Over straatnamen met name

Ten zuiden van Hilversum loopt door de bossen een oude weg: de Noodweg. Bij de grens met Loosdrecht zit er een kleine knik in de weg, waarna de weg verder loopt als Nootweg. Een Noodweg en een Nootweg... dat kan toch geen toeval zijn? Er is inderdaad een eenvoudige verklaring: vroeger was deze weg in gebruik als notweg. Dat was een weg over andermans grond die je mocht gebruiken voor het binnenhalen van oogst en het drijven van vee. 'Not' is een oud woord dat werd gebruikt voor gebruik en verbouwing van het land, en ook voor opbrengsten in de vorm van gewassen en veldvruchten. Het woord is verwant is met woorden als 'nut(tigen)' en 'genieten'. Uit de samenstelling met 'wech' ontstond dus de notwech of de nootwech, en later de nootweg. De term is in de loop van de zeventiende eeuw langzaamaan in onbruik geraakt. Als je ergens een stuk grond had dat niet aan het water of aan een openbare weg lag, dan mocht je via de notweg met je spullen over de grond...

Wanneer een nieuwe wijk of buurt wordt aangelegd, moet je als straatnaamgever op zoek naar een thema dat de verschillende namen bindt. Altijd maar die bomen, schilders, rivieren, prinsessen en burgemeesters... die kennen we nu wel. Als je écht origineel wilt zijn, moet je wat verder zoeken. Het is fijn als je een compleet nieuwe bron aan kunt boren met een grote hoeveelheid namen om uit te putten. Dan kun je gewoon de leukste namen uitzoeken. En als er later nog twee of drie straten bijkomen, is daar vast nog wel een leuke naam voor te vinden. Neem nou het werk van J.R.R. Tolkien. In zijn boeken 'De Hobbit', 'In de Ban van de Ring' en 'De Silmarillion' creëerde hij een complete wereld met allemaal landen, volkeren, talen en personages. En die kregen natuurlijk allemaal mooie namen. Een schier onuitputtelijke bron voor een straatnaamgever, zou je denken. Toch is Geldrop de enige plaats in Nederland waar straatnamen zijn genoemd naar personen uit de verhal...

In Hoogvliet zag ik een straatnaam met de mooie korte naam 'Want'. Ik had even niet op zitten letten, dus ik had niet gezien hoe de andere straten in de buurt heten. Dan begin ik al snel te raden: kan ik op basis van die ene naam bedenken wat het thema van de straatnamen in de wijk is? Het eerste wat ik bedacht, is de voegwoordenbuurt. Als deze straat Want heet, kunnen straten met namen zoals Omdat, Mits, Tenzij en Maar niet ver weg zijn. 'Zodra' is ook wel een mooie - dat heeft wel iets exotisch. En de sjiekere woningen staan natuurlijk aan Ofschoon, Aangezien en Derhalve. "Waar woon je?" - "Daar". De straat zou natuurlijk ook in een wijk kunnen liggen waar alle straten naar handbeschermers genoemd zijn. Dan heten de andere straten vast Handschoen, Glove en Mof. Of misschien is het thema iets ruimer gekozen en zijn er ook straten genoemd naar de Sjaal en de Skimuts... In een Engelstalige buurt zou Want kunnen liggen tussen straten met namen als Desi...

Onlangs reed ik op mijn fiets over de Burgemeester Le Fèvre de Montignylaan in Rotterdam. De huizen aan die laan zijn net zo statig als de straatnaam doet vermoeden. Maar anders dan die ene naam doet vermoeden, zijn de straten in de omgeving allemaal genoemd naar schilders. Ik fietste langs de Frans Halssingel, de Jan Weijnslaan en de Jeroen Boschlaan, en kwam toen langs de Mesdaglaan. Het viel me meteen op dat er geen voornaam op dat bordje stond. En dus vroeg ik me af wat eigenlijk de voornaam van Mesdag was. Ik kwam niet verder dan Panorama. 'Panorama Mesdag', dat klinkt toch heel bekend. Maar wie noemt zijn zoon nou 'Panorama'? Nee, het moest natuurlijk wat anders zijn. Waarom ken ik van een heleboel schilders de voornaam, behalve van Mesdag - toch ook niet de minste? En waarom was uitgerekend bij de Mesdaglaan geen voornaam gebruikt? Als ze netjes de voornaam op het bordje hadden gezet, had ik nu wel geweten hoe hij heette. Thuis heb ik het meteen opgezocht. De...

Febo bestaat deze maand precies zeventig jaar. Al zeventig jaar bestaan er allerlei wilde theoriën en ideeën over de herkomst van de naam. Wat ik pas onlangs heb geleerd, is dat de naam 'Febo' is afgeleid van een straatnaam. Voor veel bedrijfsnamen van drie of vier letters zijn alternatieve - en vaak ook negatieve - betekenissen voor de naam bedacht. Iedereen kent de klassieke voorbeelden wel: 'Ford Onderdelen Roesten Direct', onze nationale luchtvaartmaatschappij 'Kan Loopings Maken' en bij de 'Hema Eten Mensen Afval'. Zo zijn er ook allerlei voorbeelden bij de naam Febo. Iemand die minder positief was over het eten van Febo bedacht 'Frietjes Eten, Buiten Overgeven'. Zo hoorde ik ook 'Fastfood En Broodjes Ongezond' en 'Flikkers Eten Bij Ons'. De inhoud van de kroketten wordt vergeleken met dierenvoer in 'FElix & BOnzo'. Het kan ook positief: ik heb ooit iemand stellig horen beweren dat hij zeker wist dat Febo staat ...

Onlangs liep ik door de Maasstraat in Rotterdam. Toen ik het straatnaambordje zag, viel me meteen op dat er allemaal a's in die straatnaam zitten. Geen e's, i's, o's, u's of ij's... alleen maar a's. Ik vind dat soort curiositeiten wel leuk en dus heb ik er maar meteen een naam voor bedacht: klinkerstraten. Klinkerstraten zijn straten waar maar één van de klinkers in voorkomt. Bestaan er klinkerstraten met alle verschillende klinkers? Jazeker. Zo heb je in Rotterdam dus de Maasstraat (allemaal a's), in Gilze de Veerdreef (allemaal e's), in Best de Wilg (dat is de langste straatnaam die ik kon vinden met alleen maar i's), in Delft de Hofzoom (drie o's), in Midwoud de Buurt (met twee u's) en in Hazerswoude de Rijndijk (met twee ij's). De a zit in achtervoegsels zoals -straat, -pad en -laan, dus met die klinker zijn relatief veel klinkerstraten te vinden. De e zit in -weg, -steeg en -dreef, dus daar kom je ook nog wel een eind mee. Met ...

De Barteljorisstraat, Neude, A-Kerkhof en de Kalverstraat. Iedereen kent de straatnamen uit het Monopoly-spel. Maar waarom hebben nou juist deze straatnamen een plekje in het spel gekregen? Waarom heeft men uit Rotterdam niet de Weena of de Lijnbaan gekozen, en voor Amsterdam de P.C. Hooftstraat? En waarom zitten Haarlem en Arnhem er wel in, en Maastricht en Eindhoven niet? Wie heeft dat allemaal bedacht? Voor de geschiedenis van het spel gaan we even helemaal terug naar 1904. Elizabeth Magie vroeg toen patent aan op het bordspel ' The Landlord's Game '. Geïnspireerd door dat spel liet Charles Darrow in 1934 in eigen beheer 5000 exemplaren van het spel 'Monopoly' maken en die waren binnen een jaar verkocht. Toen toonde Parker Brothers interesse om het spel in de Verenigde Staten uit te geven. Zij verkochten binnen een jaar meer dan een miljoen exemplaren. De populariteit van het spel bleef niet onopgemerkt en de Engelse firma Waddington kocht in 1936 de rechten o...