Doorgaan naar hoofdcontent

Zoeken naar de Maatje Harings Jobsweg, en naar Maatje Harings Jobs

Terwijl ik naar heel iets anders op zoek was, ontdekte ik onlangs de Maatje Harings Jobsweg in Oosterland (in Zeeland). Wat een opmerkelijke en intrigerende straatnaam. Ik vergat meteen waar ik eigenlijk mee bezig was, en ging in plaats daarvan op zoek naar de herkomst van deze straatnaam. En dat viel nog helemaal niet mee.

Oosterland is een dorp in Schouwen-Duiveland met ruim 2000 inwoners. De Maatje Harings Jobsweg ligt in het poldergebied ten noorden van het dorp. Bij het zien van zo'n straatnaam slaat mijn fantasie altijd op hol in een poging de herkomst van de naam te bedenken. In dit geval ligt het voor de hand dat de straat naar een persoon is genoemd. Maar wie was die Maatje dan? Of zou deze weg naar maatjesharing zijn genoemd en dus verwijzen naar de Hollandse Nieuwe? Dat zou verrassend zijn, want dit gebied in Zeeland associeer ik niet meteen met de haringvangst. (Het woord 'maatjesharing' is overigens afgeleid van 'maeghdekensharing', oftewel 'maagdenharing', als aanduiding van jonge haring zonder hom of kuit. Maar dat terzijde.) 

Als je niet weet waar een straatnaam vandaan komt, helpt helpt het soms ook om te kijken hoe de straten in de directe omgeving heten.
Als die allemaal bij een bepaald thema horen, zal dat voor de onbekende straat ook wel gelden. De straten in de buurt van de Maatje Harings Jobsweg heten Bredeweg, Kempensweg, Sluisweg en Jonkersweg. Stuk voor stuk niet echt opvallende namen, dus dat helpt ons ook niet verder op weg.

Ernstige naspeuringen
Omdat ik op internet niks over de naam kon vinden, ben ik met mijn vraag naar het gemeentearchief van Schouwen-Duiveland gegaan. Daar vertelde een medewerkster mij dat het een oude straatnaam is, die bij de aanvang van de kadastrale registratie rond 1832 al bekend was. De weg liep oorspronkelijk wel iets anders dan nu. Toen de gemeente Oosterland in 1956 op deze plek een nieuwe polderweg liet aanleggen en die de historische naam Maatje Harings Jobsweg wilde geven, wilde men wel graag weten waar die naam nou eigenlijk vandaan kwam. De toenmalige gemeentearchivaris van Zierikzee deed "ernstige naspeuringen", maar kon niets vinden. Het gemeentebestuur besloot de oude naam toch maar gewoon te hergebruiken.

Het is dus niet bekend wat precies de herkomst van de straatnaam is. Men vermoedt dat er vroeger in deze omgeving iemand gewoond heeft die Maatje Harings Jobs heette en dat de straat naar haar genoemd is. Misschien was ze wel de bewoonster van een boerderij aan deze weg. Geen idee in welke tijd dat dan ongeveer moet zijn geweest. Een dergelijke verklaring hoor je wel vaker voor oude straatnamen die naar persoonsnamen lijken te verwijzen. Dat is helemaal niet vreemd, want eeuwen geleden werden straten wel vaker naar hun bewoner of eigenaar genoemd. Dan kon het best gebeuren dat die persoon al lang overleden en vergeten was, maar dat de straatnaam bleef bestaan. Het is goed mogelijk dat de weg waar Maatje Harings Jobs de belangrijkste bewoonster was in de volksmond de Maatje Harings Jobsweg werd genoemd. Of misschien was het wel een vreselijk mens en was de straatnaam juist een waarschuwing om er weg te blijven.

De vraag blijft natuurlijk wie die Maatje Harings Jobs was. Het is me niet eens precies duidelijk hoe die naam Maatje Harings Jobs is opgebouwd. 'Maatje' zal wel de voornaam zijn, en die blijkt volgens de Nederlandse Voornamenbank inderdaad typisch Zeeuws te zijn. 'Harings' zou een tweede voornaam kunnen zijn, maar die blijkt meer in Friesland voor te komen. Als achternaam komt 'Haring' dan weer juist meer in Zuid-Holland voor. Het kan ook nog zijn dat 'Maatje Jobs' de officiële naam was, en dat 'Haring' haar bijnaam was - misschien verkocht ze wel haring.

Wie was nou de Maatje Harings Jobs waar de weg in Oosterland naar genoemd is? Dat weten we niet en het blijkt ook lastig om het antwoord te vinden. Eigenlijk vind ik dat wel een charmante gedachte: dat er oude straatnamen zijn waar we helemaal niet van weten hoe ze aan hun naam zijn gekomen. Je kunt niet alles weten. Dat neemt niet weg dat ik nu toch wel benieuwd ben wie de Maatje was waar deze straat naar genoemd is. Wie het weet, mag het zeggen!






  

Reacties

Anoniem zei…
Misschien is Jobs haar meisjesnaam en heette ze Maatje Harings-Jobs?
Rob Essers zei…
Op het minuutplan d.d. 12 juni 1817 van de kadastale gemeente Oosterland, Sectie F genaamd de Dorpshoek, staat de naam: De Maatje Harings Jops Weg.

Bij www.zeeuwengezocht.nl komt de naam Maatje Jobs in de periode 1667-1881 een aantal malen voor, maar helaas niet op Schouwen-Duiveland. Op 27 september 1711 was een Maatje Jobs getuige bij een doop in Colijnsplaat op Noord-Beveland. Dat ligt hemelsbreed circa 15 kilometer verwijderd van Oosterland.
Dinx zei…
@Rob:
In 1817? Dat is dus nog eerder dan 1832! Waar heb je die kaart gevonden?

Maarten (van Vernoeming.nl) wees me op de website Wiewaswie.nl. Daar vond ik ook een aantal personen die Maatje Jobs heetten. Die woonden allemaal nog een stukje verder, op Walcheren.
Rob Essers zei…
Bij http://watwaswaar.nl/#Ke-Ku-6-1-1v-1-27Em-1Qzw---2aU vind je linksonder niet alleen de namen van de kadastrale gemeente, sectie en de naam van de landmeter, maar in dit geval ook de datum.

Het kadaster is in 1832 ingevoerd (Wet van 2 januari 1832, Stb. 1). Daarvoor zijn de huizen, erven, landerijen, wegen en wateren tussen 1811 en 1832 in kaart gebracht.

Populaire posts van deze blog

Wat is in Nederland de langste straat met één naam?

De Oudebildtdijk in de Friese gemeente Het Bildt wordt vaak de langste straat van Nederland genoemd. De straat loopt van Westhoek naar Oudebildtzijl en is volgens Google Maps in totaal 12,1 kilometer lang. Dat is best een eind inderdaad. Maar is het daarmee inderdaad de langste straat van Nederland? En meer specifiek: de langste straat die van begin tot eind dezelfde straatnaam heeft? Ik zal het maar meteen verklappen: dat is dus niet. Als je gaat zoeken naar 'langste straat van Nederland' kom je allerlei straatnamen tegen. Ik zag dat ergens iemand de Voorstraat in Dordrecht noemde, maar die is 'slechts' 1.200 meter en daarmee met afstand niet de langste. De Laan van Meerdervoort in Den Haag wordt ook vaak genoemd, maar die is met een lengte van 5.800 meter ook zeker niet de langste straat van Nederland. Hier en daar lijkt men dat door te hebben, want daar noemt men het specifiek de langste láán van Nederland. Ik vind gemakkelijke een paar straten die een stuk la

Van Nummer naar Klokhúsdyk - over Nederlandse plaatsen die maar één straatnaam hebben

In een stad waar regelmatig nieuwe buurten en wijken worden gebouwd, kun je af en toe helemaal los gaan bij het vaststellen van nieuwe straatnamen. Maar stel dat je een plaats hebt met maar één straat, wat voor naam geef je die dan? Noem je die straat gewoon naar de plaats zelf, naar iets uit de omgeving of misschien naar iemand die je leuk vindt? Denk goed na, want je mag dus maar één ding kiezen... Dat soort dingen vraag ik me dus soms af. Het is makkelijk om er antwoorden bij te vinden, want in de BAG staan maar 24 woonplaatsen waarvoor officieel niet meer dan één straatnaam is geregistreerd. Daarvan liggen er vijftien in Friesland, zes in Drenthe en ook eentje in Groningen, Noord-Holland en Utrecht. Ik vond in deze plaatsen zes verschillende soorten straatnamen. Vererving - In 1e Exloërmond, Balloërveld, Eleveld, Geelbroek, Oranje, Húns, Leons, Oudezijl, Noordeinde en Ossenwaard heet de enige straat gewoon precies net zoals de plaats. Daar heten de straten dus ook 1e Exloërmond, B

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp? Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat . Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat , van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd

De hoge heren van Hoogerheide - op zoek naar de grootste plaats in Nederland waar niet één straat naar een vrouw genoemd is

De laatste jaren wordt er veel gesproken over de man/vrouw-verdeling in straatnamenland. Van alle straten die naar personen genoemd zijn, is een grote meerderheid naar mannen genoemd en dat is natuurlijk niet eerlijk. Met moties en petities krijgen gemeentes de opdracht om meer straten naar vrouwen te noemen. Dat riep bij mij de vraag op: wat is de grootste plaats in Nederland waar nog steeds niet één straat naar een vrouw genoemd is? Zoektocht Nederland heeft ruim 2.000 plaatsen met in totaal ongeveer 250.000 straatnamen. Het is ondoenlijk om die plaatsen stuk voor stuk langs te gaan om te kijken of er ergens toch in ieder geval één straat naar een vrouw genoemd is. Om te beginnen heb ik alle plaatsen met minder dan 150 straatnamen van de lijst verwijderd - je moet ergens een streep trekken. Zo hield ik nog 398 plaatsen over. Vervolgens heb ik alle plaatsen uit te lijst verwijderd waar een straat naar Wilhelmina, Juliana of Beatrix genoemd is. Dat zijn de meest vernoemde vrouwen in Ne