Doorgaan naar hoofdcontent

Een straat voor Balthasar Gerards? Dat nooit! Of toch?

Straten noemen we naar helden, en niet naar moordenaars. Maar het is bij historische figuren soms lastig om te bepalen of het helden zijn of niet. Dat hangt bijvoorbeeld af van de omstandigheden, de tijdgeest, aan welke kant je staat, en hoe kwaad het daglicht is. Zo af en toe komt er een verhaal voorbij van iemand die vindt dat bepaalde straten hernoemd zouden moeten worden, omdat een vermeende held eigenlijk een moordenaar was. En we noemen toch geen straten naar moordenaars?

Er zijn bijvoorbeeld op tientallen plekken straten en pleinen genoemd naar Jan Pieterszoon Coen. Het bekendste voorbeeld is de Coentunnel bij Amsterdam. Maar was Coen nou een VOC-held of eigenlijk stiekem gewoon een gewelddadige kolonisator? Toen de Tweede Coentunnel in 2013 werd geopend, stelde iemand voor om de naam maar helemaal te veranderen. Een jaar daarvoor besloot men in Hoorn dat een standbeeld van Coen gewoon mocht blijven staan, maar dat er wel een kritische tekst op de sokkel toegevoegd moest worden over zijn kwade daden. Nog zo eentje: Piet Hein. Naar hem zijn nog veel meer straten genoemd, maar soms hoor je ineens weer van iemand die zich afvraagt of Hein een zeeheld was of dat we hem tegenwoordig gewoon een piraat zouden noemen. Er zijn ook makkelijke gevallen. Neem Balthasar Gerards, de moordenaar van onze vader des vaderlands Willem van Oranje, daar zullen we dus écht nooit een straat naar noemen. Nou, het is grappig dat ik daarover begin, want er is dus wél een straat naar hem genoemd.

Balthasar Gerards werd in 1557 geboren in Vuillafans, in de regio Franche-Comté in Frankrijk. Eigenlijk heette hij - op zijn Frans - Balthasar Gérard. Gerards werd nogal streng katholiek opgevoed, en in de strijd tussen de katholieken en de protestanten stond hij dus vol overtuiging aan de kant van de katholieke kerk en van koning Filips II van Spanje. Willem van Oranje nam het juist op voor de protestanten die zich verzetten tegen de Spaanse overheersing van Nederland. Toen Gerards in 1581 hoorde dat Willem van Oranje door Filips II vogelvrij was verklaard, besloot hij meteen dat hij hem zou gaan vermoorden. Drie jaar later trok Gerards naar Delft waar hij Willem van Oranje in het Prinsenhof neerschoot.

Balthasar Gerards werd stevig gemarteld en vervolgens ter dood veroordeeld. De straf was niet mild: zijn rechterhand werd met een gloeiende tang afgeknepen, ook op andere plekken werd met gloeiende tangen tot op het bot gegaan, hij werd levend gevierendeeld, waarna zijn hart uit zijn lijf werd getrokken en tenslotte werd zijn hoofd afgehakt en op een spies tentoongesteld. En toen werden ook nog zijn bezittingen in beslag genomen. Past er in die opsomming nog een verering met een eigen straatnaam? Je zou zeggen van niet. Niet in Nederland in ieder geval. Maar wel in Frankrijk! In Vuillafans heet de straat waar Balthasar Gerards (als 'Balthasar Gérard') geboren werd tegenwoordig namelijk de Rue Gérard. In de ogen van de Fransen heeft Balthasar Gerards een vijandige prins vermoord, en dat maakt hem een held. En helden vereer je met een straatnaam.

Ik ben benieuwd of de burgemeester van Vuillafans wel eens brieven ontvangt die hem vertellen dat Balthasar Gerards toch ook geen lieverdje was.

Reacties

Anoniem zei…
Geinig. Heel Nederland eert Churchill met straten en pleinen naar hem genoemd, terwijl Churchill gewoon een sociaal darwinist was, een massamoordenaar en mensenrechtenschender.
Niet waar? Lees: The Bengal Famine. Heel gemakkelijk gewoon onder Google of lees het boek van Madhusree Mukerjee; Churchill's Secret War: The British Empire and the Ravaging of India during World War I

Dan weet je genoeg om te eisen bij stadsbesturen dat de naam van Churchill vervangen wordt door een andere
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

De Johan Cruijff Boulevard - over de geschiedenis van het begrip 'Engelse ziekte'

Eerder deze week werd bekend gemaakt dat de Arena boulevard in Amsterdam een nieuwe naam krijgt: hij heet voortgaan Johan Cruijff Boulevard. Iemand vroeg me waarom beide namen met een extra spatie geschreven zijn. Zou het niet logischer zijn om dat Arenaboulevard en Johan Cruijffboulevard te noemen? Ja, dat zou meer volgens de standaard zijn. In Amsterdam worden samenstellingen in bijna alle straatnamen aaneengeschreven, maar er zijn nog enkele uitzonderingen zoals de Fien de la Mar Straat en het Dwaze Moeders plein. Ook in de rest van het land komen dat soort straatnamen met extra spaties voor. Naar de reden voor dat spatiegebruik kan ik alleen maar gissen. Grote kans dat het gewoon komt door onzorgvuldigheid ergens in het proces. Pratend over die spatie kwam ook de term Engelse ziekte voorbij. Voor sommige mensen zijn 'onjuist spatiegebruik' en 'Engelse ziekte' synoniemen van elkaar. Voor anderen is 'Engelse ziekte' een ruimer begrip, waar ook het gebruik van …

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…

Wat is in Nederland de langste straat met één naam?

De Oudebildtdijk in de Friese gemeente Het Bildt wordt vaak de langste straat van Nederland genoemd. De straat loopt van Westhoek naar Oudebildtzijl en is volgens Google Maps in totaal 12,1 kilometer lang. Dat is best een eind inderdaad. Maar is het daarmee inderdaad de langste straat van Nederland? En meer specifiek: de langste straat die van begin tot eind dezelfde straatnaam heeft? Ik zal het maar meteen verklappen: dat is dus niet.

Als je gaat zoeken naar 'langste straat van Nederland' kom je allerlei straatnamen tegen. Ik zag dat ergens iemand de Voorstraat in Dordrecht noemde, maar die is 'slechts' 1.200 meter en daarmee met afstand niet de langste. De Laan van Meerdervoort in Den Haag wordt ook vaak genoemd, maar die is met een lengte van 5.800 meter ook zeker niet de langste straat van Nederland. Hier en daar lijkt men dat door te hebben, want daar noemt men het specifiek de langste láán van Nederland.

Ik vind gemakkelijke een paar straten die een stuk langer z…

Is het Hub of Huub van Doorne? - over straatnamen die je anders schrijft

Stel je eens voor dat er een straat naar je wordt genoemd en dat men daarbij je naam verkeerd schrijft. En stel je nou eens voor dat je zelf het straatnaambord mag onthullen en dan voor het oog van de toegestroomde menigte ontdekt dat ze je naam verkeerd geschreven hebben. Dat gebeurde Hub van Doorne in 1965.
Hubert 'Hub' van Doorne was de oprichter van DAF. Hij werd geboren in 1900 in America (in Noord-Limburg) en verhuisde op zijn twaalfde naar Deurne. Daar begon hij in 1928 samen met zijn broer Wim een eigen bedrijf: Hub van Doorne's Machine Fabriek. Dat bedrijf ging een paar jaar later Van Doorne's Machinefabriek en Constructiewerkplaatsen heten, en weer een paar jaar later werd de naam Van Doorne's Aanhangwagenfabriek N.V. DAF. Het bedrijf maakte toen voornamelijk aanhangwagens voor gebruik in de landbouw. Het bedrijf groeide verder: in 1949 werden de eerste vrachtwagens geproduceerd en nadat Hub van Doorne de Variomatic had uitgevonden ('het pientere pookj…