Doorgaan naar hoofdcontent

Over stuurrrrboord en bakboord - in Meppel gooit men het over een andere boeg

Nederland is een waterland. Het is dus niet vreemd dat er veel buurten en wijken zijn waar de straten zijn genoemd naar nautische termen, zoals scheepstypen of scheepsonderdelen. Er zijn bijvoorbeeld 22 plaatsen waar de straten naar stuurboord en bakboord zijn genoemd. 

Stuurboord en bakboord, zo noemen we de rechterkant en de linkerkant van een schip. Men gebruikt deze termen om verwarring (en ongelukken) te voorkomen; iemand die een schip van voren bekijkt zou immers met 'linkerkant' iets anders kunnen bedoelen dan iemand die het schip van achter bekijkt. De termen zijn al vele eeuwen oud. Ze komen uit de tijd dat er in Noord-Europa nog veel gevaren werd met schepen waar het roer aan de rechterkant van het schip zat, en dat noemde men dus de stuurkant of 'stuurboord'. De stuurman stond met zijn rug naar de andere zijde van het schip en dat werd 'bakboord' genoemd, vermoedelijk afgeleid van het oude woord 'bak' (of 'baec') voor 'rug'.

De woorden stuurboord en bakboord zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het is daarom ook wel logisch dat als er ergens een straat naar stuurboord is genoemd, er meestal ook een straat naar bakboord is genoemd. Er zijn maar twee plaatsen in Nederland waar ze alleen een Stuurboord hebben en geen Bakboord, en dat zijn Rijsenhout en Nieuw-Amsterdam. Er zijn geen plaatsen die alleen Bakboord hebben. Het is verder ook wel opvallend dat stuurboord en bakboord in straatnamen bijna altijd zonder achtervoegsel worden gebruikt. De enige uitzonderingen zijn Delfzijl, Woerden en Kudelstaart, waar ze er nog -laan, -laan en -straat achter hebben gezet.

In veel van de wijken liggen Stuurboord en Bakboord op een ogenschijnlijk willekeurige plek tussen de andere vernoemde termen. Een bijzonder geval is Woerden. Daar bestaat de nautische wijk uit twee buurten die worden gescheiden door de Vaartuigenlaan. In de ene buurt beginnen alle straatnamen met een S en in de andere met een B. Je kunt vast wel raden waar de Stuurboordlaan en de Bakboordlaan liggen. De overige straten in de wijk zijn allemaal naar oude vaartuigen genoemd. Omdat die zulke mooie namen hebben, noem ik ze gewoon allemaal. Bij de S zijn dat de Sloep, Skutsje, Schoener, Schouw, Schokker en Schuit, en bij de B zijn dat de Barkas, Beuger, Boeier, Botter, Brander, Bijlander, Brigantijn, Brik, Blazer en Bomschuit. Heerlijk, ik houd daar wel van.

Terug naar Stuurboord en Bakboord. In sommige plaatsen liggen die twee straten niet op een willekeurige plek in de wijk, maar heeft men de plek juist heel bewust gekozen. Daar liggen Stuurboord en Bakboord bijvoorbeeld rechts en links van de toegangsweg, of lopen ze parallel aan elkaar. Er zijn zelfs vier plaatsen waar in het stratenpatroon vaag de contouren van een schip zijn te ontdekken. Dat is het geval in Amstelveen, Capelle aan den IJssel en Kudelstaart, en het mooie is dat Stuurboord daar heel mooi aan de rechterkant van dat schip ligt en Bakboord links. In Meppel liggen die twee echter precies andersom: als je daar van de Spiegel - via het Kraaiennest, de Kombuis en de Kajuit - naar de punt van het schip kijkt (dus van achter naar voor), dan ligt Stuurboord links en Bakboord rechts. Alle hens aan dek... dat is fout! Daar komen ongelukken van! Zouden ze in Meppel het ezelsbruggetje niet kennen dat stuurrrrboord aan de rrrrechterkant ligt?


Reacties

Anoniem zei…
...veel werd gevaren...
[GvB]
Anoniem zei…
Misschien dat je in Meppel het onderaanzicht van de boot ziet en niet het bovenaanzicht? :)
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

Wat is in Nederland de langste straat met één naam?

De Oudebildtdijk in de Friese gemeente Het Bildt wordt vaak de langste straat van Nederland genoemd. De straat loopt van Westhoek naar Oudebildtzijl en is volgens Google Maps in totaal 12,1 kilometer lang. Dat is best een eind inderdaad. Maar is het daarmee inderdaad de langste straat van Nederland? En meer specifiek: de langste straat die van begin tot eind dezelfde straatnaam heeft? Ik zal het maar meteen verklappen: dat is dus niet.

Als je gaat zoeken naar 'langste straat van Nederland' kom je allerlei straatnamen tegen. Ik zag dat ergens iemand de Voorstraat in Dordrecht noemde, maar die is 'slechts' 1.200 meter en daarmee met afstand niet de langste. De Laan van Meerdervoort in Den Haag wordt ook vaak genoemd, maar die is met een lengte van 5.800 meter ook zeker niet de langste straat van Nederland. Hier en daar lijkt men dat door te hebben, want daar noemt men het specifiek de langste láán van Nederland.

Ik vind gemakkelijke een paar straten die een stuk langer z…

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…

Op hoerenjacht met drie groene eikels en een vette knol - de bijzondere straatnamen van Enkhuizen

In lijstjes met bijzondere of vreemde straatnamen kom je vaak dezelfde namen tegen. De Dubbeleworststeeg in Amsterdam bijvoorbeeld, of de Eendekotsweg in Gapinge. Opvallend is dat er in die lijstjes altijd wel één of meer straatnamen uit Enkhuizen staan, zoals de Hoerejacht of Tussen Hel en Vagevuur. Hoe komt Enkhuizen aan die bijzondere straatnamen?

Enkhuizen is een eeuwenoud stadje. Zeshonderd jaar geleden was het een haven- en vissersdorp aan de Zuiderzee. In 1356 kreeg het stadsrechten. Aan het eind van de middeleeuwen werden er havens gegraven en men legde vestingwerken aan. Dat leidde tot een bloeitijd in de zeventiende eeuw: Enkhuizen had toen een eigen kamer van de VOC en het had de grootste haringvloot van de Nederlanden. In die tijd ontstonden straatnamen nog in de volksmond; straten werden genoemd naar een opvallend kenmerk zoals een groot gebouw, de handel die er werd gedreven of een afbeelding op een uithangbord. De Breedstraat was gewoon een opvallend 'breede' st…

De langste straatnamen van Nederland

Wat zijn de langste straatnamen van Nederland? Ik zet deze mooie namen graag voor je op een rijtje.

Om de lengte van een straatnaam te bepalen volstaat het niet om op de straatnaamborden te kijken, want soms hangen er in één straat al borden met verschillende schrijfwijzen van dezelfde naam. Het is beter om uit te gaan van de officiële schrijfwijze van de straatnaam zoals die is vastgelegd in de BAG, de Basisregistraties Adressen en Gebouwen. Dat levert de volgende top-10 op:
Ir. Mr. Dr. van Waterschoot van der Grachtstraat in Heerlen (48 tekens in totaal, 38 tekens zonder punten en spaties)Burgemeester Baron van Voerst van Lyndenstraat in Gramsbergen (46/41 tekens)Wethouder Fierman Eduard Meerburg senior kade in Katwijk (45/40 tekens)Burgemeester Baron van Voorst tot Voorstweg in Tilburg (43/38 tekens)Burgemeester van Nispen van Sevenaerstraat in Laren (42/38 tekens)Burgemeester van Hövell tot Westerflierpad in Halfweg (42/38 tekens)Burgemeester Hoytema van Konijnenburglaan in Scherpe…