In 2019 bestond de straatnaamcommissie van Leiden 65 jaar. Dat jubileum was de aanleiding om een boek uit te geven over de straatnaamgeving van de stad door de eeuwen heen: 'Straatnamen in Leiden - Een verhaal van zeven eeuwen'. Het boek werd geschreven door historicus Rudi van Maanen en taalkundige Marijke Mooijaart, beiden lid van de Leidse straatnaamcommissie.
Veel straatnaamboeken zijn geschreven volgens een vast format: na een korte inleiding over de geschiedenis van de stad volgt een alfabetische opsomming van alle straatnamen met daarbij een verklaring en wat achtergronden bij de naam. Ik heb een hele rij van die boeken in de kast staan. Het voordeel van die opzet dat je gemakkelijk straatnamen op kunt zoeken. Het nadeel is dat je er niet aan ontkomt om soms slechts korte verklaringen op te nemen zoals 'vogel uit de familie van Anatidae', omdat er simpelweg niet veel meer te melden is bij de straatnamen in de vogelbuurt.
In Leiden koos men een heel andere opzet voor het boek. In plaats van de alfabetische opsomming vertelt het boek in zijn geheel het verhaal van zeven eeuwen geschiedenis van de stad. Die geschiedenis wordt steeds beschreven vanuit de straatnaamgeving: hoe kwamen de straten in de middeleeuwen aan hun namen, hoe ontwikkelde de naamgeving zich toen de stad begon te groeien, wat gebeurde er met de straatnamen in de tijd van annexaties en grootschalige projectontwikkeling, en welke overwegingen speelden een rol bij de keuze van de straatnaamthema's? Ik las bijvoorbeeld hoe een onbeduidend straatje in de Tuinstadwijk de prominente naam Prinses Wilhelminastraat kreeg: de straatnaam werd kort na de geboorte van het prinsesje bedacht door de projectontwikkelaar van het arbeidersbuurtje dat toen nog in Zoeterwoude lag en bij annexatie van het gebied door Leiden bleef de straatnaam behouden. Ik las ook dat er een Japanse buurt is ontstaan in De Kooi op de plek van het buitenhuis Nippon van de Japanonderzoeker Von Siebold; de naam Nipponstraat is na de Tweede Wereldoorlog vervangen, maar er kwamen later wel andere straten zoals de Formosastraat en de Decimastraat. En ik las hoe de Leidse wijk Stevenhof in 1981 - in het kader van het gemeentelijke emancipatiebeleid - een van de eerste 'vrouwenwijken' in Nederland werd, met alleen maar straten die naar vrouwen genoemd zijn. Zo leer je tijdens het lezen veel over hoe bewoners en stadsbestuur door de eeuwen heen met straatnaamgeving om zijn gegaan, welke overwegingen er waren, welke discussies werden gevoerd en welke regels werden gehanteerd.
De opzet van het boek heeft ook een keerzijde. Als je de verklaring van een specifieke straatnaam zoekt - bijvoorbeeld omdat je er zelf gewoond hebt - word je soms naar plekken her en der in het boek verwezen waar je het antwoord bij elkaar moet puzzelen. En sommige straten staan er helemaal niet in. Ik zocht bijvoorbeeld naar de verklaring van bijzondere Leidse straatnamen zoals de Dullebakkersteeg en de Aarstraat, maar die komen allebei in het hele boek niet voor. Toen ik het boek liet zien aan iemand die lang in Leiden heeft gewoond, zocht die meteen de Lekstraat op omdat zijn zus daar woont... maar die straat staat er ook niet in. Om het korte stukje over de Rivierenbuurt te vinden, had hij in de index naar Amstelstraat of Zaanstraat moeten zoeken, zo ontdekte ik pas later. De gekozen opzet geeft de geboden informatie dus wel meer context - en vaak ook meer samenhang in tijd of thematiek - dan de alfabetische opsomming waar in veel andere straatnaamboeken voor gekozen is, maar het biedt tegelijk ook minder concrete informatie over individuele straatnamen. Voor die informatie per straatnaam wordt op dit moment gewerkt aan een website op online.leiden.nl/straatnaam.
Ik zeg altijd dat straatnamen ons veel kunnen leren over de geschiedenis van een stad. Toen ik ooit voor mijn studie naar Delft verhuisde, heb ik daar veel over de stad geleerd aan de hand van de historische straatnamen. Het boek 'Straatnamen in Leiden' bevestigt mijn stelling, want hoewel het officieel gaat over de straatnamen van de stad weet je na het lezen van dit boek ook alles over de ontwikkeling van de stad, de belangrijkste gebeurtenissen en de opvallendste inwoners. Het is goed te zien dat er grondig onderzoek is gedaan bij het samenstellen van dit boek. De tekst is goed verzorgd en uitgebreid voorzien van oude en nieuwe illustraties. Achterin is een uitgebreide lijst met noten en bronnen opgenomen. Het boek is daarmee interessant voor iedereen die interesse heeft in de geschiedenis van Nederlandse straatnamen, maar naar mijn idee toch vooral voor mensen die een band hebben met Leiden.
Boekinformatie:
Straatnamen in Leiden - Een verhaal van zeven eeuwen
door Rudi van Maanen, Marijke Mooijaart
In Leiden koos men een heel andere opzet voor het boek. In plaats van de alfabetische opsomming vertelt het boek in zijn geheel het verhaal van zeven eeuwen geschiedenis van de stad. Die geschiedenis wordt steeds beschreven vanuit de straatnaamgeving: hoe kwamen de straten in de middeleeuwen aan hun namen, hoe ontwikkelde de naamgeving zich toen de stad begon te groeien, wat gebeurde er met de straatnamen in de tijd van annexaties en grootschalige projectontwikkeling, en welke overwegingen speelden een rol bij de keuze van de straatnaamthema's? Ik las bijvoorbeeld hoe een onbeduidend straatje in de Tuinstadwijk de prominente naam Prinses Wilhelminastraat kreeg: de straatnaam werd kort na de geboorte van het prinsesje bedacht door de projectontwikkelaar van het arbeidersbuurtje dat toen nog in Zoeterwoude lag en bij annexatie van het gebied door Leiden bleef de straatnaam behouden. Ik las ook dat er een Japanse buurt is ontstaan in De Kooi op de plek van het buitenhuis Nippon van de Japanonderzoeker Von Siebold; de naam Nipponstraat is na de Tweede Wereldoorlog vervangen, maar er kwamen later wel andere straten zoals de Formosastraat en de Decimastraat. En ik las hoe de Leidse wijk Stevenhof in 1981 - in het kader van het gemeentelijke emancipatiebeleid - een van de eerste 'vrouwenwijken' in Nederland werd, met alleen maar straten die naar vrouwen genoemd zijn. Zo leer je tijdens het lezen veel over hoe bewoners en stadsbestuur door de eeuwen heen met straatnaamgeving om zijn gegaan, welke overwegingen er waren, welke discussies werden gevoerd en welke regels werden gehanteerd.
De opzet van het boek heeft ook een keerzijde. Als je de verklaring van een specifieke straatnaam zoekt - bijvoorbeeld omdat je er zelf gewoond hebt - word je soms naar plekken her en der in het boek verwezen waar je het antwoord bij elkaar moet puzzelen. En sommige straten staan er helemaal niet in. Ik zocht bijvoorbeeld naar de verklaring van bijzondere Leidse straatnamen zoals de Dullebakkersteeg en de Aarstraat, maar die komen allebei in het hele boek niet voor. Toen ik het boek liet zien aan iemand die lang in Leiden heeft gewoond, zocht die meteen de Lekstraat op omdat zijn zus daar woont... maar die straat staat er ook niet in. Om het korte stukje over de Rivierenbuurt te vinden, had hij in de index naar Amstelstraat of Zaanstraat moeten zoeken, zo ontdekte ik pas later. De gekozen opzet geeft de geboden informatie dus wel meer context - en vaak ook meer samenhang in tijd of thematiek - dan de alfabetische opsomming waar in veel andere straatnaamboeken voor gekozen is, maar het biedt tegelijk ook minder concrete informatie over individuele straatnamen. Voor die informatie per straatnaam wordt op dit moment gewerkt aan een website op online.leiden.nl/straatnaam.
Ik zeg altijd dat straatnamen ons veel kunnen leren over de geschiedenis van een stad. Toen ik ooit voor mijn studie naar Delft verhuisde, heb ik daar veel over de stad geleerd aan de hand van de historische straatnamen. Het boek 'Straatnamen in Leiden' bevestigt mijn stelling, want hoewel het officieel gaat over de straatnamen van de stad weet je na het lezen van dit boek ook alles over de ontwikkeling van de stad, de belangrijkste gebeurtenissen en de opvallendste inwoners. Het is goed te zien dat er grondig onderzoek is gedaan bij het samenstellen van dit boek. De tekst is goed verzorgd en uitgebreid voorzien van oude en nieuwe illustraties. Achterin is een uitgebreide lijst met noten en bronnen opgenomen. Het boek is daarmee interessant voor iedereen die interesse heeft in de geschiedenis van Nederlandse straatnamen, maar naar mijn idee toch vooral voor mensen die een band hebben met Leiden.
Boekinformatie:
Straatnamen in Leiden - Een verhaal van zeven eeuwen
door Rudi van Maanen, Marijke Mooijaart
Reacties