Doorgaan naar hoofdcontent

De kromme lijn van Crommelin

In 1839 werd in Nederland de eerste spoorlijn geopend: de lijn van Amsterdam naar Haarlem. Een paar jaar later werd de lijn doorgetrokken naar Leiden. Op een landgoed bij Heemstede woonde Mr. Aarnoud Hendrik van Wickevoort Crommelin, heer van Berkenrode. Deze baron wilde erg graag dat Heemstede een eigen station zou krijgen aan de spoorlijn van Haarlem naar Leiden. De spoorwegen wilden dat echter niet. Daar wilde men het aantal stations langs de lijn juist beperkt houden, omdat de trein anders veel te vaak zou moeten stoppen. Natuurlijk was Crommelin onaangenaam verrast toen hij ontdekte dat er ondanks al zijn inspanningen geen station in Heemstede kwam, terwijl er op vijf andere plekken wel een klein stationnetje werd gebouwd. Crommelin zinde op wraak.

Toen het spoor vanuit Leiden een paar jaar later werd doorgetrokken naar Rotterdam, kocht hij samen met wat vrienden voor 200 gulden een stuk grond bij Delft: het Laantje van Van der Gaag. Ze hadden dat stuk grond natuurlijk niet zo maar uitgekozen: het lag precies op de plek waar de spoorlijn naar Rotterdam zou moeten komen. Crommelin en zijn vrienden wilden de grond zo graag hebben dat ze er 200 gulden voor betaalden, terwijl de waarde maar op 100 gulden werd geschat. Crommelin deed de spoorwegen een aanbod: ze konden de grond kopen voor 200 gulden, maar dan moesten ze wel alsnog een station aanleggen in Heemstede.

De spoorwegen lieten zich echter niet chanteren door de baron. In plaats daarvan begonnen ze een onteigeningsprocedure. Ze konden het resultaat daarvan alleen niet geduldig afwachten, want de rest van de spoorlijn naar Rotterdam was al bijna klaar. En dus bedacht ingenieur Frederik Willem Conrad in 1847 een ingenieus hulpspoor dat helemaal om het stuk grond van Crommelin heen liep. Het kostte wat moeite, maar zo konden op 3 juni 1847 de eerste treinen rijden. De treinen moesten op dit bochtige stuk wel heel langzaam en voorzichtig rijden. Conrad liet voor de mensen rondom de spoorlijn waarschuwingsborden plaatsen met het opschrift "Wacht u voor de Kromme Lijn", een subtiele verwijzing naar 'Crommelin'.

Na een paar dagen gaf Crommelin het op. Hij bood de grond gratis aan, in ruil voor een station bij Heemstede. Maar toen de spoorwegen daar niet op ingingen, nam hij zijn verlies en stelde hij de grond gratis beschikbaar. Nog diezelfde nacht werd het spoor in een rechte lijn doorgetrokken. De 'kromme lijn' heeft uiteindelijk maar vier dagen bestaan. En Heemstede kreeg pas vele jaren later een station, in 1876.

Wat heeft dit hele verhaal nu te maken met straatnamen? Welnu, toen in 1994 een nieuwe woonwijk op deze locatie werd gebouwd, werden en drie van de nieuwe straten de Crommelinlaan, de Laan van Van der Gaag en de Conradlaan genoemd. Een mooie manier om dit bijzondere stukje spoorweggeschiedenis precies een deze plek te herdenken.

Een leuk detail is dat op dit moment in Delft een spoortunnel wordt aangelegd die onder de grond van Van der Gaag loopt. Dat was een oplossing die Conrad in 1847 nog niet had kunnen bedenken...

Zie ook: Wikipedia en Spoorzoeken

Reacties

Hans Krol zei…
Een kleine correctie: mr.A.H. van Wickevoort Crommelin (1797-1881) was heer van Berkenrode en niet van Brederode. In 1856 is deze gemeente (een oude ambachtsheerlijkheid) bij Heemstede gevoegd. Uitvoerige informatie over de patricische familie Van Wickevoort Crommelin evenals over het 'Cromme lijntje van Crommelin' ofwel het 'Laantje van Van der Gaag' bij Delft is te vinden in het boek: Berkenrode - Heerlijkheid, Landgoed en Huis. 2002.
Hans Krol (Heemstede)
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

De Johan Cruijff Boulevard - over de geschiedenis van het begrip 'Engelse ziekte'

Eerder deze week werd bekend gemaakt dat de Arena boulevard in Amsterdam een nieuwe naam krijgt: hij heet voortgaan Johan Cruijff Boulevard. Iemand vroeg me waarom beide namen met een extra spatie geschreven zijn. Zou het niet logischer zijn om dat Arenaboulevard en Johan Cruijffboulevard te noemen? Ja, dat zou meer volgens de standaard zijn. In Amsterdam worden samenstellingen in bijna alle straatnamen aaneengeschreven, maar er zijn nog enkele uitzonderingen zoals de Fien de la Mar Straat en het Dwaze Moeders plein. Ook in de rest van het land komen dat soort straatnamen met extra spaties voor. Naar de reden voor dat spatiegebruik kan ik alleen maar gissen. Grote kans dat het gewoon komt door onzorgvuldigheid ergens in het proces. Pratend over die spatie kwam ook de term Engelse ziekte voorbij. Voor sommige mensen zijn 'onjuist spatiegebruik' en 'Engelse ziekte' synoniemen van elkaar. Voor anderen is 'Engelse ziekte' een ruimer begrip, waar ook het gebruik van …

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…

Wat is in Nederland de langste straat met één naam?

De Oudebildtdijk in de Friese gemeente Het Bildt wordt vaak de langste straat van Nederland genoemd. De straat loopt van Westhoek naar Oudebildtzijl en is volgens Google Maps in totaal 12,1 kilometer lang. Dat is best een eind inderdaad. Maar is het daarmee inderdaad de langste straat van Nederland? En meer specifiek: de langste straat die van begin tot eind dezelfde straatnaam heeft? Ik zal het maar meteen verklappen: dat is dus niet.

Als je gaat zoeken naar 'langste straat van Nederland' kom je allerlei straatnamen tegen. Ik zag dat ergens iemand de Voorstraat in Dordrecht noemde, maar die is 'slechts' 1.200 meter en daarmee met afstand niet de langste. De Laan van Meerdervoort in Den Haag wordt ook vaak genoemd, maar die is met een lengte van 5.800 meter ook zeker niet de langste straat van Nederland. Hier en daar lijkt men dat door te hebben, want daar noemt men het specifiek de langste láán van Nederland.

Ik vind gemakkelijke een paar straten die een stuk langer z…

Is het Hub of Huub van Doorne? - over straatnamen die je anders schrijft

Stel je eens voor dat er een straat naar je wordt genoemd en dat men daarbij je naam verkeerd schrijft. En stel je nou eens voor dat je zelf het straatnaambord mag onthullen en dan voor het oog van de toegestroomde menigte ontdekt dat ze je naam verkeerd geschreven hebben. Dat gebeurde Hub van Doorne in 1965.
Hubert 'Hub' van Doorne was de oprichter van DAF. Hij werd geboren in 1900 in America (in Noord-Limburg) en verhuisde op zijn twaalfde naar Deurne. Daar begon hij in 1928 samen met zijn broer Wim een eigen bedrijf: Hub van Doorne's Machine Fabriek. Dat bedrijf ging een paar jaar later Van Doorne's Machinefabriek en Constructiewerkplaatsen heten, en weer een paar jaar later werd de naam Van Doorne's Aanhangwagenfabriek N.V. DAF. Het bedrijf maakte toen voornamelijk aanhangwagens voor gebruik in de landbouw. Het bedrijf groeide verder: in 1949 werden de eerste vrachtwagens geproduceerd en nadat Hub van Doorne de Variomatic had uitgevonden ('het pientere pookj…