dinsdag 30 juli 2013

Hoe komt de 'ABC-straat' aan zijn naam? Vier verhalen en een bonus

Als kind was ik altijd gefascineerd door de plaatsnaam 'Abcoude', omdat dat zo mooi met de eerste drie letters van het alfabet begint. En dan ook nog eens de vierde en vijfde aan het eind... ongelooflijk. Toen ik daar onlangs weer eens aan dacht, vroeg ik me natuurlijk meteen af of er ook straatnamen zijn die met 'Abc' beginnen.

Natuurlijk vond ik om te beginnen wat straatnamen die naar Abcoude genoemd zijn, in Den Haag, Rotterdam, Tilburg, Amsterdam en Vlaardingen. Er bleken ook wat straatnamen te zijn genoemd naar Abcoven, een buurtschap bij Goirle (onder Tilburg). De weg van Tilburg naar Goirle heet Abcovenseweg, en haaks daarop staat in Goirle nog de Abcovensedijk. Maar het werd veel interessanter toen ik vier Nederlandse straatnamen vond die écht - ik zou bijna zeggen 'letterlijk' - met ABC beginnen.

A.B.C.-straat in Utrecht
De A.B.C.-straat ligt in het oude centrum van de stad Utrecht. De straat bestond in ieder geval al aan het eind van de vijftiende eeuw, maar misschien is hij nog wel ouder. In die tijd ontstonden de straatnamen nog in de volksmond; straten werden vaak genoemd naar belangrijke bewoners of herkenningspunten in de straat. Het is niet altijd te achterhalen waar de straatnaam precies naar verwijst, en dat is bij de Utrechtste A.B.C.-straat ook het geval. Vermoedelijk hing er in de straat een uithangbord met 'ABC' erop of het stond misschien ergens op een gevel. Je kunt je voorstellen dat als daar groot 'ABC' aan de muur hangt mensen vanzelf ook dingen gaan zeggen zoals "bij dat ABC-straatje rechtsaf en dan nog eens vragen". Maar waarom hingen die letters daar? Men weet het niet. Misschien dat er op die plek een herberg was die zo heette of dat er ooit een schoolmeester woonde.

ABC in Hoorn
In Hoorn (in Noord-Holland) ligt een straat die simpelweg ABC heet. Ook dit is een bijzonder oude straat: hij werd in 1576 als kadedijk aangelegd bij de stadsuitbreiding. De naam ABC lijkt te verwijzen naar de pakhuizen van de Westindische Compagnie die er later - na weer een uitbreiding - werden neergezet. Die pakhuizen werden namelijk Aruba, Bonaire en Curaçao genoemd... naar de 'ABC-eilanden'. Op de kaart van Blaeu uit 1649 staat op de hoek van ABC met de Binnenluiendijk een "Westindisch packhuys" ingetekend. De naam ABC werd voor het eerst gebruikt op de kaart van Doesjan uit 1794. Het is overigens niet honderd procent zeker dat de ABC in Hoorn naar de ABC-pakhuizen is genoemd, maar het lijkt wel erg waarschijnlijk. Maar misschien hing er hier ook wel gewoon een uithangbord met 'ABC' erop.

ABC Westland in Poeldijk
Niet alle ABC-straten zijn eeuwen oud. In Poeldijk ligt sinds 2009 de straat ABC Westland. Deze naam verwijst naar het 'Agri Business Centrum Westland', een cluster van bedrijven die werken in de wereldwijde agri-en-food-sector. Die naam klinkt misschien een beetje bedacht, en dat is hij natuurlijk ook. Maar als hij over vierhonderd jaar nog bestaat, vinden we het vast een prachtig verhaal.

ABC straat in Brunssum
De vierde ABC-straat ligt in Brunssum. Stonden daar ook pakhuizen of woonde er ook een schoolmeester? Nee, de Heemkundevereniging Brunssum vertelde me een heel ander verhaal. Ooit woonde er in Amstenrade een mevrouw Anna Barbara Custers. Toen ze overleed, liet ze aan de gemeente Amstenrade een legaat na. Als dank heeft de gemeente een straat naar haar genoemd en daarbij alleen haar initialen gebruikt: de ABC straat. In 1982 werd de gemeente Amstenrade opgeheven bij de gemeentelijke herindeling, en is de straat Brunssums geworden.

ABC-Straten in het buitenland


Een mooi verhaal om nog even te vertellen, is dat van de ABC-Straße in Hamburg. Dat is een van de oudste straatnamen van die stad; de straat werd in 1620 al zo genoemd. Het is voor ons nu vanzelfsprekend dat straten een naam hebben en de huizen een nummer, maar dat was vroeger nog niet het geval. Oorspronkelijk werden de huizen in deze straat niet genummerd, maar alfabetisch geletterd. Toen op een gegeven moment de straatnamen werden ingevoerd, kreeg deze straat de toepasselijke naam ABC-Straße. De huizen werden alsnog genummerd: huis A kreeg nummer 1, huis B nummer 2, en zo verder. Dat verklaart ook meteen waarom de straat niet - zoals gebruikelijk - oneven nummers aan de ene kant heeft en even nummers aan de andere.

Natuurlijk zijn er in de rest van de wereld ook nog allerlei ABC-straten te vinden, zoals de ABC Street in Kaapstad (Zuid-Afrika) en de ABC Road in Faisalabad (Pakistan). De ABC Road in Lake Wales (Florida, USA) ligt in het verlengde van de Altura Babson Park Cutoff, dus kun je raden waar dat ABC'tje van komt.  Als je nog meer ABC-straten kent met een mooi verhaal, dan hoor ik het graag.


1 opmerking:

Anoniem zei

Voor de andere kant van het alfabet kun je naar de Yzermanstraat in Zuiddorpe.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...