Doorgaan naar hoofdcontent

De Amsterdamse s en het Rembrandtplein

Kunsthistorica Esther Schreuder schreef een boek over Hotel Schiller aan het Rembrandtplein in Amsterdam. Ze werd daar vorige week op televisie over geïnterviewd in het programma Tijd voor Max. Schreuder had het keer op keer over het 'Rembrandtsplein', met een duidelijk hoorbare s halverwege. Wim T. Schippers zat toevallig ook aan tafel. Hij kon het niet laten om haar duidelijk te maken dat het plein 'Rembrandtplein' heet, zonder die s. Schreuder gaf hem vriendelijk gelijk en noemde het "een Amsterdamse s". Een paar minuten later kwam in een reportage een straatnaambord in beeld met 'Rembrandtsplein' erop... met een s! Hoe zit dat nou?

Het plein ligt in het centrum van Amsterdam, in het verlengde van de Reguliersdwarsstraat. Aan het eind van de zeventiende eeuw werd het plein nog Botermarkt genoemd, omdat de wekelijkse zuivelmarkt er werd gehouden. In 1852 werd een standbeeld van Rembrandt van Rijn op het plein geplaatst. Aanvankelijk stond het beeld nog aan de rand, maar in 1875 werd het verplaatst naar het midden van het plein. Een jaar later werd de naam van het plein officieel gewijzigd in 'Rembrandtplein'. Het bijbehorende raadsbesluit dateert van 19 mei 1876.

Al vanaf het begin noemen veel Amsterdammers het het Rembrandtsplein, met een tussen-s. Misschien is dat wel de 'Amsterdamse s', zoals Esther Schreuder het noemde. Het is op zich heel begrijpelijk om hier een tussen-s te gebruiken. Als je een museum van het rijk een 'rijksmuseum' noemt, waarom zou je het plein van Rembrandt dan niet het 'Rembrandtsplein' noemen? Ik vind het wel natuurlijk klinken. De officiële regels voor het gebruik van een tussen-s zijn heel eenvoudig: als je in een woord een s als tussenklank hoort, mag je het woord ook met een tussen-s schrijven. Spellingscontrole, stationschef, Reguliersdwarsstraat, rijksmuseum... Rembrandtsplein! Waarschijnlijk was de Amsterdamse straatnaambordenmaker het hier wel mee eens, want tot halverwege de jaren tachtig hebben er rondom het plein borden gehangen met 'Rembrandtsplein' erop. Een van die borden is toevallig in de uitzending van Tijd voor Max terechtgekomen. Als het op een bord staat, is het echter nog niet automatisch de correcte schrijfwijze. Bordenmakers maken namelijk ook wel eens fouten.

Er liggen in Nederland meer dan tweehonderd Rembrandtpleinen, Rembrandtstraten, Rembrandtkades, Rembrandtlanen, Rembrandtparken, Rembrandthoven en Rembrandtwegen. Ik ken er niet één die officieel met een tussen-s wordt geschreven. Officieel heet het plein in Amsterdam ook gewoon 'Rembrandtplein', maar je mag het van mij best als 'Rembrandtsplein' uitspreken - of je nou Amsterdammer bent of niet.

Bron: Tijd voor Max van 17 september 2012

Reacties

Rob Essers zei…
Er zijn twee Rembrandtspleinen (met s) in Nederland: het ene Rembrandtsplein (openbare ruimte ID 0331300000249891) ligt in de woonplaats Lopik en het andere Rembrandtsplein (openbare ruimte ID 1884300000000288) ligt in de woonplaats Oude Wetering.
Dinx zei…
Goed gevonden, Rob. Dank voor de aanvulling.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

De Johan Cruijff Boulevard - over de geschiedenis van het begrip 'Engelse ziekte'

Eerder deze week werd bekend gemaakt dat de Arena boulevard in Amsterdam een nieuwe naam krijgt: hij heet voortgaan Johan Cruijff Boulevard. Iemand vroeg me waarom beide namen met een extra spatie geschreven zijn. Zou het niet logischer zijn om dat Arenaboulevard en Johan Cruijffboulevard te noemen? Ja, dat zou meer volgens de standaard zijn. In Amsterdam worden samenstellingen in bijna alle straatnamen aaneengeschreven, maar er zijn nog enkele uitzonderingen zoals de Fien de la Mar Straat en het Dwaze Moeders plein. Ook in de rest van het land komen dat soort straatnamen met extra spaties voor. Naar de reden voor dat spatiegebruik kan ik alleen maar gissen. Grote kans dat het gewoon komt door onzorgvuldigheid ergens in het proces. Pratend over die spatie kwam ook de term Engelse ziekte voorbij. Voor sommige mensen zijn 'onjuist spatiegebruik' en 'Engelse ziekte' synoniemen van elkaar. Voor anderen is 'Engelse ziekte' een ruimer begrip, waar ook het gebruik van …

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…

Wat is in Nederland de langste straat met één naam?

De Oudebildtdijk in de Friese gemeente Het Bildt wordt vaak de langste straat van Nederland genoemd. De straat loopt van Westhoek naar Oudebildtzijl en is volgens Google Maps in totaal 12,1 kilometer lang. Dat is best een eind inderdaad. Maar is het daarmee inderdaad de langste straat van Nederland? En meer specifiek: de langste straat die van begin tot eind dezelfde straatnaam heeft? Ik zal het maar meteen verklappen: dat is dus niet.

Als je gaat zoeken naar 'langste straat van Nederland' kom je allerlei straatnamen tegen. Ik zag dat ergens iemand de Voorstraat in Dordrecht noemde, maar die is 'slechts' 1.200 meter en daarmee met afstand niet de langste. De Laan van Meerdervoort in Den Haag wordt ook vaak genoemd, maar die is met een lengte van 5.800 meter ook zeker niet de langste straat van Nederland. Hier en daar lijkt men dat door te hebben, want daar noemt men het specifiek de langste láán van Nederland.

Ik vind gemakkelijke een paar straten die een stuk langer z…

Is het Hub of Huub van Doorne? - over straatnamen die je anders schrijft

Stel je eens voor dat er een straat naar je wordt genoemd en dat men daarbij je naam verkeerd schrijft. En stel je nou eens voor dat je zelf het straatnaambord mag onthullen en dan voor het oog van de toegestroomde menigte ontdekt dat ze je naam verkeerd geschreven hebben. Dat gebeurde Hub van Doorne in 1965.
Hubert 'Hub' van Doorne was de oprichter van DAF. Hij werd geboren in 1900 in America (in Noord-Limburg) en verhuisde op zijn twaalfde naar Deurne. Daar begon hij in 1928 samen met zijn broer Wim een eigen bedrijf: Hub van Doorne's Machine Fabriek. Dat bedrijf ging een paar jaar later Van Doorne's Machinefabriek en Constructiewerkplaatsen heten, en weer een paar jaar later werd de naam Van Doorne's Aanhangwagenfabriek N.V. DAF. Het bedrijf maakte toen voornamelijk aanhangwagens voor gebruik in de landbouw. Het bedrijf groeide verder: in 1949 werden de eerste vrachtwagens geproduceerd en nadat Hub van Doorne de Variomatic had uitgevonden ('het pientere pookj…