Doorgaan naar hoofdcontent

Op de barricades voor goede straatnamen!

Er zijn in Nederland nogal wat steden die 'Bastion' als straatnamen hebben. Soms gaat het om vestingsteden die echt een vesting hebben, zoals Gorinchem, Woudrichem en Naarden. Maar vaker gaat het om nieuwbouwwijken in steden die waarschijnlijk juist graag een heus bastion hadden wíllen hebben. Zeg nou zelf: zo'n bastion geeft je stad toch allure. En de makkelijkste manier om een bastion in je straatbeeld te krijgen, is een straat 'Bastion' noemen. Eerlijk is eerlijk - het thema 'vestingwerken' levert een bijna onuitputtelijke hoeveelheid prachtige woorden op die zich prima lenen voor stoere straatnamen.

In Vijfhuizen hebben ze ook een écht bastion. Het Fort bij Vijfhuizen is onderdeel van de Stelling van Amsterdam, een verdedigingslinie van 42 forten die tussen 1880 en 1920 werd aangelegd rond Amsterdam. Langs het fort loopt de Linieweg. En het fort vormde duidelijk de inspiratiebron bij het bedenken voor straatnamen in de nabijgelegen wijk. Natuurlijk hebben ze er een straat die 'Bastion' heet. Deze kruist met de Affuit en de Arsenaal. Ik heb wel iets met die ouderwetse woorden. Als ik ze lees, kost het me weinig moeite om een paar eeuwen terug in de tijd te reizen. In gedachten loop ik al rond over de traversen. Ik zoek een plekje in de barbette (een geschuttoren), zie in de verte de ravelijn liggen (een vijfhoekig of redanvormig versterkt eiland buiten de vestingmuur) en klim stiekem naar beneden via de glacis (een helling aan de buitenkant van een vesting). Barbette, Ravelijn en Glacis... allemaal straatnamen in Vijfhuizen. Net als Poterne, Redoute, Palissade, Donjon, Lunette en Escarp. En zo hebben ze er nog veel meer! Wil je net als ik een tijdreis maken, of gewoon weten wat de woorden betekenen, kijk dan eens op de lijst van vaktermen in de vestingbouwkunde in de Wikipedia. Stuk voor stuk woorden met een verhaal.

In Vijfhuizen hebben ze ook een straat die 'Paradot' heet, en dat verraste me. Ik kende die term niet, maar wel de 'parados'. Dat is namelijk een traverse die beschutting biedt tegen rugvuur ('para' betekent 'tegen' en 'dos' is 'rug'). En zo biedt de paraflanc beschutting tegen vuur van de zijkant (de flank). Maar misschien noemden ze de parados vroeger ook wel paradot, dat zou natuurlijk kunnen.

In Velserbroek hebben ze zich bij de straatnaamgeving ook laten inspireren door bastions. Om de straatnamen daar eens op wat anders te laten eindigen dan -straat of -weg hebben ze alle namen op 'Bastion' laten eindigen. Er is een buurt met de straatnamen Zon Bastion, Maan Bastion, Ster Bastion en Aurora Bastion. Een eindje verderop liggen ook nog Ceylon Bastion, Colombo Bastion, Closenberg Bastion en Matara Bastion. Ik weet niet waarom, maar ze hebben alle straatnamen voor de zekerheid ook nog eens met een onjuiste spatie geschreven! Brrr.

Voor mij geen Zon Bastion. Laat mij maar wonen in de Ravelijn, de Donjon of de Parados. Dat zijn tenminste stoere namen die de tand des tijds overleven!

Reacties

Straatnamen zei…
Inmiddels weet ik waarom de straten in Velserbroek naar bastions zijn genoemd, terwijl ze daar geen fort hebben. Sinds 1976 heeft de gemeente Velsen een stedenband met Galle, een stad in het zuiden van Sri Lanka. En in Galle hebben ze wél een fort. Het is 1588 gebouwd door de Portugezen, en in de zeventiende eeuw flink versterkt door de Nederlanders die het inmiddels hadden ingenomen. En ja: zij bouwden een aantal bastions.

In Galle hebben ze een wijk naar Velsen genoemd: Velsenpura. En in Velserbroek hebben ze dus allemaal straten genoemd naar Galle en het fort aldaar. De bastions van het fort heten o.a. Zon, Maan, Ster, Aurora en Neptunus. En daar zijn de straatnamen Zon Bastion, Maan Bastion, Ster Bastion, Aurora Bastion en Neptunus Bastion van afgeleid. Andere 'bastions' in Velserbroek zijn genoemd naar Sri Lanka, Ceylon (de oude benaming van het land), Colombo (de hoofdstad), Matara (een stad nabij Galle) en Closenberg (een heuvel nabij Galle).

Dat verklaart waar de straatnamen vandaan komen. Maar nou weten we nog niet waarom ze al die namen met een spatie geschreven hebben.
Pieter Bal zei…
In deze contreien is voor het leenwoord 'bastion' het Nederlandse woord 'dwinger' in zwang. In Leeuwarden vind je de Wissesdwinger en de Amelandsdwinger op plaatsen waar de oude bastions nog goed herkenbaar zijn. Nu is enkele jaren geleden aan de uiterste oostrand van de stad een schiereiland in een meer aangelegd. Het meertje heet Nieuwe Wielen. Het schiereiland? Wielendwinger!
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

Is het nou Dorpstraat of Dorpsstraat - over de tussen-s in straatnamen

Onlangs stelde iemand me de vraag waarom in Rotterdam de Heemraadssingel en het Heemraadsplein een tussen-s hebben, maar de nabijgelegen Heemraadstraat niet. Komt dat door willekeur van de naamgevers of is er iets anders aan de hand? 

Hoe zit het ook al weer met het gebruik van de tussen-s in de Nederlandse taal? In het Taalportaal wordt uitgelegd wanneer er een tussen-s wordt gebruikt in een samenstelling. Die s komt bijvoorbeeld altijd voor als het eerste deel een verkleinwoord is ('meisjesjurk') of een persoonsaanduiding die in het meervoud een s krijgt ('vissersboot'). En een tussen-s kan ook voorkomen wanneer het eerste deel een meervoud op -en heeft ('dorpsplein') of als het eerste deel helemaal geen meervoud heeft ('eeuwigheidswaarde'). Snap je het nog? Vergeet het dan toch maar weer snel, want er zijn ook nog allemaal uitzonderingen op deze regels. De geleerden weten ook niet precies wat nou de functie van die tussen-s is en in welke gevallen di…

De langste straatnamen van Nederland

Wat zijn de langste straatnamen van Nederland? Ik zet deze mooie namen graag voor je op een rijtje.

Om de lengte van een straatnaam te bepalen volstaat het niet om op de straatnaamborden te kijken, want soms hangen er in één straat al borden met verschillende schrijfwijzen van dezelfde naam. Het is beter om uit te gaan van de officiële schrijfwijze van de straatnaam zoals die is vastgelegd in de BAG, de Basisregistraties Adressen en Gebouwen. Dat levert de volgende top-10 op:
Ir. Mr. Dr. van Waterschoot van der Grachtstraat in Heerlen (48 tekens in totaal, 38 tekens zonder punten en spaties)Burgemeester Baron van Voerst van Lyndenstraat in Gramsbergen (46/41 tekens)Wethouder Fierman Eduard Meerburg senior kade in Katwijk (45/40 tekens)Burgemeester Baron van Voorst tot Voorstweg in Tilburg (43/38 tekens)Burgemeester van Nispen van Sevenaerstraat in Laren (42/38 tekens)Burgemeester van Hövell tot Westerflierpad in Halfweg (42/38 tekens)Burgemeester Hoytema van Konijnenburglaan in Scherpe…

Van Arnhem tot San Francisco - iedere stad zijn eigen Lombardstraat. Maar waarom eigenlijk?

Een Lombardsteeg in Alkmaar, een Lombardstraat in Goes, een Lombardkade in Rotterdam en een Lange en Korte Lombardstraat in Den Haag. Een Lombardenstraat en Lombardenvest in Antwerpen, en een Lombardstraat in Brussel. En dan ook nog Lombard Street in Londen, een in Philadelphia en een in San Francisco. Waar komen al die Lombard-straten toch vandaan? Was er misschien ooit een meneer Lombard, en waar heeft hij het dan aan verdiend dat er in de hele wereld straatnamen naar hem zijn genoemd? Nee, de straten zijn niet naar een meneer genoemd, maar naar een heel volk: de Lombarden. Maar waarom zou je daar een straat naar noemen?

De Lombarden zijn de inwoners van Lombardije, de streek rondom Milaan in het noorden van Italië. De naam gaat terug op de 'Longobarden' (de 'Langbaarden'), een Germaanse volksstam waarvan de mannen blijkbaar opvallend lange baarden hadden. Tijdens de Germaanse volksverhuizing in de vijfde eeuw trokken ze naar Noord-Italië en richtten daar een eigen r…

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…