Doorgaan naar hoofdcontent

Benedictus, Pius, Leo of Johannes... straatnamen voor de paus

Vorige week is paus Benedictus XVI afgetreden. Hij was bijna acht jaar paus. Veel mensen vragen zich af wat deze paus ons heeft nagelaten. Ik vraag me vooral af of hij ook straatnamen heeft achtergelaten. Worden er überhaupt wel eens straatnamen naar pausen genoemd?

Op de vraag of er in Nederland straatnamen naar paus Benedictus XVI zijn genoemd, is het antwoord eenvoudig: nee. Er zijn wel straten naar Benedictus genoemd, maar dat is dan altijd een andere. Er is bijvoorbeeld wel een Benedictushof in Vianen, een Benedictuslaan in Oss en een Benedictusstraat in Tilburg, maar deze zijn allemaal genoemd naar Benedictus van Nursia. Deze Benedictus werd geboren in het jaar 480 en wordt gezien als de grondlegger van het kloosterleven. Aan de Benedictuslaan in Oss staat zelfs een Benedictinessenklooster waar volgens zijn regels werd geleefd. In Eindhoven is de Benedictusstraat wel naar een paus Benedictus genoemd, maar die straat bestond al in 1920 dus dat moet wel een van de vijftien voorgangers van 'onze' Benedictus zijn geweest.

En hoe zit het met de andere pausen?
Het is niet zo makkelijk om daar op eenvoudige manier een compleet beeld van te krijgen. Veelvoorkomende pausennamen zijn namelijk vaak ook namen van heiligen (zoals Gregorius, Johannes, Urbanus en de reeds genoemde Benedictus) of soms zelfs namen die gewoon wel vaker gebruikt worden (zoals Leo en Clemens). Als je dus ergens een Gregoriusstraat of een Clemensstraat ziet, is het nog helemaal niet zeker dat die ook echt naar een paus genoemd is. En dan is het ook nog eens zo dat heel veel pausen dezelfde naam hebben gedragen. Er waren tot nu toe 16 pausen die Benedictus of Gregorius heetten, en er waren er zelfs 23 die de naam Johannes droegen. Rijd je ergens door de Paus Johannesstraat - bijvoorbeeld in Emmen - dan weet je nog niet naar welke paus de straat is genoemd. Misschien hebben ze in Emmen wel gemakshalve besloten om de straat maar in één keer naar 23 pausen te noemen...

Er zijn wel straten waar het duidelijk is. De Clemensstraat in de wijk Charlois in Rotterdam is bijvoorbeeld genoemd naar Clemens I die iets voor het jaar 100 paus was. Hij stierf de marteldood en werd later heilig verklaard. De kerk waar de straat op uitkomt, is aan Sint Clemens gewijd. Het lijkt me waarschijnlijk dat de Clemensstraten in Helmond, Hoensbroek en Soest en de Clemensweg in Merkelbeek ook naar deze Clemens zijn genoemd.

In Nijmegen is de Gregoriusstraat genoemd naar paus Gregorius I, die ook wel 'de Grote' werd genoemd. Hij was paus van 590 tot aan zijn dood in 604. De gregoriaanse kerkmuziek is naar de eerste Gregorius genoemd, en dus niet naar een van de andere 15. Grote kans dat de Gregoriuslaan in Susteren, de Gregoriussingel in 's-Hertogenbosch, de Gregoriusstraat in Groningen en de Gregoriusstraat in Tilburg ook naar deze Gregorius zijn genoemd.

Pausen met volgnummers
Het is natuurlijk gemakkelijker als in de straatnaam niet alleen de naam van de paus terugkomt, maar ook zijn 'volgnummer'. In Nederland hebben we alleen van die straatnamen voor Leo XIII, Pius X en Pius XII, Johannes XXIII en Adrianus VI. Deze pausen hebben blijkbaar allemaal op een of andere manier indruk gemaakt. Vier van de vijf waren paus in de periode vanaf 1900; anders dan al hun voorgangers leefden ze dus in een periode dat de straatnamen heel bewust werden toegekend.

  • Leo XIII was paus van 1878 tot 1903. Hij overleed op 93-jarige leeftijd. Hij was daarmee niet alleen de oudste paus, maar hij heeft die functie ook op twee na als langste bekleed. Hij heeft pleinen en straten gekregen in Tilburg, Zaandam, Kaatsheuvel, Nijmegen, Utrecht, Hoogerheide, Maastricht en Eindhoven.
  • Pius X was paus van 1903 tot 1914. Hij werd in 1951 zalig- en in 1954 heiligverklaard. Naar hem zijn straten en een hof genoemd in Bladel, Heerlen, Rijen en Weert.
  • Pius XII was paus van 1939 tot 1958. Hij was dus de paus die het Vaticaan door de Tweede Wereldoorlog leidde. Hij kreeg straten en een plein in Gronsveld, Wijchen, Teteringen en Hoensbroek.
  • Pius XII werd opgevolgd door Johannes XXIII, die paus was van 1958 tot 1963. Hij kreeg straten, een singel en een laan in Berlicum, Maastricht, Heerlen en Middelburg. Johannes XXIII werd in 2000 zalig verklaard.

Onze Adriaan

Adrianus VI is een vreemde eend in het bovenstaande rijtje. Hij was al véél eerder paus dan de andere vier, namelijk van 1522 tot 1523. Hij heerste maar net iets meer dan een jaar en toch zijn er in twee plaatsen straten naar hem genoemd: in Heesch en Tilburg. Dat heeft hij waarschijnlijk vooral te danken aan het feit dat hij de enige Nederlandse paus was. Hij werd geboren in Utrecht en heette eigenlijk gewoon Adriaan Boeyens.

Het gros van de pausenstraatnamen lijkt overigens in het zuiden van het land te liggen. Op een of andere manier is dat niet echt verrassend.

Reacties

De telling loopt weliswaar tot Johannes XXIII, maar toch zijn er maar 22 pausen Johannes geweest. Er heeft nooit een Johannes XX bestaan.

Den Haag kent een "Paus Johannes Paulus II plein" (in die spelling), voor de Sint-Jacobus de Meerderekerk in de Parkstraat. Ik meen echter dat dit geen officiële straatnaam is. Er hangt wel een straatnaambordje. Had ik je daar niet ooit een foto van gemaild?

Groeten Maarten
René zei…
Ha Maarten, nu je het zegt... daar heb je me wel eens een foto van gemaild. Die staat nu hier: http://www.spatiegebruik.nl/popup.php?id=3530 ;-)
Henk Bakker zei…
@René.
"De tekst: Paus Leo XIII. gaf socio.”
Intrigeert mij.
Staat dat echt zo op dat bordje, en wat bedoelen ze daar dan mee?

René zei…
@Henk: daar hoort eigenlijk "gaf sociale encycliek Rerum Novarum" te staan, maar dat is om onduidelijke redenen op nogal onduidelijke wijze ingekort.
Henk Bakker zei…
Bedankt René.
Anoniem zei…
Paus Adriaan is in Utrecht geëerd met een straat die simpelweg Pausdam heet (en aan die straat ligt Paushuize, de woning die voor hem is gebouwd).
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

De Johan Cruijff Boulevard - over de geschiedenis van het begrip 'Engelse ziekte'

Eerder deze week werd bekend gemaakt dat de Arena boulevard in Amsterdam een nieuwe naam krijgt: hij heet voortgaan Johan Cruijff Boulevard. Iemand vroeg me waarom beide namen met een extra spatie geschreven zijn. Zou het niet logischer zijn om dat Arenaboulevard en Johan Cruijffboulevard te noemen? Ja, dat zou meer volgens de standaard zijn. In Amsterdam worden samenstellingen in bijna alle straatnamen aaneengeschreven, maar er zijn nog enkele uitzonderingen zoals de Fien de la Mar Straat en het Dwaze Moeders plein. Ook in de rest van het land komen dat soort straatnamen met extra spaties voor. Naar de reden voor dat spatiegebruik kan ik alleen maar gissen. Grote kans dat het gewoon komt door onzorgvuldigheid ergens in het proces. Pratend over die spatie kwam ook de term Engelse ziekte voorbij. Voor sommige mensen zijn 'onjuist spatiegebruik' en 'Engelse ziekte' synoniemen van elkaar. Voor anderen is 'Engelse ziekte' een ruimer begrip, waar ook het gebruik van …

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…

Wat is in Nederland de langste straat met één naam?

De Oudebildtdijk in de Friese gemeente Het Bildt wordt vaak de langste straat van Nederland genoemd. De straat loopt van Westhoek naar Oudebildtzijl en is volgens Google Maps in totaal 12,1 kilometer lang. Dat is best een eind inderdaad. Maar is het daarmee inderdaad de langste straat van Nederland? En meer specifiek: de langste straat die van begin tot eind dezelfde straatnaam heeft? Ik zal het maar meteen verklappen: dat is dus niet.

Als je gaat zoeken naar 'langste straat van Nederland' kom je allerlei straatnamen tegen. Ik zag dat ergens iemand de Voorstraat in Dordrecht noemde, maar die is 'slechts' 1.200 meter en daarmee met afstand niet de langste. De Laan van Meerdervoort in Den Haag wordt ook vaak genoemd, maar die is met een lengte van 5.800 meter ook zeker niet de langste straat van Nederland. Hier en daar lijkt men dat door te hebben, want daar noemt men het specifiek de langste láán van Nederland.

Ik vind gemakkelijke een paar straten die een stuk langer z…

Is het Hub of Huub van Doorne? - over straatnamen die je anders schrijft

Stel je eens voor dat er een straat naar je wordt genoemd en dat men daarbij je naam verkeerd schrijft. En stel je nou eens voor dat je zelf het straatnaambord mag onthullen en dan voor het oog van de toegestroomde menigte ontdekt dat ze je naam verkeerd geschreven hebben. Dat gebeurde Hub van Doorne in 1965.
Hubert 'Hub' van Doorne was de oprichter van DAF. Hij werd geboren in 1900 in America (in Noord-Limburg) en verhuisde op zijn twaalfde naar Deurne. Daar begon hij in 1928 samen met zijn broer Wim een eigen bedrijf: Hub van Doorne's Machine Fabriek. Dat bedrijf ging een paar jaar later Van Doorne's Machinefabriek en Constructiewerkplaatsen heten, en weer een paar jaar later werd de naam Van Doorne's Aanhangwagenfabriek N.V. DAF. Het bedrijf maakte toen voornamelijk aanhangwagens voor gebruik in de landbouw. Het bedrijf groeide verder: in 1949 werden de eerste vrachtwagens geproduceerd en nadat Hub van Doorne de Variomatic had uitgevonden ('het pientere pookj…