In mei 2017 stond ik op het podium van Theater de Weijer in Boxmeer. Ik was uitgenodigd om in het programma Wim Daniëls Boekt te komen praten over mijn toen net verschenen boek 'Over straatnamen met name'. Tegen het eind van het programma vroeg Wim Daniëls aan de mensen in het publiek of er misschien nog iemand in een straat met een bijzondere naam woonde. Het idee was natuurlijk dat ik daar dan een mooi verhaal bij zou vertellen. Er stond ook iemand op die in de Ronduitsestraat in Haps woonde. Daar had ik in het theater helaas geen concreet verhaal bij... ik kon er alleen wat over filosoferen.
Eerst even terug naar 2017. Want natuurlijk had ik wel wat ideeën bij die straatnaam. Ik zie er 'ronduit' in en dat kan zoiets betekenen als 'op een directe, openhartige manier'. Je kunt iemand ronduit zeggen dat je het niet weet. Maar 'ronduit' kan ook 'gewoonweg' betekenen en je kunt dus ook zeggen dat je het ronduit niet weet. Maar daarmee komen we niet dichter bij het antwoord op de vraag.
In mijn zoektocht kwam ik uiteindelijk terecht bij de Stichting Haps’ Heem - waar men bijna alles weet van de Hapse historie - maar ook daar moest men mij het antwoord schuldig blijven.
Een rondje lopen
Onlangs kreeg ik ineens weer een mailtje van Joost van de Besselaar, de voorzitter van Haps' Heem. Blijkbaar had de vraag hem toch niet losgelaten. Hij schreef: "Ik heb een mogelijk antwoord gevonden op de vraag over de Ronduitseweg. Deze heet tegenwoordig de Ronduitsestraat (in ieder geval sinds 7 maart 1947, uit de 'Lijst van namen der wegen enz. der gemeente Haps'). Uit documenten van de gemeente heb ik gelezen dat hij er in ieder rond 1918 ook al geweest moet zijn." Hij vertelde verder dat hij de vraag had gesteld aan de oudste inwoners van Haps en ook nog eens op oude kaarten had gekeken. Tegenwoordig is de Ronduitsestraat een korte rechte straat die aan de uiteinden op twee verschillende wegen uitkomt, maar vroeger liep de straat halfrond en kwamen beide uiteinden uit op de Beerseweg. Het zou een smal karrepad zijn geweest met wellicht weinig ruimte om te keren met paard en wagen. Als je de straat inreed en het rondlopende pad volgde, kwam je iets verderop dus weer op dezelfde weg uit. Het zou kunnen dat dat 'ronduit' in de straatnaam daarvan is afgeleid, maar naamkundig is dat eigenlijk onwaarschijnlijk.
De Schans
In dit soort gevallen helpt het soms om te zoeken naar vergelijkbare straatnamen en te kijken wat daar voor verklaring gebruikt wordt. In Tiel hebben ze bijvoorbeeld straten die de Kleine Ronduit en de Grote Ronduit heten; die namen zijn historische verhaspelingen van 'redoute', als naam voor oud vestingwerk. De namen van de Ronduiteweg in Zuiddorpe (nabij de Belgische grens) en de Ronduitstraat in 's-Gravendeel verwijzen allebei naar een fort dat ooit daar in de buurt was. Zou het niet kunnen zijn dat er in Haps ook ooit een militaire versterking heeft gestaan? Bij nader onderzoek bleek dat er in Haps eeuwenlang een kasteel heeft gestaan: het Huis te Haps (ook wel bekend als de Gravenhof). De geschiedenis van dat kasteel gaat terug tot in de middeleeuwen. In de zeventiende eeuw werd het omgebouwd tot een grote hoeve, maar het raakte vervallen en in de negentiende eeuw werden de laatste resten van de ruïne afgebroken. Er is weinig meer over van het gebouw; het schijnt dat er alleen nog wat resten van de kasteelmuren onder de grond zijn achtergebleven. Het terrein bij het kasteel werd ook wel De Schans of Het Loo genoemd; die eerste naam duidt op een verschansing de tweede op de plek in het bos.
Ik nam contact op met historisch taalkundige Peter-Alexander Kerkhof. Een vroegmodern Nederlands woord voor 'schans' was 'ronduit', zo wist hij te vertellen. Zo komen we via die schans dus toch weer in de Ronduitsestraat terecht! We kwamen samen tot de conclusie dat de straatnaam vrijwel zeker historisch verbonden is met het oude kasteel dat hier in de buurt stond. Het is nog niet duidelijk of de naam rechtstreeks naar het kasteel verwijst of dat die ons herinnert aan een extra stelling die ooit op deze plek gebouwd is. En het zou ook nog kunnen dat er op deze plek vroeger een hoeve heeft gestaan die Ronduyt genoemd werd; er zijn in Brabant namelijk wel meer hoeves te vinden met een dergelijke naam als verwijzing naar een nabijgelegen versterking.
In de jaren negentig zijn er overigens nieuwe woningen gebouwd in de omgeving waar het kasteel stond. Twee straten werden De Schans en Het Loo genoemd. Je weet nu waar die straatnamen naar verwijzen. Een derde straat in de nieuwe buurt heet Kijkuitspad - ook weer zo'n intrigerende naam. Die naam verwijst naar Kijkuit, bij de oude kasteelboerderij De Jagte die een kilometer verderop lag. (Over dergelijke straatnamen heb ik eerder al eens wat geschreven.)
We zullen eens kijken of deze weg ons nog verder leidt. Weet jij meer over de Ronduitsestraat of heb je een verhaal over een vergelijkbare straatnaam? Dan hoor ik dat graag!
In mijn zoektocht kwam ik uiteindelijk terecht bij de Stichting Haps’ Heem - waar men bijna alles weet van de Hapse historie - maar ook daar moest men mij het antwoord schuldig blijven.
Een rondje lopen
Onlangs kreeg ik ineens weer een mailtje van Joost van de Besselaar, de voorzitter van Haps' Heem. Blijkbaar had de vraag hem toch niet losgelaten. Hij schreef: "Ik heb een mogelijk antwoord gevonden op de vraag over de Ronduitseweg. Deze heet tegenwoordig de Ronduitsestraat (in ieder geval sinds 7 maart 1947, uit de 'Lijst van namen der wegen enz. der gemeente Haps'). Uit documenten van de gemeente heb ik gelezen dat hij er in ieder rond 1918 ook al geweest moet zijn." Hij vertelde verder dat hij de vraag had gesteld aan de oudste inwoners van Haps en ook nog eens op oude kaarten had gekeken. Tegenwoordig is de Ronduitsestraat een korte rechte straat die aan de uiteinden op twee verschillende wegen uitkomt, maar vroeger liep de straat halfrond en kwamen beide uiteinden uit op de Beerseweg. Het zou een smal karrepad zijn geweest met wellicht weinig ruimte om te keren met paard en wagen. Als je de straat inreed en het rondlopende pad volgde, kwam je iets verderop dus weer op dezelfde weg uit. Het zou kunnen dat dat 'ronduit' in de straatnaam daarvan is afgeleid, maar naamkundig is dat eigenlijk onwaarschijnlijk.
De Schans
In dit soort gevallen helpt het soms om te zoeken naar vergelijkbare straatnamen en te kijken wat daar voor verklaring gebruikt wordt. In Tiel hebben ze bijvoorbeeld straten die de Kleine Ronduit en de Grote Ronduit heten; die namen zijn historische verhaspelingen van 'redoute', als naam voor oud vestingwerk. De namen van de Ronduiteweg in Zuiddorpe (nabij de Belgische grens) en de Ronduitstraat in 's-Gravendeel verwijzen allebei naar een fort dat ooit daar in de buurt was. Zou het niet kunnen zijn dat er in Haps ook ooit een militaire versterking heeft gestaan? Bij nader onderzoek bleek dat er in Haps eeuwenlang een kasteel heeft gestaan: het Huis te Haps (ook wel bekend als de Gravenhof). De geschiedenis van dat kasteel gaat terug tot in de middeleeuwen. In de zeventiende eeuw werd het omgebouwd tot een grote hoeve, maar het raakte vervallen en in de negentiende eeuw werden de laatste resten van de ruïne afgebroken. Er is weinig meer over van het gebouw; het schijnt dat er alleen nog wat resten van de kasteelmuren onder de grond zijn achtergebleven. Het terrein bij het kasteel werd ook wel De Schans of Het Loo genoemd; die eerste naam duidt op een verschansing de tweede op de plek in het bos.
Ik nam contact op met historisch taalkundige Peter-Alexander Kerkhof. Een vroegmodern Nederlands woord voor 'schans' was 'ronduit', zo wist hij te vertellen. Zo komen we via die schans dus toch weer in de Ronduitsestraat terecht! We kwamen samen tot de conclusie dat de straatnaam vrijwel zeker historisch verbonden is met het oude kasteel dat hier in de buurt stond. Het is nog niet duidelijk of de naam rechtstreeks naar het kasteel verwijst of dat die ons herinnert aan een extra stelling die ooit op deze plek gebouwd is. En het zou ook nog kunnen dat er op deze plek vroeger een hoeve heeft gestaan die Ronduyt genoemd werd; er zijn in Brabant namelijk wel meer hoeves te vinden met een dergelijke naam als verwijzing naar een nabijgelegen versterking.
In de jaren negentig zijn er overigens nieuwe woningen gebouwd in de omgeving waar het kasteel stond. Twee straten werden De Schans en Het Loo genoemd. Je weet nu waar die straatnamen naar verwijzen. Een derde straat in de nieuwe buurt heet Kijkuitspad - ook weer zo'n intrigerende naam. Die naam verwijst naar Kijkuit, bij de oude kasteelboerderij De Jagte die een kilometer verderop lag. (Over dergelijke straatnamen heb ik eerder al eens wat geschreven.)
We zullen eens kijken of deze weg ons nog verder leidt. Weet jij meer over de Ronduitsestraat of heb je een verhaal over een vergelijkbare straatnaam? Dan hoor ik dat graag!
Reacties