Doorgaan naar hoofdcontent

Een mooie straatnaam? Dat zal me worst wezen!

De worst is een populair vleesproduct dat al vele eeuwen wordt gemaakt, verhandeld en gegeten. Toch is het aantal straatnamen met 'worst' erin op de vingers van één hand te tellen. Dat maakt het makkelijk om ze even állemaal op een rij te zetten.

De bekendste worst-straat is waarschijnlijk de Dubbeleworststeeg, een steeg in het centrum van Amsterdam tussen de Singel en de Herengracht. De straatnaam wordt op internet vaak genoemd in lijstjes met opmerkelijke straatnamen, net als de Eendekotsweg. En het is natuurlijk ook best een vreemde naam. Als die steeg zo heet omdat er ooit worsten werden gemaakt, waarom heet die dan niet gewoon Worststeeg of Worstenmakersteeg? Het antwoord is eenvoudig: de steeg is niet naar worsten of worstenmakers genoemd. In werkelijkheid is de steeg genoemd naar Lourens Dubbelworst, een voorname Amsterdammer die er ooit in het huis op de hoek woonde. Hij stierf er in 1672. De straatnaam komt in de Amsterdamse archieven ook voor als Dubbeldeworststeeg en Dubbele Worststeeg. Er was trouwens nog een Dubbeleworststeeg in Amsterdam: de Damraksteeg heette tot 1922 namelijk ook zo. Waarschijnlijk heeft Lourens Dubbelworst daar ook ooit gewoond.

Er is nog een worst-straat in Amsterdam: de Ewoud Worststraat in de wijk Geuzenveld. Ewoud Pietersz. Worst was een Zeeuwse admiraal die in de Tachtigjarige Oorlog leiding gaf aan de Watergeuzen. Dat er een straat naar hem genoemd is in een wijk die 'Geuzenveld' heet, ligt wel voor de hand. Verder zijn er er echter nauwelijks geuzen vernoemd; de andere straten in de wijk zijn vooral naar staatslieden en architecten genoemd. Het verhaal gaat dat de geuzen hier in de buurt hun uitvalsbasis hadden tijdens het beleg van Haarlem in 1573. De naam van de wijk Geuzenveld is ontleend aan een boerenhofstede uit de zeventiende eeuw die dezelfde naam droeg.

Wonen op een worst 
Voor de andere worst-straten moeten we naar het noorden van het land. Op de grens van Friesland en Overijssel ligt de Worstsloot. Als je die sloot naar het noordoosten volgt, kom je uit bij de Worstdijk in Kuinre. Hoe komen die Worstsloot en Worstdijk aan hun naam? Loopt de sloot of de dijk misschien in de vorm van een worst? Werden hier vroeger dan misschien worsten verhandeld en verscheept? Of woonde er gewoon iemand die verre familie was van Lourens of Ewoud?

We gaan een paar eeuwen terug in de tijd, naar de vijftiende eeuw. Het IJsselmeer was toen nog de Zuiderzee, en de Noordoostpolder bestond nog niet. Als je nu op de kaart kijkt, is het misschien moeilijk voor te stellen, maar Kuinre lag toen aan zee. Vandaar dat er nabij Kuinre bijvoorbeeld ook een straat met de naam Zeedijk ligt. Kuinre was in de vijftiende eeuw een heerlijkheid die behalve de plaats zelf ook nog een aantal gehuchten bevatte: Veenhuizen, Wijberga of Wyberburen en... de Worst. Die laatste naam is vermoedelijk afgeleid van 'woerd' in de betekenis 'terp', een kunstmatige verhoging in het landschap die is aangelegd als bescherming tegen het water. Het is verwant met het Oudsaksische woord 'wurth' en het Oudfries 'worth'. Als je dat woord een beetje slissend op zijn Engels uitspreekt, klinkt het al bijna als 'worst'! Het gehucht de Worst heette waarschijnlijk zo omdat het op een terp lag. En de namen van de Worstdijk en de Worstsloot - voor een nabijgelegen dijk en sloot - zijn daar later van afgeleid.

Een worstcasescenario
Zo, dat waren alle worst-straten. Wat valt je op? Precies: niet één van deze namen heeft direct iets met worsten te maken! Misschien dat er ooit ergens een Worstkade, een Worstenweg of Worstenmakersteeg is geweest, maar die heeft de tand des tijds dan niet overleefd.

Reacties

Anoniem zei…
Interessant om te lezen. Maar de vraag is nu waar de familienaam Dubbelworst vandaan komt. Weet u dat ook?
nutKees zei…
Bij de Worstsloot te Kuinre ligt het meest onbekende 3-provinciënpunt van Nederland, t.w. Friesland, Overijssel en Flevoland
Frank zei…
Eeuwig zonde dat ze de Molensingel in Delft destijds niet de Worstsingel hebben genoemd. Hij heeft precies de goede vorm; precies een Hema-rookworst.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

Is het nou Dorpstraat of Dorpsstraat - over de tussen-s in straatnamen

Onlangs stelde iemand me de vraag waarom in Rotterdam de Heemraadssingel en het Heemraadsplein een tussen-s hebben, maar de nabijgelegen Heemraadstraat niet. Komt dat door willekeur van de naamgevers of is er iets anders aan de hand? 

Hoe zit het ook al weer met het gebruik van de tussen-s in de Nederlandse taal? In het Taalportaal wordt uitgelegd wanneer er een tussen-s wordt gebruikt in een samenstelling. Die s komt bijvoorbeeld altijd voor als het eerste deel een verkleinwoord is ('meisjesjurk') of een persoonsaanduiding die in het meervoud een s krijgt ('vissersboot'). En een tussen-s kan ook voorkomen wanneer het eerste deel een meervoud op -en heeft ('dorpsplein') of als het eerste deel helemaal geen meervoud heeft ('eeuwigheidswaarde'). Snap je het nog? Vergeet het dan toch maar weer snel, want er zijn ook nog allemaal uitzonderingen op deze regels. De geleerden weten ook niet precies wat nou de functie van die tussen-s is en in welke gevallen di…

De langste straatnamen van Nederland

Wat zijn de langste straatnamen van Nederland? Ik zet deze mooie namen graag voor je op een rijtje.

Om de lengte van een straatnaam te bepalen volstaat het niet om op de straatnaamborden te kijken, want soms hangen er in één straat al borden met verschillende schrijfwijzen van dezelfde naam. Het is beter om uit te gaan van de officiële schrijfwijze van de straatnaam zoals die is vastgelegd in de BAG, de Basisregistraties Adressen en Gebouwen. Dat levert de volgende top-10 op:
Ir. Mr. Dr. van Waterschoot van der Grachtstraat in Heerlen (48 tekens in totaal, 38 tekens zonder punten en spaties)Burgemeester Baron van Voerst van Lyndenstraat in Gramsbergen (46/41 tekens)Wethouder Fierman Eduard Meerburg senior kade in Katwijk (45/40 tekens)Burgemeester Baron van Voorst tot Voorstweg in Tilburg (43/38 tekens)Burgemeester van Nispen van Sevenaerstraat in Laren (42/38 tekens)Burgemeester van Hövell tot Westerflierpad in Halfweg (42/38 tekens)Burgemeester Hoytema van Konijnenburglaan in Scherpe…

Van Arnhem tot San Francisco - iedere stad zijn eigen Lombardstraat. Maar waarom eigenlijk?

Een Lombardsteeg in Alkmaar, een Lombardstraat in Goes, een Lombardkade in Rotterdam en een Lange en Korte Lombardstraat in Den Haag. Een Lombardenstraat en Lombardenvest in Antwerpen, en een Lombardstraat in Brussel. En dan ook nog Lombard Street in Londen, een in Philadelphia en een in San Francisco. Waar komen al die Lombard-straten toch vandaan? Was er misschien ooit een meneer Lombard, en waar heeft hij het dan aan verdiend dat er in de hele wereld straatnamen naar hem zijn genoemd? Nee, de straten zijn niet naar een meneer genoemd, maar naar een heel volk: de Lombarden. Maar waarom zou je daar een straat naar noemen?

De Lombarden zijn de inwoners van Lombardije, de streek rondom Milaan in het noorden van Italië. De naam gaat terug op de 'Longobarden' (de 'Langbaarden'), een Germaanse volksstam waarvan de mannen blijkbaar opvallend lange baarden hadden. Tijdens de Germaanse volksverhuizing in de vijfde eeuw trokken ze naar Noord-Italië en richtten daar een eigen r…

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…