Doorgaan naar hoofdcontent

Noord, oost, zuid, west - het verrassende verhaal van de Oosterlaan in Apeldoorn

Ik houd ervan als straatnamen 'kloppen'. Bijvoorbeeld dat als een plaats een Noorderstraat en een Westerstraat heeft, er ook een Oosterstraat en een Zuiderstraat liggen. En dat die dan natuurlijk ook ergens in het noorden, westen, oosten en zuiden liggen. Op zoek naar die zuivere kwartetten moet je goed uitkijken, want niet iedere Oosterlaan is wat je denkt dat-ie is...

Eerst iets over die kwartetten. Delft heeft bijvoorbeeld straten die Noordeinde, Oosteinde, Zuideinde en Westeinde heten. De eerste drie dateren van eeuwen geleden en liggen netjes ten noorden, oosten en zuiden van de oude binnenstad. Pas in de twintigste eeuw bedacht de gemeente dat er dan ook een Westeinde moest komen; die naam werd in 1956 gegeven aan een straat in een nieuwe wijk ten westen van de binnenstad. Ook in Meppel liggen een Noord-, Oost-, Zuid- en Westeinde. Zandvoort heeft een Noorder- Ooster-, Zuider- en Westerstraat rondom het oude centrum liggen. Oldenzaal heeft zo een Noord-, Oost-, Zuid- en Westwal; Krabbendijke heeft een Noord-, Oost-, Zuid- en Westweg; in Lochem liggen een Noorder- Ooster- Zuider- en Westerbleek; en in Leeuwarden hebben ze een Noorder-, Ooster-, Zuider- en Westersingel. En zo zijn er nog wel meer plaatsen met een zuiver kwartet. Allemaal mooi.

Zo netjes gaat het niet overal. In Nieuwegein liggen de Noorder- Ooster-, Zuider- en Westerstraat bijvoorbeeld niet rondom het centrum, maar op een kluitje bijeen in een buitenwijk. Als je het op de kaart bekijkt, hadden de namen van de Zuiderstraat en de Westerstraat ook misschien nog beter omgewisseld kunnen worden. In Zevenaar hebben ze een Noordeinde, een Oosteinde, een Westeinde en ... een Zuiderláán. Net jammer dat ze dat niet Zuideinde hebben genoemd. Doe het dan zoals in Aagtekerke helemaal verschillend: daar liggen de Noordhoek, de Ooststraat, de Westhovenseweg en de Zuidweg. Dat is altijd nog beter dan al die plaatsen waar slechts een deel van de windrichtingen in een straatnaam terug komt, of waar ze zelfs helemaal geen noord-, oost-, zuid- of weststraten hebben (zoals bijvoorbeeld in Boxmeer).

De Oosterlaan in Apeldoorn
In Apeldoorn hebben ze met de Noorderlaan, Oosterlaan, Zuiderlaan en Westerlaan ook een kwartet compleet, maar net als in Nieuwegein liggen ze op een warrig kluitje bij elkaar. Anders dan bij de namen uit Nieuwegein gaat het in Apeldoorn echter om oudere straatnamen: de Oosterlaan uit 1898 is de oudste van de vier. Het bijzondere is dat deze Oosterlaan - anders dan je zou vermoeden - helemaal niet naar een windrichting is genoemd. De herkomst van deze straatnaam is beschreven door de historicus Ignaat Simons. Hij deed uitgebreid onderzoek naar het landgoed Welgelegen in Apeldoorn en schreef daarover in 1998 zijn boek 'Het testament van Welgelegen, een landgoed in Apeldoorn'.

Het stuk grond waar nu de Oosterlaan ligt, werd in 1894 verkocht aan Frederik Ooster (1841-1898). Ooster was burgemeester geweest van Axel en daarna in 1892 kantonrechter geworden in Apeldoorn. Hij liet op zijn nieuwe stuk grond een aantal huizen bouwen. De nieuwe straat langs deze huizen werd naar hem genoemd: dat werd dus de Oosterlaan. Hij schonk de laan met huizen aan de gemeente en verkocht de rest van de grond aan een aantal consortiums, die er nog meer straten aanlegden. In 1912 werd de Oosterdwarsstraat gesticht, die tegenwoordig Westerlaan heet, en in 1919 volgden de Noorderlaan en de Zuiderlaan. Daarmee was het kwartet van Noorder-, Ooster-, Zuider- en Westerlaan compleet. Koos men deze straatnamen als een grappige verwijzing naar Ooster? Of was men in iets meer dan tien jaar tijd al vergeten wie hij was? "De historie is hier duidelijk in het vergeetboek geraakt", zo schrijft Simons hierover.

Straatnamen herinneren ons aan de personen van weleer. Maar het is de vraag of er nog wel eens iemand door de Oosterlaan fietst en bij het zien van het straatnaambord aan Frederik Ooster denkt.

Reacties

Is Frederik Ooster 148 jaar geworden?
Dinx zei…
@Sjoerd:
Om en nabij, ja. ;-)
(Dankjewel, ik heb het aangepast!)
Ik geloof dat het nog niet helemaal klopt, of is hij postuum kantonrechter geworden?
Dinx zei…
Grmbl, het is ook niet eenvoudig... zo dan!
Ronald zei…
kleine correctie: Meppel heeft Noord/Oost/Zuid/Westeinde, geen -straat, allemaal wel keurig aan de goede kant van het centrum.

Dinx zei…
@Ronald:
Ach, dat stond er eerst ook, maar dat is bij het redigeren weggevallen. Ik heb het hersteld!
SU zei…
In Axel, waar Ooster burgemeester was, is ook een straat naar hem genoemd. Vlak bij de Oosterstraat liggen daar bovendien nog de Noordstraat, de Ooststraat en de Zuidsingel.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

Over hobo, fagot en piccolo - hobofobie in Zaandam

Deze week kwam in het nieuws dat in de gemeente Zaanstad een paar jaar geleden de straatnaam Hobo is gewijzigd in Piccolo, omdat een toekomstige bewoner het te veel op 'homo' vond lijken. De reden dat dat nu in het nieuws was, is dat de gemeente nu pas bekend heeft gemaakt spijt te hebben van dat besluit. Wat is er nou precies allemaal gebeurd? 

In Zaandam wordt al jaren gewerkt aan het nieuwbouwproject Zaans Hout. De naam van het project verwijst naar de houtindustrie die in de 19e eeuw welig tierde in Zaandam. Langs de Houtveldweg verrezen allerlei nieuwe buurten waarvan de straatnamen allemaal iets met hout te maken hebben. Zo is er een buurt met houtsoorten als straatnaam, zoals Cypressehout, Ebbehout, Grenehout en Teakhout (vreemd genoeg heeft men de tussen-n uit de namen weggelaten). Daaronder ligt een buurt met straatnamen die aan de houtbewerking ontleend zijn: Kapzaag, Blokschaaf, Schrobzaag en Raamzaagpad (vreemd genoeg heeft alleen die laatste een achtervoegsel). En…

Heulen en kneuteren met de koning - over de straatnamen van Prinsjesdag

Op Prinsjesdag rijden koning Willem-Alexander en koningin Máxima in de Glazen Koets van Paleis Noordeinde naar de Ridderzaal. Hopelijk kijken ze onderweg goed uit het raam naar de straatnaambordjes, want de route leidt ze langs een paar bijzondere straatnamen die allemaal wat vertellen over de geschiedenis van Den Haag.

Nadat de koets het paleis verlaten heeft, rijdt deze eerst een stukje over het Noordeinde. Die straat werd eeuwen geleden al zo genoemd omdat hij aan de noordkant de stad uitliep. Het was toen overigens niet meer dan een modderpad. De bebouwing hield hier op en het was dus echt het noordeind van de stad. In 1533 werd hier een huis gebouwd dat in de loop der eeuwen is verbouwd, verwaarloosd, gerestaureerd en uitgebreid, en uiteindelijk geworden is tot het Paleis Noordeinde zoals wij dat nu kennen. Sinds 1984 is het in gebruik als werkpaleis, eerst voor koningin Beatrix en nu voor Willem-Alexander.

De koets slaat linksaf de Heulstraat in. Langs de oostkant van het Noorde…

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…

De langste straatnamen van Nederland

Wat zijn de langste straatnamen van Nederland? Ik zet deze mooie namen graag voor je op een rijtje.

Om de lengte van een straatnaam te bepalen volstaat het niet om op de straatnaamborden te kijken, want soms hangen er in één straat al borden met verschillende schrijfwijzen van dezelfde naam. Het is beter om uit te gaan van de officiële schrijfwijze van de straatnaam zoals die is vastgelegd in de BAG, de Basisregistraties Adressen en Gebouwen. Dat levert de volgende top-10 op:
Ir. Mr. Dr. van Waterschoot van der Grachtstraat in Heerlen (48 tekens in totaal, 38 tekens zonder punten en spaties)Burgemeester Baron van Voerst van Lyndenstraat in Gramsbergen (46/41 tekens)Wethouder Fierman Eduard Meerburg senior kade in Katwijk (45/40 tekens)Burgemeester Baron van Voorst tot Voorstweg in Tilburg (43/38 tekens)Burgemeester van Nispen van Sevenaerstraat in Laren (42/38 tekens)Burgemeester van Hövell tot Westerflierpad in Halfweg (42/38 tekens)Burgemeester Hoytema van Konijnenburglaan in Scherpe…