Doorgaan naar hoofdcontent

Hoe komt de 'ABC-straat' aan zijn naam? Vier verhalen en een bonus

Als kind was ik altijd gefascineerd door de plaatsnaam 'Abcoude', omdat dat zo mooi met de eerste drie letters van het alfabet begint. En dan ook nog eens de vierde en vijfde aan het eind... ongelooflijk. Toen ik daar onlangs weer eens aan dacht, vroeg ik me natuurlijk meteen af of er ook straatnamen zijn die met 'Abc' beginnen.

Natuurlijk vond ik om te beginnen wat straatnamen die naar Abcoude genoemd zijn, in Den Haag, Rotterdam, Tilburg, Amsterdam en Vlaardingen. Er bleken ook wat straatnamen te zijn genoemd naar Abcoven, een buurtschap bij Goirle (onder Tilburg). De weg van Tilburg naar Goirle heet Abcovenseweg, en haaks daarop staat in Goirle nog de Abcovensedijk. Maar het werd veel interessanter toen ik vier Nederlandse straatnamen vond die écht - ik zou bijna zeggen 'letterlijk' - met ABC beginnen.

A.B.C.-straat in Utrecht
De A.B.C.-straat ligt in het oude centrum van de stad Utrecht. De straat bestond in ieder geval al aan het eind van de vijftiende eeuw, maar misschien is hij nog wel ouder. In die tijd ontstonden de straatnamen nog in de volksmond; straten werden vaak genoemd naar belangrijke bewoners of herkenningspunten in de straat. Het is niet altijd te achterhalen waar de straatnaam precies naar verwijst, en dat is bij de Utrechtste A.B.C.-straat ook het geval. Vermoedelijk hing er in de straat een uithangbord met 'ABC' erop of het stond misschien ergens op een gevel. Je kunt je voorstellen dat als daar groot 'ABC' aan de muur hangt mensen vanzelf ook dingen gaan zeggen zoals "bij dat ABC-straatje rechtsaf en dan nog eens vragen". Maar waarom hingen die letters daar? Men weet het niet. Misschien dat er op die plek een herberg was die zo heette of dat er ooit een schoolmeester woonde.

ABC in Hoorn
In Hoorn (in Noord-Holland) ligt een straat die simpelweg ABC heet. Ook dit is een bijzonder oude straat: hij werd in 1576 als kadedijk aangelegd bij de stadsuitbreiding. De naam ABC lijkt te verwijzen naar de pakhuizen van de Westindische Compagnie die er later - na weer een uitbreiding - werden neergezet. Die pakhuizen werden namelijk Aruba, Bonaire en Curaçao genoemd... naar de 'ABC-eilanden'. Op de kaart van Blaeu uit 1649 staat op de hoek van ABC met de Binnenluiendijk een "Westindisch packhuys" ingetekend. De naam ABC werd voor het eerst gebruikt op de kaart van Doesjan uit 1794. Het is overigens niet honderd procent zeker dat de ABC in Hoorn naar de ABC-pakhuizen is genoemd, maar het lijkt wel erg waarschijnlijk. Maar misschien hing er hier ook wel gewoon een uithangbord met 'ABC' erop.

ABC Westland in Poeldijk
Niet alle ABC-straten zijn eeuwen oud. In Poeldijk ligt sinds 2009 de straat ABC Westland. Deze naam verwijst naar het 'Agri Business Centrum Westland', een cluster van bedrijven die werken in de wereldwijde agri-en-food-sector. Die naam klinkt misschien een beetje bedacht, en dat is hij natuurlijk ook. Maar als hij over vierhonderd jaar nog bestaat, vinden we het vast een prachtig verhaal.

ABC straat in Brunssum
De vierde ABC-straat ligt in Brunssum. Stonden daar ook pakhuizen of woonde er ook een schoolmeester? Nee, de Heemkundevereniging Brunssum vertelde me een heel ander verhaal. Ooit woonde er in Amstenrade een mevrouw Anna Barbara Custers. Toen ze overleed, liet ze aan de gemeente Amstenrade een legaat na. Als dank heeft de gemeente een straat naar haar genoemd en daarbij alleen haar initialen gebruikt: de ABC straat. In 1982 werd de gemeente Amstenrade opgeheven bij de gemeentelijke herindeling, en is de straat Brunssums geworden.

ABC-Straten in het buitenland


Een mooi verhaal om nog even te vertellen, is dat van de ABC-Straße in Hamburg. Dat is een van de oudste straatnamen van die stad; de straat werd in 1620 al zo genoemd. Het is voor ons nu vanzelfsprekend dat straten een naam hebben en de huizen een nummer, maar dat was vroeger nog niet het geval. Oorspronkelijk werden de huizen in deze straat niet genummerd, maar alfabetisch geletterd. Toen op een gegeven moment de straatnamen werden ingevoerd, kreeg deze straat de toepasselijke naam ABC-Straße. De huizen werden alsnog genummerd: huis A kreeg nummer 1, huis B nummer 2, en zo verder. Dat verklaart ook meteen waarom de straat niet - zoals gebruikelijk - oneven nummers aan de ene kant heeft en even nummers aan de andere.

Natuurlijk zijn er in de rest van de wereld ook nog allerlei ABC-straten te vinden, zoals de ABC Street in Kaapstad (Zuid-Afrika) en de ABC Road in Faisalabad (Pakistan). De ABC Road in Lake Wales (Florida, USA) ligt in het verlengde van de Altura Babson Park Cutoff, dus kun je raden waar dat ABC'tje van komt.  Als je nog meer ABC-straten kent met een mooi verhaal, dan hoor ik het graag.


Reacties

Anoniem zei…
Voor de andere kant van het alfabet kun je naar de Yzermanstraat in Zuiddorpe.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire berichten van deze blog

De langste straatnamen van Nederland

Wat zijn de langste straatnamen van Nederland? Ik zet deze mooie namen graag voor je op een rijtje.

Om de lengte van een straatnaam te bepalen volstaat het niet om op de straatnaamborden te kijken, want soms hangen er in één straat al borden met verschillende schrijfwijzen van dezelfde naam. Het is beter om uit te gaan van de officiële schrijfwijze van de straatnaam zoals die is vastgelegd in de BAG, de Basisregistraties Adressen en Gebouwen. Dat levert de volgende top-10 op:
Ir. Mr. Dr. van Waterschoot van der Grachtstraat in Heerlen (48 tekens in totaal, 38 tekens zonder punten en spaties)Burgemeester Baron van Voerst van Lyndenstraat in Gramsbergen (46/41 tekens)Wethouder Fierman Eduard Meerburg senior kade in Katwijk (45/40 tekens)Burgemeester Baron van Voorst tot Voorstweg in Tilburg (43/38 tekens)Burgemeester van Nispen van Sevenaerstraat in Laren (42/38 tekens)Burgemeester van Hövell tot Westerflierpad in Halfweg (42/38 tekens)Burgemeester Hoytema van Konijnenburglaan in Scherpe…

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…

Wie heeft de straatnamen van Monopoly gekozen?

De Barteljorisstraat, Neude, A-Kerkhof en de Kalverstraat. Iedereen kent de straatnamen uit het Monopoly-spel. Maar waarom hebben nou juist deze straatnamen een plekje in het spel gekregen? Waarom heeft men uit Rotterdam niet de Weena of de Lijnbaan gekozen, en voor Amsterdam de P.C. Hooftstraat? En waarom zitten Haarlem en Arnhem er wel in, en Maastricht en Eindhoven niet? Wie heeft dat allemaal bedacht?

Voor de geschiedenis van het spel gaan we even helemaal terug naar 1904. Elizabeth Magie vroeg toen patent aan op het bordspel 'The Landlord's Game'. Geïnspireerd door dat spel liet Charles Darrow in 1934 in eigen beheer 5000 exemplaren van het spel 'Monopoly' maken en die waren binnen een jaar verkocht. Toen toonde Parker Brothers interesse om het spel in de Verenigde Staten uit te geven. Zij verkochten binnen een jaar meer dan een miljoen exemplaren. De populariteit van het spel bleef niet onopgemerkt en de Engelse firma Waddington kocht in 1936 de rechten om het…

Amsterdam gaat een straat vernoemen naar Johan Cruijff - weet jij een geschikte plek?

Gisteren hebben de gemeente Amsterdam, Stadion Amsterdam en Ajax de intentie uitgesproken om de naam van de Amsterdam Arena te wijzigen in Johan Cruijff Arena. Dat moet ergens in de komende zes maanden gaan gebeuren. Maar het vernoemen van het stadion is nog niet genoeg. In dezelfde intentieverklaring wordt aangekondigd dat er in Amsterdam ook nog een brug, straat of plein naar Johan Cruijff zal worden vernoemd. Nou moet er alleen nog een geschikte plek gevonden worden.

Het makkelijkste is om ergens een brug naar Cruijff te noemen. Amsterdam heeft meer dan duizend naamloze bruggen en is naarstig op zoek naar een geschikte naam. Er is alleen een probleempje: er is al jaren een Johan Cruijffbrug in Amsterdam. In 2005 zijn in Park de Meer een aantal bruggen genoemd naar beroemde Ajacieden. Behalve een Barry Hulshofbrug en een Sjaak Swartbrug ligt daar dus ook al een bruggetje dat officieel de Johan Cruijffbrug heet. Het is niet zo handig om nog een tweede brug in Amsterdam dezelfde naam …