Doorgaan naar hoofdcontent

Over stuurrrrboord en bakboord - in Meppel gooit men het over een andere boeg

Nederland is een waterland. Het is dus niet vreemd dat er veel buurten en wijken zijn waar de straten zijn genoemd naar nautische termen, zoals scheepstypen of scheepsonderdelen. Er zijn bijvoorbeeld 22 plaatsen waar de straten naar stuurboord en bakboord zijn genoemd. 

Stuurboord en bakboord, zo noemen we de rechterkant en de linkerkant van een schip. Men gebruikt deze termen om verwarring (en ongelukken) te voorkomen; iemand die een schip van voren bekijkt zou immers met 'linkerkant' iets anders kunnen bedoelen dan iemand die het schip van achter bekijkt. De termen zijn al vele eeuwen oud. Ze komen uit de tijd dat er in Noord-Europa nog veel gevaren werd met schepen waar het roer aan de rechterkant van het schip zat, en dat noemde men dus de stuurkant of 'stuurboord'. De stuurman stond met zijn rug naar de andere zijde van het schip en dat werd 'bakboord' genoemd, vermoedelijk afgeleid van het oude woord 'bak' (of 'baec') voor 'rug'.

De woorden stuurboord en bakboord zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het is daarom ook wel logisch dat als er ergens een straat naar stuurboord is genoemd, er meestal ook een straat naar bakboord is genoemd. Er zijn maar twee plaatsen in Nederland waar ze alleen een Stuurboord hebben en geen Bakboord, en dat zijn Rijsenhout en Nieuw-Amsterdam. Er zijn geen plaatsen die alleen Bakboord hebben. Het is verder ook wel opvallend dat stuurboord en bakboord in straatnamen bijna altijd zonder achtervoegsel worden gebruikt. De enige uitzonderingen zijn Delfzijl, Woerden en Kudelstaart, waar ze er nog -laan, -laan en -straat achter hebben gezet.

In veel van de wijken liggen Stuurboord en Bakboord op een ogenschijnlijk willekeurige plek tussen de andere vernoemde termen. Een bijzonder geval is Woerden. Daar bestaat de nautische wijk uit twee buurten die worden gescheiden door de Vaartuigenlaan. In de ene buurt beginnen alle straatnamen met een S en in de andere met een B. Je kunt vast wel raden waar de Stuurboordlaan en de Bakboordlaan liggen. De overige straten in de wijk zijn allemaal naar oude vaartuigen genoemd. Omdat die zulke mooie namen hebben, noem ik ze gewoon allemaal. Bij de S zijn dat de Sloep, Skutsje, Schoener, Schouw, Schokker en Schuit, en bij de B zijn dat de Barkas, Beuger, Boeier, Botter, Brander, Bijlander, Brigantijn, Brik, Blazer en Bomschuit. Heerlijk, ik houd daar wel van.

Terug naar Stuurboord en Bakboord. In sommige plaatsen liggen die twee straten niet op een willekeurige plek in de wijk, maar heeft men de plek juist heel bewust gekozen. Daar liggen Stuurboord en Bakboord bijvoorbeeld rechts en links van de toegangsweg, of lopen ze parallel aan elkaar. Er zijn zelfs vier plaatsen waar in het stratenpatroon vaag de contouren van een schip zijn te ontdekken. Dat is het geval in Amstelveen, Capelle aan den IJssel en Kudelstaart, en het mooie is dat Stuurboord daar heel mooi aan de rechterkant van dat schip ligt en Bakboord links. In Meppel liggen die twee echter precies andersom: als je daar van de Spiegel - via het Kraaiennest, de Kombuis en de Kajuit - naar de punt van het schip kijkt (dus van achter naar voor), dan ligt Stuurboord links en Bakboord rechts. Alle hens aan dek... dat is fout! Daar komen ongelukken van! Zouden ze in Meppel het ezelsbruggetje niet kennen dat stuurrrrboord aan de rrrrechterkant ligt?


Reacties

Anoniem zei…
...veel werd gevaren...
[GvB]
Anoniem zei…
Misschien dat je in Meppel het onderaanzicht van de boot ziet en niet het bovenaanzicht? :)
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

De Johan Cruijff Boulevard - over de geschiedenis van het begrip 'Engelse ziekte'

Eerder deze week werd bekend gemaakt dat de Arena boulevard in Amsterdam een nieuwe naam krijgt: hij heet voortgaan Johan Cruijff Boulevard. Iemand vroeg me waarom beide namen met een extra spatie geschreven zijn. Zou het niet logischer zijn om dat Arenaboulevard en Johan Cruijffboulevard te noemen? Ja, dat zou meer volgens de standaard zijn. In Amsterdam worden samenstellingen in bijna alle straatnamen aaneengeschreven, maar er zijn nog enkele uitzonderingen zoals de Fien de la Mar Straat en het Dwaze Moeders plein. Ook in de rest van het land komen dat soort straatnamen met extra spaties voor. Naar de reden voor dat spatiegebruik kan ik alleen maar gissen. Grote kans dat het gewoon komt door onzorgvuldigheid ergens in het proces. Pratend over die spatie kwam ook de term Engelse ziekte voorbij. Voor sommige mensen zijn 'onjuist spatiegebruik' en 'Engelse ziekte' synoniemen van elkaar. Voor anderen is 'Engelse ziekte' een ruimer begrip, waar ook het gebruik van …

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…

Wat is in Nederland de langste straat met één naam?

De Oudebildtdijk in de Friese gemeente Het Bildt wordt vaak de langste straat van Nederland genoemd. De straat loopt van Westhoek naar Oudebildtzijl en is volgens Google Maps in totaal 12,1 kilometer lang. Dat is best een eind inderdaad. Maar is het daarmee inderdaad de langste straat van Nederland? En meer specifiek: de langste straat die van begin tot eind dezelfde straatnaam heeft? Ik zal het maar meteen verklappen: dat is dus niet.

Als je gaat zoeken naar 'langste straat van Nederland' kom je allerlei straatnamen tegen. Ik zag dat ergens iemand de Voorstraat in Dordrecht noemde, maar die is 'slechts' 1.200 meter en daarmee met afstand niet de langste. De Laan van Meerdervoort in Den Haag wordt ook vaak genoemd, maar die is met een lengte van 5.800 meter ook zeker niet de langste straat van Nederland. Hier en daar lijkt men dat door te hebben, want daar noemt men het specifiek de langste láán van Nederland.

Ik vind gemakkelijke een paar straten die een stuk langer z…

Is het Hub of Huub van Doorne? - over straatnamen die je anders schrijft

Stel je eens voor dat er een straat naar je wordt genoemd en dat men daarbij je naam verkeerd schrijft. En stel je nou eens voor dat je zelf het straatnaambord mag onthullen en dan voor het oog van de toegestroomde menigte ontdekt dat ze je naam verkeerd geschreven hebben. Dat gebeurde Hub van Doorne in 1965.
Hubert 'Hub' van Doorne was de oprichter van DAF. Hij werd geboren in 1900 in America (in Noord-Limburg) en verhuisde op zijn twaalfde naar Deurne. Daar begon hij in 1928 samen met zijn broer Wim een eigen bedrijf: Hub van Doorne's Machine Fabriek. Dat bedrijf ging een paar jaar later Van Doorne's Machinefabriek en Constructiewerkplaatsen heten, en weer een paar jaar later werd de naam Van Doorne's Aanhangwagenfabriek N.V. DAF. Het bedrijf maakte toen voornamelijk aanhangwagens voor gebruik in de landbouw. Het bedrijf groeide verder: in 1949 werden de eerste vrachtwagens geproduceerd en nadat Hub van Doorne de Variomatic had uitgevonden ('het pientere pookj…