Doorgaan naar hoofdcontent

De tragiek van Jan Steen

Als je de hoop koestert dat er ooit nog eens een straat naar je genoemd wordt, moet je je eerst eens afvragen of je naam zich daar wel voor leent. Niet alle achternamen zijn even geschikt om voor een straatnaam gebruikt te worden. Een straatnaam moet bijvoorbeeld niet al te ingewikkeld zijn, want anders wordt het lastig om hem uit te spreken of op te schrijven. En een straatnaam mag ook geen verwarring opleveren met andere straatnamen in dezelfde stad of dorp. Heet je bijvoorbeeld 'Nachtegaal' van achter en is er in jouw stad ook al een vogelbuurt, dan is de kans op een vernoeming klein.

Bij het toekennen van straatnamen wordt per wijk vaak een thema gebruikt. Een heleboel steden en dorpen hebben wel een schilderswijk, waar allerlei vaderlandse schilders in de straatnamen vereeuwigd zijn. Een bekende kunstschilder uit de zeventiende eeuw is Jan Steen. Hij is vooral bekend door zijn schilderijen van huiselijke taferelen. Het 'huishouden van Jan Steen' is zelfs spreekwoordelijk geworden. Jan Steen wordt zo gewaardeerd dat er in allerlei plaatsen een straat naar heb genoemd is. Zo is er bijvoorbeeld een Jan Steenstraat in Den Haag, Meppel, Kerkrade, Den Bosch, Deventer en Zutphen.

In Boxmeer hebben ze ook een schilderswijk, maar daar hebben ze geen straat naar de beroemde Jan Steen genoemd. Vonden ze zijn schilderijen daar niet goed genoeg? Nee, dat is het probleem niet. Het is heel eenvoudig: in Boxmeer hadden ze al een Steenstraat. In het centrum van het dorp ligt een straat die ooit - lang geleden - als eerste werd verhard. Die straat werd in de volksmond de 'Steenstraat' genoemd, en die naam is later officieel vastgesteld. Toen later de schilderswijk werd aangelegd, was er geen plek voor nog een Steenstraat, want dat zou alleen maar verwarrend zijn. Zelfs als er bij een van de twee nog 'Jan' voor zou staan. Jammer voor Jan Steen.

Dat Arnhem ook een Steenstraat heeft, weten we allemaal uit het Monopoly-spel. Het zal ongetwijfeld vanwege die naam zijn dat er ook in Arnhem geen Jan Steenstraat is in de schilderswijk. Maar in het centrum van Arnhem ligt ook een Rijnstraat. Betekent dat dat er in Arnhem ook geen straat naar Rembrandt van Rijn is genoemd - een van de grootste Hollandse meesters? Een schilderswijk zonder Rembrandt van Rijnstraat, dat lijkt toch haast onmogelijk. Gelukkig is er ook in Arnhem gewoon een straat naar hem genoemd: de Rembrandtlaan. Voor sommige mensen is de voornaam blijkbaar al genoeg. En de kans op verwarring met de Rijnstraat is minimaal. Voor Jan Steen was dat echter geen oplossing. Niet alleen omdat zijn voornaam wat minder onderscheidend is dan die van Rembrandt, maar ook omdat er in Arnhem al een Jansstraat is. Daar houdt het dus echt op voor Jan Steen.

Je hebt dus de meeste kans op vernoeming als je een makkelijke achternaam hebt, die niet ook een veelgebruikte andere betekenis heeft. Jozef Israels - ook een schilder - hoeft niet te hopen op een straatnaam als er al een wijk met landennamen is waar ook een Israelstraat loopt. Frans Hals kan een plekje in de schilderswijk wel vergeten als er in de stad ook straten naar lichaamsdelen of onderdelen van een gitaar zijn genoemd. Voor Ferdinand Bol houdt het allemaal op als er ook al een wijk is waar de straatnamen naar ruimtelijke figuren genoemd zijn. Zij kunnen jaloers zijn op collega's zoals Meindert Hobbema, Peter Paul Rubens en Gabriël Metsu; met die namen is de kans op verwarring klein. Hun namen kun je dan ook in bijna iedere schilderswijk tegenkomen.

Het is overigens niet voldoende om een duidelijke en unieke achternaam te hebben. Als je wilt dat er een straat naar je vernoemd wordt, moet je ook nog iets presteren waar je veel mensen mee helpt of blij mee maakt. De grootste kans heb je in de sport, cultuur of politiek. Maar als je 'Steen' van achter heet, hoef je daar dus niet eens aan te beginnen.

Reacties

Naast een Steenstraat of een Steenweg zou wat mij betreft prima een Jan SteenPLEIN kunnen bestaan. Maar om nou speciaal een plein aan te leggen om het naar Jan Steen te kunnen vernoemen gaat misschien wat ver :)
Anoniem zei…
Pas dacht ik daar nog aan, toen ik door de Leliestraat liep, hier in Utrecht. Daar zal ook geen Lelystraat zijn, verwacht ik zo. Da's jammer voor Lely.
Hazkan zei…
Dit doet me denken aan een situatie die ik een paar jaar geleden bij de hand had. Een paar touristen vroeg mij op de kalfjeslaan (Amstelveen) naar de Kalvestraat (Amsterdam) ruim vijf kilometer (gokje) verderop.

Populaire posts van deze blog

Allemaal gekke straatnamen - wat is de gekste straatnaam bij jou in de buurt?

De redactie van Dichtbij is op zoek gegaan naar de gekste straatnamen in een aantal regio's waar de krant wordt verspreid . Dat heeft een bonte verzameling met bijzondere straatnamen opgeleverd. Ik zet ze hieronder op een rijtje, en ik zal op een aantal hiervan binnenkort eens wat uitgebreider ingaan. De gekste straatnaam van Alkmaar : 1. Boezemsingel 2. Zwijnsmeerpad 3. Laan van Darmstadt De gekste straatnaam van Almere : 1. Sesamstraat 2. Tante Pollewopstraat 3. De Brommy en Tommystraat De gekste straatnaam van Amersfoort : 1. Achter de Heilige Geest 2. De Klapmuts 3. Trosjespeergaarde De gekste straatnaam van Amsterdam : 1. Dubbeleworststeeg 2. Gebed Zonder End 3. Balk in 't Oogsteeg De gekste straatnaam van het Gooi : 1. Groest (in Hilversum) 2. Schering en Inslag (twee kruisende straten in Laren) 3. Achter het Vosje (in Weesp) De gekste straatnaam van Leiden : 1. Korte Langestraat 2. Kakelbaksteeg 3. Aarstraat De gekste straatnaam van U...

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp? Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat . Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat , van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd...

Toponiemstapelingen: van de Zuidplaspolderweg naar het Oudelaanmolenslootpad

Alle onze plaatsen, straten en rivieren hebben wel een naam. Vaak staat die naam op zichzelf, maar het komt ook best veel voor dat die naam naar een andere naam verwijst. En die naam verwijst misschien wel weer naar nĂ³g een andere naam. Haarlemmermeerpolder bijvoorbeeld (de polder van de Haarlemmermeer, wat een meer was bij Haarlem), of de Spaarndammerdijk (een dijk bij de Spaarndam, wat een dam was in de Spaarne). Ik noem dat toponiemstapelingen. 'Toponiem' is het officiĂ«le woord voor topografische namen, dus namen van een geografische plek. Volgens sommige mensen gaat het bij toponiemen alleen om plaatsnamen, maar in een ruimere definitie horen er ook hydroniemen (namen van rivieren en zo), hodoniemen (het officiĂ«le woord voor straatnamen) en oroniemen (namen van bergen) bij. En die kun je dus stapelen. Ik moest daar vanmiddag aan denken toen ik langs de Schiebroekse Parkflat in Rotterdam kwam. Ooit was er een rivier en die noemde men de Schie, daar lag een moerassig la...

De creatieve industrie - de Industrieweg, en andere originele straatnamen op het industrieterrein

De bedrijvigheid op industrieterreinen biedt volop mogelijkheden voor mooie straatnamen. De creatieve industrie is één van de topsectoren van de Nederlandse economie, maar op de industrieterreinen zie je weinig van die creativiteit terug. Het is tekenend dat Industrieweg tot de meest voorkomende straatnamen behoort. De straatnaam Industrieweg komt in Nederland al 200 keer voor, en dan tel ik alle varianten op de naam nog niet eens mee. Alles bij elkaar komen we zo op zeker 350 straatnamen die naar de 'industrie' zijn genoemd. Je gaat je bijna afvragen hoeveel industrieterreinen Nederland eigenlijk heeft. Op zich is het natuurlijk niet vreemd om een weg naar of langs de industrie de Industrieweg te noemen. Vroeger noemde men de markt waar boter werd verkocht ook de Botermarkt . En de kade waar de vaten bier werden gelost, was de Bierkade . Maar de Botermarkt en de Bierkade werden zo genoemd vanwege de bedrijvigheid die er al was. Tegenwoordig bedenkt men een naam als Indust...