Over straatnamen met name

Op de Voldersgracht en de Verwersdijk in Delft gaan mijn gedachten soms terug naar de lakenvollers en -ververs die hier eeuwen geleden hun werk deden. Maar als ik in dezelfde stad langs de Computerlaan kom, moet ik vaak even besmuikt lachen. Hoe heeft men ooit kunnen bedenken om een straat naar zo’n alledaags gebruiksartikel te noemen?  In de loop van de jaren negentig nam het computergebruik een flinke vlucht. Het is bijna niet meer voor te stellen, maar computers waren in die tijd voor veel mensen nog iets bijzonders. Bij de ontwikkeling van het Delftechpark besloot de gemeente in 1995 om daar met de straatnamen bij aan te haken: "In het park worden bedrijven gehuisvest welke een grote mate van affiniteit hebben met geavanceerde elektronische (computer)processen". Zo kwam men erop om de straatnamen Computerlaan en Elektronicaweg vast te stellen. Een paar jaar later kwam daar ook nog de Informaticalaan bij. De nieuwe straatnamen pasten ook prima bij de strategie om Delft mee...

Nee, natuurlijk noemen we nooit straten naar moordenaars en andere misdadigers. Om een straat naar je genoemd te krijgen moet je immers een deugdzaam leven geleid hebben, van onbesproken gedrag zijn en liefst ook nog iets bijzonders gepresteerd hebben. Maar soms speelt er meer. Er was eens een dichter. Hij debuteerde in 1924 en publiceerde in totaal meer dan twintig dichtbundels. Hij won met zijn werk de P.C. Hooft-prijs, de Constantijn Huygens-prijs en tweemaal de Poëzieprijs van de gemeente Amsterdam. Hij wordt geroemd als een van de belangrijkste Nederlandse dichters. Zo iemand verdient wel een straatnaam zou je zeggen. Zijn leven had echter ook een duistere kant. Hij had serieuze psychische problemen, met driftbuien, drankgebruik en depressiviteit. Nadat hij in 1937 zijn hospita had vermoord en haar dochter had aangerand, werd hij tot terbeschikkingstelling veroordeeld. Na een lange periode van resocialisatie werd de tbs in 1955 opgeheven. Juist in die periode schreef hij het meest...

De architecten Jo van den Broek en Jaap Bakema gingen in 1947 samenwerken. Hun bureau Van den Broek Bakema werd al snel beeldbepalend in Nederland. In het hele land verrezen gebouwen volgens hun ontwerp en ze drukten ook een stevige stempel op de universiteit in Delft. Niet alleen waren ze allebei hoogleraar Bouwkunde – Van den Broek van 1947 tot 1964 en Bakema van 1964 tot aan zijn dood in 1981 - maar ze maakten ook de ontwerpen voor een aantal prominente gebouwen op de campus. De Aula – het toppunt van brutalisme - is zonder twijfel hun meest bekende werk. Ze waren ook de architect van het gebouw van Civiele Techniek. Iets verderop langs de Mekelweg stond ook hun gebouw van de faculteit Bouwkunde, dat helaas in 2008 afbrandde. Daarmee zijn we nog niet aan het einde van de lijst. Hun bureau maakte namelijk ook de ontwerpen van de Warmtekrachtcentrale aan de Leeghwaterstraat , het Interuniversitair Reactor Instituut, een bedrijfsverzamelgebouw aan de Rotterdamseweg en de laboratoria St...

Delft heeft een Noordeinde (sinds 1350), een Oosteinde (sinds 1474) en een Zuideinde (sinds 1741), maar de stad heeft het lang zonder Westeinde moeten doen. Aan de westzijde van de binnenstad ligt wel al eeuwenlang de Westsingel . En toen de stad eind negentiende eeuw naar het westen werd uitgebreid, kwam daar in het Westerkwartier de Westerstraat . Een heus Westeinde ontbrak nog.  De gemeente greep in 1929 haar kans toen er plannen waren voor een nieuwe buurt in de Voordijkshoornse polder. Er kwam niet alleen een Westplantsoen , maar men besloot ook de westelijkste straat van het uitbreidingsplan Westeinde te gaan noemen om zo het kwartet compleet te maken. Die straat kwam er echter pas in 1956 toen er inmiddels ook al in de Kuyperwijk gebouwd werd. Bij de aanleg van het Westeinde was de straat dus al niet meer het meest westelijke punt van de stad. De straatnaam was ingehaald door de tijd. Veertig jaar later gebeurde iets vergelijkbaars in de Kuyperwijk. In 1998 kreeg het fietspa...

Van Johannes Vermeer zijn 37 schilderijen bekend en daarvan is op dit moment een groot deel te zien in het Rijksmuseum. In Nederland zijn 162 straten en pleinen naar hem genoemd. Dat zijn meer dan vier straten per schilderij. Dat doet hij dus helemaal niet slecht, straatnaamsgewijs. Ik meen dat alleen Rembrandt van Rijn en Frans Hals meer straten hebben in Nederland. Daar waar de schilderwerken van Vermeer internationaal tot de top worden gerekend, zijn de meeste van de naar hem genoemde straten echter nogal, ehhh... middle of the road . Van die 162 straten heet het gros  Johannes Vermeerstraat , Jan Vermeerstraat of gewoon Vermeerstraat . Nou vooruit tussen al die saaie straten met gewone namen zit wel één pareltje: in Schoondijke hebben ze in de schildersbuurt een Straatje van Vermeer . Dat is toch veel leuker dan nóg een Vermeerstraat . Ik heb de straten van Vermeer niet allemaal bezocht, maar ze liggen vrijwel allemaal ergens anoniem in een schilderswijk. Sta je ergens in...

Anna van der Aar de Sterke - wie herinnert zich haar nog? De Delftse jonkvrouwe richtte in 1782 een vrouwelijk dichtgenootschap op, in een tijd dat dichten in verenigingsverband nog echt een mannending was. Ze was wel lid van een paar van die mannelijke genootschappen, maar als vrouw mocht ze niet deelnemen aan de voorleesavonden. En dus besloot ze - geheel tegen de gewoonte van die tijd in - om dan maar zelf een club voor vrouwen op te richten. " Wat genoegen, hartvriendinne! Heden is het reeds twee jaar, dat we in ongestoorde vriendschap weeklyks komen bij elkaar ", zo dichtte ze in 1784. Nee, de dichtwerken van het genootschap waren  niet zo verheven en  nog erg prozaïsch. In februari 2021 was Anna ineens volop in het nieuws nadat de Leidse literatuurstudente Evi Dijcks het vergeten vrouwengenootschap had herontdekt. En zoals dat wel vaker gaat, werd er her en der meteen geroepen dat de jonkvrouwe wel een straatnaam in Delft verdient. Een paar maanden later hoor je daar n...

Delft heeft ongeveer 1200 straatnamen. Sommige daarvan dateren nog uit de Middeleeuwen en andere bestaan nog niet eens een jaar. De straatnamen geven samen een goed beeld van de geschiedenis en ontwikkeling van de stad. Welke mensen drukten hun stempel op de stad, welke industrieën waren belangrijk, waar werd handel gedreven en welke onderwerpen bepaalden de tijdgeest? De oudste straatnamen van Delft dateren - net als die van veel andere steden in Nederland - uit de tweede helft van de Middeleeuwen. In documenten uit de veertiende eeuw komen al straatnamen voor zoals de Molslaan en Molenstraat , en de Oude Delft werd voor het eerst zo genoemd in een akte uit 1268 - toen nog als 'Oude Dilf' . In die tijd ontstonden straatnamen in de volksmond, dus letterlijk op straat. Vaak werden voor de namen herkenningstekens gebruikt, waarmee men elkaar duidelijk kon maken over welke straat men het had. Het was eigenlijk niet veel anders dan hoe wij elkaar nu nog wel de weg wijzen: ‘Bi...

Welke van deze drie Delftse straatnamen hoort niet in het rijtje thuis: Meeslaan , Koetlaan , Jagerstraat ? Inderdaad, het juiste antwoord is inderdaad Jagerstraat . Dat is namelijk de enige van de drie die wél in de Vogelbuurt ligt! De andere twee liggen elders in de stad. In Delft ligt tussen de Bosuilstraat , de Eksterstraat en de Valkenlaan dus een Jagerstraat . Je zou haast denken dat dat een morbide grap is van degene die de straatnamen voor deze buurt heeft bedacht. Maar het is ook een beetje vreemd, want de bosuil, de ekster en de valk zijn nou niet echt typisch vogels zijn waar jagers op jagen. In werkelijkheid is de Jagerstraat ook gewoon naar een vogel genoemd; de jager is een zeevogel uit de orde van de steltloperachtigen. Een beetje misleidend is het natuurlijk wel. Dat de Meeslaan en de Koetlaan in Delft niet in de Vogelbuurt liggen, is natuurlijk ook verwarrend. De Meeslaan ligt helemaal aan de andere kant van de stad, in een buurt waar alle straten zijn genoemd ...

Straten noemen we naar helden, en niet naar moordenaars. Maar het is bij historische figuren soms lastig om te bepalen of het helden zijn of niet. Dat hangt bijvoorbeeld af van de omstandigheden, de tijdgeest, aan welke kant je staat, en hoe kwaad het daglicht is. Zo af en toe komt er een verhaal voorbij van iemand die vindt dat bepaalde straten hernoemd zouden moeten worden, omdat een vermeende held eigenlijk een moordenaar was. En we noemen toch geen straten naar moordenaars? Er zijn bijvoorbeeld op tientallen plekken straten en pleinen genoemd naar Jan Pieterszoon Coen. Het bekendste voorbeeld is de Coentunnel bij Amsterdam. Maar was Coen nou een VOC-held of eigenlijk stiekem gewoon een gewelddadige kolonisator? Toen de Tweede Coentunnel in 2013 werd geopend, stelde iemand voor om de naam maar helemaal te veranderen. Een jaar daarvoor besloot men in Hoorn dat een standbeeld van Coen gewoon mocht blijven staan, maar dat er wel een kritische tekst op de sokkel toegevoegd moest ...

Delft heeft sinds deze week een speciale app over de herkomst en betekenis van alle straatnamen in de stad. Burgemeester Bas Verkerk - voorzitter van de Commissie Straatnaamgeving - nam de app als eerste in gebruik. Met de app kun je op je telefoon alles opzoeken wat je wilt weten over de Delftse straatnamen. De app 'Straatnamen van Delft' biedt de herkomst en betekenis van alle straatnamen van Delft. Je kunt op je telefoon dwalen over de kaart op zoek naar nieuwe straatnamen. Loop je met je telefoon op straat? Dan kun je gemakkelijk opzoeken hoe de straten in de directe omgeving aan hun namen komen. Natuurlijk kun je ook in de database zoeken naar specifieke personen of trefwoorden. Straatnamen van Delft De geschiedenis van Delft is vastgelegd in de straatnamen. Vroeger zat in een straatnaam vaak een verwijzing naar de bewoners, het gebruik of de locatie van de straat. In de historische binnenstad van Delft zie je veel van die verwijzingen in de straatnamen terug. In d...

In het magazine 'Delf' uit het voorjaar van 2012 staat een leuk artikel over 'winkelen in de tijd van Vermeer'. In het verhaal wordt beschreven hoe Griet, de dienstmeid van Johannes Vermeer, ergens halverwege de zeventiende eeuw door Delft loopt om haar dagelijkse boodschappen te doen. Het is opvallend dat veel plekken die ze bezoekt nu nog steeds voor de straatnaamgeving gebruikt worden. Tegenwoordig worden nieuwe straatnamen zorgvuldig gekozen door straatnaamcommissies. Maar vroeger deed men daar veel minder moeilijk over; toen ontstonden de namen gewoon op straat. Als mensen het over locaties in de stad hadden, bedachten ze ter plekke wel een toepasselijke aanduiding. Straten hadden soms meerdere namen tegelijk, maar de goede namen werden vanzelf meer algemeen gebruikt. Straten werden zo genoemd naar een belangrijke bewoner die iedereen kende, naar belangrijke gebouwen in de straat ( Kerkstraat, Molenstraat ), naar een opvallend object op een gevelsteen of uithangb...

De biologische wereld staat op zijn kop. Er zijn in Delft namelijk ruim zestig nieuwe paddensoorten ontdekt. Een revolutionaire vondst. De padden hebben allemaal ook al namen gekregen. De namen zijn afgeleid van de uiterlijke kenmerken of van de locatie waar de padden zich het liefst bevinden. In het zuiden van Delft is bijvoorbeeld de kreekrugpad gevonden, een diertje dat zich bij voorkeur op kreekruggen bevindt. Iets dergelijks geldt ook voor de oeverloperpad, die niet ver van de kreekrugpad gevonden werd. De salamanderpad heet waarschijnlijk zo, omdat hij zo op een salamander lijkt. Een bijzondere ontdekking is die van de pijlstaartpad, omdat er nog helemaal geen padden met staarten bekend waren. Padden hebben als larve wel een staartje, maar die verliezen ze binnen een paar weken weer. Verrassend is ook de ontdekking van de scholeksterpad, de lepelaarpad, de tureluurpad en de ijsvogelpad - want zouden deze padden werkelijk lijken op de vogels waar ze naar genoemd zijn? Op andere...

Wat doe je als je voor een straat niet kunt kiezen tussen twee namen? Als je een nieuwe naam wilt, maar de oude eigenlijk niet kwijt wilt? Dan neem je ze gewoon allebei! Zo ligt in het centrum van Delft een straat met de curieuze naam 'Jozefstraat voorheen Molenpoort'. De oudste bekende naam voor deze straat is 'Molenpoort'. Zo heette de straat al in de zeventiende eeuw. In die tijd werd er veel gebruik gemaakt van beschrijvende straatnamen, die iets vertelden over de locatie, de bewoners of het gebruik van de straat. Ook de naam 'Molenpoort' was niet zo slecht gekozen: om de straat te bereiken moest je door een poort, en op de hoek van die poort stond een molen. De straat lag direct naast de Sint-Jozefkerk en was tot 1898 ook eigendom van de kerk. In dat jaar ging het eigendom van de straat over naar de gemeente. Behalve de kerk hadden er maar twee huizen een ingang in de straat. Die waren echter officieel genummerd aan de grote straten aan de uiteinden van de ...

Sinds 2008 ligt er in Delft een fietspad met de naam 'Inbuspad'. Een toepasselijk naam, omdat het pad een beetje een L-vorm heeft en bovendien vlak langs de IKEA loopt. De inbussleutel en IKEA zijn op een of andere manier nauw met elkaar verbonden. Is IKEA ook de uitvinder van dat handige sleuteltje waarmee je complete meubels in elkaar kunt zetten? En heeft het woord 'inbus' misschien zelfs een Zweedse oorsprong? De inbusschroeven met het zeshoekige gat zijn uitgevonden tussen 1860 en 1890. Maar omdat die zeshoekige gaten zo ontzettend moeilijk te maken waren, duurde het tot 1911 voordat de eerst echte inbusschroeven geproduceerd werden. Het eerste bedrijf waarvan het bekend is dat het inbusschroeven maakte, was Standard Pressed Steel Company in Amerika. Een belangrijke reden om een zeshoekig gat te maken, was dat ze daarmee het patent van de Canadees Robertson konden omzeilen. Die had namelijk het patent op schroeven met een vierkant gat. SPS koos 'Unbrako' al...

De oudste bebouwing van Delft staat op een verhoogde kreekwal. Men vermoedt dat daar in de elfde eeuw een grafelijk vroonhof was, een hoeve vanwaaruit de omringende landbouwgronden werden geëxploiteerd. Het Oude Laense Blok is het oudste ontginningsblok in Hof van Delft. De ontginning van dit blok vond in de eerste helft van de elfde eeuw plaats. Een volgende ontginningsblok noemde men vanzelfsprekend het Nieuwe Laense Blok. Twee straatnamen in Delft danken direct of indirect hun naam aan deze ontginningsblokken van bijna 1000 jaar geleden: de Oudelaan en de Nieuwelaan . De oudst bekende vermelding van de Nieuwelaan dateert uit 1537, maar de laan is veel ouder. Waarschijnlijk werd de naam al in de dertiende eeuw gebruikt. Er werden toen in het gebied rondom Delft nieuwe afwateringskanalen gegraven. In tegenstelling tot Nieuwelaan was er lange tijd geen straat in Delft met de naam Oudelaan. Er was wel een Oudelaanmolen. Dat was de oudste molen van de Zuidpolder , die al in de vijfti...

Net buiten het centrum van Delft liggen drie straten waarvan de namen herinneren aan een bijzonder verhaal uit de Nederlandse spoorweggeschiedenis: het verhaal van de kromme lijn van Crommelin.   In 1839 werd in Nederland de eerste spoorlijn geopend: de lijn van Amsterdam naar Haarlem. Een paar jaar later werd de lijn doorgetrokken naar Leiden. Op een landgoed bij Heemstede woonde Mr. Aarnoud Hendrik van Wickevoort Crommelin, heer van Berkenrode. Deze baron wilde erg graag dat Heemstede een eigen station zou krijgen aan de spoorlijn van Haarlem naar Leiden. De spoorwegen wilden dat echter niet. Daar wilde men het aantal stations langs de lijn juist beperkt houden, omdat de trein anders veel te vaak zou moeten stoppen. Natuurlijk was Crommelin onaangenaam verrast toen hij ontdekte dat er ondanks al zijn inspanningen geen station in Heemstede kwam, terwijl er op vijf andere plekken wel een klein stationnetje werd gebouwd. Crommelin zinde op wraak.   Toen een paar jaar later...

Hoeveel werelddreven kun je in één stad hebben? Delft heeft er minimaal drie, zo doet het straatnaambordje 'Derde Werelddreef' vermoeden. Maar een eindje verderop hangt een bordje 'Derdewerelddreef' zonder die spatie... en daar is er natuurlijk maar eentje van. Hoe zit het nu precies? Sommige mensen duiden de ontwikkelingslanden aan met de naam 'Derde Wereld'. Bij samenstellingen met een naam waar een spatie in staat, blijft die spatie behouden. Die regel geldt bijvoorbeeld bij woorden zoals 'Albert Heijnfiliaal' en 'Tweede Kamerlid'. Als je een dreef noemt naar de Derde Wereld, is dat de 'Derde Werelddreef'. Maar volgens alle woordenboeken schrijven we 'derde wereld' met kleine letters. Het is namelijk niet de officiële naam van een vast geografisch gebied, maar gewoon de aanduiding voor alle ontwikkelingslanden. Samenstellingen met 'derde wereld' moeten dus gewoon helemaal aaneengeschreven worden: 'derdewer...

Bij het geven van namen aan straten, dreven, bruggen en parken moet je soms wel wat bescheiden zijn. Een simpel dwarsstraatje noem je natuurlijk geen '-boulevard' en twaalf stoeptegels maken nog geen '-plein'. Maar dat wil helemaal niet zeggen dat je een klein stukje groen met wat bomen geen '-park' mag noemen, want met een goed gekozen voorvoegsel (dat uiteindelijk de naam bepaalt) is er nog best een gepaste naam van te maken. Lees bijvoorbeeld onderstaande bericht uit het AD over een nieuw parkje in Delft: De toekomstige versmalling van de Voorhofdreef in Delft moet leiden tot een nieuw park. De gemeente heeft een eerste onderzoek laten doen naar wat het J.C. Bloempark moet worden. Het J.C. Bloempark wordt gepland aan de westzijde van de Voorhofdreef. Daar komt ruimte vrij, omdat de dreef een rijbaan minder gaat tellen. [...] Dat de gemeente de naam van dichter J.C. Bloem aan het toekomstige park wil verbinden, getuigt overigens van bescheidenheid. Wethoud...

De Delftse gemeenteraadsleden Meuleman en Van der Werf vinden dat er meer straatnamen genoemd moeten worden naar (oud-)Delftenaren. Zij namen daarvoor een lijst met bekende Delftenaren van Wikipedia en stuurden die ter inspiratie naar de straatnamencommissie. Veel van de namen bleken niet te voldoen aan de richtlijnen die de straatnamencommissie in Delft hanteert. Zo moet een persoon bijvoorbeeld minimaal tien jaar dood zijn, voordat er een straatnaam naar mag worden vernoemd. Die richtlijn is ooit ingesteld, omdat pas enige tijd na iemands dood de ware proporties van zijn prestaties objectief kunnen worden vastgesteld. Op de lijst stond ook atleet Tinus Osendarp. Die is in 2002 overleden en dus ook nog geen tien jaar dood. Maar toch is nu al duidelijk dat die zich tijdens zijn leven niet altijd even netjes heeft gedragen. Het kan helemaal geen kwaad om bij het samenstellen van zo'n lijst eventjes zorgvuldig te werk te gaan. De oud-SS’er en beruchte nazi-collaborateur Tinus Osenda...