Over straatnamen met name

Op de Onze Taal Taalkalender stond gisteren het antwoord op de vraag waarom straatnamen soms zo'n rare klemtoon hebben. In heel veel dorpen en steden is het een bekend verschijnsel: de lokale bevolking zegt 'Hoogstráát' of 'Coolsíngel' waar je 'Hóógstraat' of 'Cóólsingel' zou verwachten. Hoe zou dat komen? Taal wordt vaak gebruikt als een paspoort: op heel subtiele manieren kun je laten merken of je wel alle codes van een groep kent. Een accent hoeft maar net een klein beetje anders te zijn, of je luisteraar weet al: die is niet van hier. Ook die vreemde klemtoon kan dat doel dienen. Je merkt dat bijvoorbeeld ook doordat de vreemde klemtoon niet bij alle straatnamen opduikt: in dezelfde stad heb je naast elkaar een 'Coolsíngel' en een 'Wéstersingel'. Als het klemtoonpatroon regelmatig was, zou het te makkelijk zijn voor buitenstaanders. Maar nou ben ik natuurlijk benieuwd wie daar dan mee beginnen is! Zou er serieus een persoon o...

Ik kwam net de straatnaam 'Agatha' in Leidschendam tegen en vroeg me af binnen welk straatnamenthema die straat past. Hoe zouden de andere straten in die wijk heten? Bij de naam 'Agatha' denk ik meteen aan detectiveschrijfster Agatha Christie, en veel verder dan dat kom ik eigenlijk ook niet. Zou dat het thema van die wijk zijn: voornamen van bekende detectiveschrijvers? Dan heten de straten in de directe omgeving vast Raymond (Chandler), Mickey (Spillane), Edgar (Allen Poe), Arthur (Conan Doyle) en Michael (Connelly). Best leuke namen, zo bij elkaar. Helaas zat ik er helemaal naast. De straten in de omgeving van Agatha in Leidschendam heten Vieveenland, Buitenwater, Schadeken, Binnenweg, Kooiland, Veurkapel, Duinmeierij en Herberg. Ik zie daar niet direct een thema in. Dit lijkt me een mooie zaak voor Hercule Poirot! (Er is trouwens wel een Agatha Christiestraat in Spijkenisse.)

Bomen, schilders, vogels... allemaal makkelijke thema's waar je nagenoeg onbeperkt straatnamen uit kunt putten, en daar maken een heleboel steden en dorpen dankbaar gebruik van. Maar sommige thema's horen toch echt in één stad thuis, en nergens anders. Zo werd deze week bekend dat er in Dartford (iets ten zuiden van Londen) straatnamen komen die genoemd zijn naar de titels van nummers van de Rolling Stones. Mick Jagger en Keith Richards hebben elkaar voor het eerst ontmoet op de lagere school van Dartford en ze gingen er ook naar de middelbare school. Het is dus een mooi idee om daar wat Rolling Stones-nummers te vernoemen. Een projectontwikkelaar kwam met het idee voor dit straatnamenthema, en de gemeenteraad pikte het voortvarend op. "De Rolling Stones hebben hun stempel op de wereld gedrukt en het is geweldig voor ons dat we hun roots erkenning kunnen geven", aldus gemeenteraadslid Jeremy Kite. En dus krijgt Dartford binnenkort dertien nieuwe straatnamen zoals Ruby...

Lelystad is aan de klei onttrokken bij de inpoldering van Flevoland. De stad werd pas voor het eerst echt bewoond in 1967. Daarmee is de stad een paradijs voor stedebouwkundigen en voor straatnaamgevers. Want wat is er nou mooier dan met een schone lei te mogen beginnen bij het uittekenen van de straten van een stad, en bij het bedenken van de namen voor die straten? Net zoals bij oudere steden en dorpen geeft de straatnaamgeving een mooi beeld van de tijd waarin de stad is ontstaan. Wat bij het bestuderen van de plattegrond van Lelystad direct opvalt, is dat er bijzonder weinig gebruik is gemaakt van de gebruikelijke achtervoegsels zoals 'straat' en 'weg'. Van de ongeveer 375 straatnamen eindigen er maar 73 op '-straat' (20%) en 54 op '-weg' (14%). Er is dus letterlijk bijna geen straat te vinden! In Lelystad kon men blijkbaar gemakkelijk zonder; men noemde de straten bijvoorbeeld gewoon Kogge, Lagune, Duinvoet, De Schans, Wedderborg, Den Alerdinck en...

Vandaag kwam Sinterklaas eindelijk ook in Delft aan. Bij die gelegenheid was de Markt omgedoopt in het Sinterklaasplein. Er stond zelfs een heus straatnaambord. Dat bracht me op het idee van de Sinterklaasbuurt, want er zijn veel meer dingen die met Sinterklaas te maken hebben die een straatnaam verdienen. Naast het Sinterklaasplein mag het Zwarte Pietpad natuurlijk niet ontbreken. Wat dacht je bijvoorbeeld van het Marsepeinplein, de Borstplaatplaats, de Speculaaslaan (die kruist met de Gevulde Speculaaslaan) en de Taaitaaistraat? En de Pepernootstraat, de Kruidnootstraat, de Schuimpjestraat en de Strooigoedstraat. In de Chocoladeletterstraat hebben de huizen geen nummers maar letters: je woont in de Chocoladeletterstraat bijvoorbeeld op nummer M of S. Behalve al het lekkers kunnen we natuurlijk ook nog allemaal attributen vernoemen. Het Tabberdpad, de Mijterstraat (daar is het mieters wonen!), de Stafsteeg, de Schimmelstraat, de Stoombootstraat, de Roedreef en het Zakpad. Volgen...

De volksmond is de grootste mond van allemaal. Als de volksmond iets zegt, dan kun je dus maar beter luisteren. Jacob Bijsterbosch begon in 1890 een timmerwerkplaats in Diepenveen. In 1904 verhuisde het bedrijf naar de Oranjelaan om daar voorlopig niet meer weg te gaan. Het bedrijf bleef bijna honderd jaar in de familie. Jacob, Karel, Bertus, Karel en Geert Bijsterbosch volgden elkaar op en werkten achtereenvolgens aan de uitbouw van het bedrijf, totdat verdere uitbreiding op die plek in 1990 - honderd jaar na oprichting - niet meer mogelijk was. Het bedrijf verliet Diepenveen en de gebouwen werden in 2004 gesloopt om plaats te maken voor een aantal villa's. De zijstraat van de Oranjelaan waar de bedrijfspanden stonden, heet nu nog Warande. In de volksmond heet het straatje echter gewoon 'Bijsterbosch'. De bevolking van Diepenveen wil graag de oude en historische namen van het dorp zo veel mogelijk behouden. De Historische Vereniging Dorp Diepenveen en Omgeving heeft zich d...

Als je als straatnaamgever voor de prachtige opgave staat om straatnamen te bedenken voor een compleet nieuwe wijk, begin je vaak met het zoeken naar een thema. Een goed thema draagt bij aan de herkenbaarheid van de wijk en aan de vindbaarheid van namen in de stad. Iedereen zal wel snappen dat de Lindelaan in de bomenbuurt is en de Zwaluwstraat in de vogelbuurt. Als je de Lindelaan nog niet kent maar de Eikenlaan wel weet te liggen, weet je in ieder geval ongeveer waar je moet zijn: in de bomenbuurt. Het jammere is dat sommige leuke thema's 'eindig' zijn: je kunt maar een beperkt aantal straten binnen dat thema vernoemen. Zo zijn er bijvoorbeeld naast de aarde nog maar zeven planeten in ons zonnestelstel. Als je meer dan zeven straten in je nieuwbouwwijk hebt, kun je beter een ander thema kiezen. Iets met vogels of bloemen. Of landennamen of hoofdsteden. Voor het nieuw aan te leggen 'Internationaal Bedrijventerrein Friesland' in Heerenveen zag men in die beperki...

Vroeger maakte men zich nog niet zo druk om lange straatnamen. Lange namen waren misschien wat lastiger te onthouden en ze pasten wellicht wat moeilijker op een straatnaambord, maar dat was dan gewoon maar zo. Tegenwoordig denken we daar anders over. Met de komst van de automatische postsorteersystemen en de geautomatiseerde uitwisseling van persoonsgegevens tussen verschillende informatiebestanden ontstond ook de behoefte om de lengte van straatnamen een beetje te beperken. Voor de postsorteersystemen is het bijvoorbeeld wel handig als een adres gewoon op één regel past. En softwarepakketten leggen soms gewoon beperkingen op aan het aantal karakters waaruit een straatnaam mag bestaan. Om zich het leven een stuk gemakkelijker te maken, stelde de PTT in 1983 een aantal inkortingsregels op. In plaats van in de ' John Fitzgerald Kennedylaan ' woonde je volgens de PTT ineens in de 'J F KENNEDYLN' en het lieflijke ' Kerkstraatje ' werd keihard 'KERKSTR'. ...

In Nederland worden slechts zelden straatnamen genoemd naar personen die nog in leven zijn. Alleen echte helden (zoals Olympische sporters) en leden van het koningshuis vormen een uitzondering. Het probleem van personen die nog in leven zijn, is dat ze zelf ook bezwaar kunnen maken tegen de vernoeming. Dat probleem heb je met mensen die meer dan tien jaar geleden overleden zijn natuurlijk niet. Twee weken geleden werd in Grozny - de hoofdstad van Tsjetsjenië - een boulevard vernoemd naar de Russische premier Vladimir Poetin. In Tsjetsjenië vochten de Russen een paar jaar geleden een bloedige oorlog uit tegen separatistische rebellen. De Tsjetsjeense president Ramzan Kadyrov betuigde bij de vernoeming zijn trouw aan de voormalige president van Rusland. Volgens de pro-Russische Kadyrov is Poetin de held van de Tsjetsjenen en is 99 procent van de bevolking blij met de nieuwe straatnaam. Maar Poetin is er zelf helemaal niet blij mee! Het mag soms misschien lijken dat Poetin een heuse perso...

't Woudt is een klein kerkdorp in Zuid-Holland. Het staat bekend als het kleinste dorp van Nederland. Het mag dan klein zijn, het heeft wel alles wat een dorp moet hebben: een café, een kerk, een pastorie, een kosterswoning en nog een paar huizen en boerderijen. En ongeveer 36 inwoners. Of 't Woudt inderdaad het kleinste dorp van Nederland is, weet ik niet. Maar dat het het dorp met de minste straatnamen is, lijkt me niet te betwisten. 't Woudt heeft namelijk officieel maar één straatnaam. Drie keer raden wat die naam is. Nee, niet de Kerkstraat. Nee, ook niet de Dorpsstraat. Woudsestraat? Bijna goed! De straat heet Het Woudt. Ik verwacht niet dat 't Woudt een eigen straatnamencommissie heeft.

Het Vrijheidsfront Plus (VF+) wil dat Nederland in actie komt om de Nederlandse straatnamen in Pretoria te redden. Het front - de politieke partij die in Zuid-Afrika de belangen van de Afrikanerminderheid dient - heeft daarom dinsdag een verzoekschrift aangeboden aan de Nederlandse ambassadeur in Pretoria, Rob de Vos. Het verzoekschrift ging vergezeld van 27 tulpen; één tulp voor elke straat waarvan de gemeente de naam wil veranderen. Tot de straatnamen die de gemeente Pretoria wil wijzigen wegens de 'aanstootgevende verwijzing ervan naar het koloniale- en apartheidsverleden' behoort de Koningin Wilhelmina Rylaan, waaraan toevallig de Nederlandse ambassade is gelegen.

Straatnamen verander je niet zo maar. Er zijn wel redenen te bedenken waarom een gemeente zou kunnen besluiten om een straatnaam te wijzigen. Het kan bijvoorbeeld zijn dat door een gemeentelijke herindeling een bepaalde straatnaam ineens dubbel voorkomt: als beide kernen die zijn samengevoegd een Kerkstraat hadden, heb je er ineens twee - en dat is niet handig. Soms verandert de verkeerssituatie waardoor een straat ineens in twee delen wordt gesplitst, en dan kan het nodig zijn om voor de duidelijkheid één van de delen een andere naam te geven. Het kan ook zijn dat de persoon waar een straat naar genoemd is toch een minder smetteloos verleden had dan was gedacht, en dan is het maar beter om de straatnaam snel te veranderen voordat de huizenprijzen kelderen. Het veranderen van een straatnaam levert altijd veel gedoe op. Bewoners willen niet dat hun geliefde straat - waar ze misschien al veertig jaar wonen - ineens een andere naam krijgt. Bedrijven gaan schadeclaims indienen omdat ze van...

In de laatste paar weken ben ik twee keer met mijn auto naar een vliegveld gereden, en twee keer heb ik de TomTom gebruikt om er te komen. De eerste keer moest ik naar Schiphol, dat er gewoon als plaatsnaam in bleek te staan. Ik had geen idee welke straatnaam ik moest kiezen, dus begon ik op de gok 'vertrekhal' te typen. Tot mijn verbazing stond de 'Vertrekpassage' er gewoon tussen. Dat was makkelijk! Kort daarna moest ik naar Eindhoven Airport, en ook dat vliegveld stond er gewoon als plaatsnaam in. Het was - na mijn Schipholervaring - echter een kleine tegenvaller dat de 'vertrekpassage' er niet als straatnaam tussen stond. Na wat gepuzzel bleek de Luchthavenweg me naar mijn bestemming te brengen. Wat voor namen geef je de namen op en rond een vliegveld? Ik heb vroeger bij de Nederlandse les geleerd dat er drie soorten zelfstandig naamwoorden zijn: mensen, dieren en dingen. Als thema voor de straatnamen op een vliegveld kom je dan ook al snel uit op namen va...

Er worden zelden straatnamen vernoemd naar personen die nog in leven zijn. Straatnamen geef je immers voor de eeuwigheid - zo is de gedachte - en daarom is de regel dat een te vernoemen persoon ten minste tien jaar dood moet zijn. Deze regel moet voorkomen dat te veel naar de waan van de dag wordt geleefd, en bovendien geeft dat even de tijd om af te wachten of na iemands overlijden geen nieuwe feiten boven tafel komen waardoor de overledene ineens minder geschikt is om vernoemd te worden. Leden van het koninklijk huis vormen een uitzondering op deze regel. Zo waren er al direct na de geboorte van prinses Amalia her en der gemeentes die een Prinses Amaliastraat kregen. Maar ook onze Olympische helden vormen een uitzondering op deze regel. Er zijn een aantal plaatsen in Nederland waar straten vernoemd zijn naar Olympische sporthelden. Zo heeft Haarlemmermeer een Olympische wijk met straten zoals Marathonstraat, Estafette, Discus en Atletiekstraat, en het mooie blok met de straten C...

Vertel me je straatnaam en ik zeg wie je bent. Kalverstraat? Klinkt als een dure bovenwoning. Dorpsstraat? Klinkt als een lief oud huisje in het centrum van het dorp. Handelskade? Ik gok op een oud pakhuis. Tamarindedreef? Zal wel een vrijstaande woning in een dure wijk zijn. Het is natuurlijk niet voor niks dat de toekomstige bewoners van een villapark in Nootdorp een tijdje geleden protesteerden tegen de voorgestelde straatnamen : "in een villapark horen geen 'straten', dat klinkt te eenvoudig. Wij willen 'dreven'!" Ja, we willen allemaal wel aan een 'dreef' wonen. Zou het niet veel fijner zijn als we geen straatnamen hadden? Dan was gewoon alles en iedereen gelijk. U2 heeft daar in 1987 een beroemd nummer over gemaakt: " Where the Streets Have No Name " . Zanger Bono vertelde in een interview over dit nummer: "Iemand vertelde me ooit een interessant verhaal over Belfast. Als je weet in welke straat iemand woont, weet je niet alleen zi...