hoogerheide - op zoek naar de grootste plaats in Nederland waar niet één straat naar een vrouw genoemd is

De laatste jaren wordt er veel gesproken over de man/vrouw-verdeling in straatnamenland. Van alle straten die naar personen genoemd zijn, is een grote meerderheid naar mannen genoemd en dat is natuurlijk niet eerlijk. Met moties en petities krijgen gemeentes de opdracht om meer straten naar vrouwen te noemen. Dat riep bij mij de vraag op: wat is de grootste plaats in Nederland waar nog steeds niet één straat naar een vrouw genoemd is? Zoektocht Nederland heeft ruim 2.000 plaatsen met in totaal ongeveer 250.000 straatnamen. Het is ondoenlijk om die plaatsen stuk voor stuk langs te gaan om te kijken of er ergens toch in ieder geval één straat naar een vrouw genoemd is. Om te beginnen heb ik alle plaatsen met minder dan 150 straatnamen van de lijst verwijderd - je moet ergens een streep trekken. Zo hield ik nog 398 plaatsen over. Vervolgens heb ik alle plaatsen uit te lijst verwijderd waar een straat naar Wilhelmina, Juliana of Beatrix genoemd is. Dat zijn de meest vernoemde vrouwen in Ne