vrijdag 5 augustus 2016

Van Roelof Kleinpad tot Anky van Grunsvenstraat - Straatnamen voor olympisch kampioenen

Met een gouden medaille op de Olympische Spelen vergroot je als sporter je kansen op een eigen straatnaam. Dat goud is natuurlijk een mooie beloning, maar dat er een straat naar je genoemd wordt is pas echt het begin van de eeuwige roem. Gaat het Marit Bouwmeester, Yuri van Gelder of Tom Dumoulin lukken om de komende weken een eigen straatnaam te verdienen tijdens de Olympische Spelen in Rio? 


Ik heb eens op een rijtje gezet wie hen voor zijn gegaan, zowel op de zomerspelen als de winterspelen. Dit zijn de olympisch kampioenen waar in Nederland een straat naar genoemd is:
  • De roeiers Roelof Klein en François Brandt deden in 1900 mee aan de Olympische Spelen in Parijs. Samen wonnen ze goud op het onderdeel 'twee met stuurman' en ze waren onderdeel van de ploeg die brons won bij de 'acht met stuurman'. Roelof Klein is voor zijn prestaties geëerd met een straatnaam in Amsterdam: het Roelof Kleinpad. Klein en Brandt hebben ook samen een straatnaam: Klein-Brandt Sportpark in Almere.
  • Charles Pahud de Mortanges deed als ruiter mee aan de Olympische Spelen van 1924, 1928, 1932 en 1936 en won daarbij vier gouden en een zilveren medailles. Naar hem zijn de Pahud de Mortangesdreef in Utrecht en de Pahud de Mortangeslaan in Doorn genoemd.
  • Bokser Bep van Klaveren ('the Dutch Windmill') werd tijdens de Olympische Spelen in Amsterdam in 1928 kampioen in de vedergewicht-klasse. Natuurlijk is er in Rotterdam - zijn geboortestad - een straat naar hem genoemd, maar hij heeft ook straten in Amsterdam, Haarlem en Hoofddorp.
  • Marie 'Zus' Braun won goud op de 100 meter rugslag bij de Olympische Zomerspelen van 1928 in Amsterdam. Tijdens het zelfde toernooi won ze ook nog zilver op de 400 meter vrije slag. Naar Braun zijn straten genoemd in Amsterdam, Arnhem en Rotterdam.
  • De Nederlandse damesturnploeg won goud tijdens de Spelen van 1928. De ploeg bestond uit Agsteribbe, Nordheim, Burgerhof, De Levie, Polak, Simons, Stelma, Van den Berg, Van den Bos, Van der Vegt, Van Randwijk en Van Rumt. Van deze twaalf dames hebben alleen Stella Agsteribbe en Lea Nordheim een eigen straatnaam gekregen in Heerhugowaard.
  • Bernard Leene en Daan van Dijk wonnen bij de Olympische Spelen in Amsterdam goud op de tandem. In Amsterdam liggen het Bernard Leenepad en het Daan van Dijkpad dicht bij elkaar.
  • Zwemster Willy den Ouden won twee keer zilver tijdens de Olympische Zomerspelen 1932 in Los Angeles: op de 100 meter en op de 4x100 meter vrije slag. Bij de Olympische Zomerspelen van 1936 in Berlijn, werd zij olympisch kampioen op de 4x100 meter samen met Rie Mastenbroek, Tini Wagner en Jopie Selbach. Ze heeft straatnamen in Arnhem en Rotterdam.
  • Zwemster Rie Mastenbroek won bij de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn drie gouden medailles, op de 100 meter vrije slag, de 400 meter vrije slag en de 4x100 meter vrije slag (samen met Willy den Ouden, Tini Wagner en Jopie Selbach), en ook nog een zilveren, op de 100 meter rugslag. Er zijn straten naar haar genoemd in Almere, Amsterdam en Haarlem.
  • Fanny Blankers-Koen is de succesvolste atlete die Nederland gehad heeft. Ze won tijdens de Olympische Spelen van 1948 vier gouden medailles, op de 100 meter, de 200 meter, de 80 meter horden en de 4x100 meter estafette. Er zijn straten naar haar genoemd in Amstelveen, Arnhem, Haarlem, Hoofddorp, Utrecht en Zutphen.
  • Anton Geesink won als judoka de gouden medaille tijdens de Olympische Spelen van 1964 in Tokio; een grote verrassing omdat hij de in finale een Japanner versloeg. Heel bijzonder: hij woonde in Utrecht jarenlang zelf in de Anton Geesinkstraat. Er zijn ook straten naar hem genoemd in Hoofddorp en Oldenzaal.
  • Sjoukje Dijkstra was kunstrijdster op de schaats. Ze werd vijf keer Europees kampioen, drie keer wereldkampioen en nam vooral ook drie keer deel aan de Olympische Winterspelen. Ze debuteerde bij de Winterspelen van 1956 in Cortina d'Ampezzo, ze won zilver bij de Winterspelen van 1960 in Squaw Valley, en ze eindigde met een gouden medaille bij de Winterspelen van 1964 in Innsbruck. In Hoofddorp ligt de Sjoukje Dijkstralaan.
  • Joep Zoetemelk is vooral bekend van zijn wereldtitel en van de overwinning (en veel tweede plaatsen) in de Tour de France, maar hij heeft in 1968 aan het begin van zijn loopbaan ook een gouden olympische medaille gewonnen op ploegentijdrit. In Oldenzaal is een straat naar hem genoemd en in Nieuwe Wetering ligt een fietspad dat het Joop Zoetemelkpad heet. 
  • Zwemster Ada Kok won bij de Spelen van 1968 in Mexico goud op de 200 meter vlinderslag. Vier jaar daarvoor had ze op de Spelen van Tokio al twee keer zilver gewonnen (op de 100 meter vlinderslag en op de 4x100 meter wisselslag). Er is een straat naar haar genoemd in Oldenzaal.
  • Tussen 1964 en 1972 hebben Ard Schenk en Kees Verkerk behoorlijk wat wedstrijden tegen elkaar - en tegen de rest van de wereld - geschaatst. Ze werden in die periode allebei Europees kampioen en wereldkampioen. Verkerk won de gouden medaille op de 1.500 meter tijdens de Olympische Winterspelen in Grenoble van 1968 - Schenk won toen zilver op die afstand. Bij de Olympische Spelen van 1972 in Sapporo ging Schenk onderuit op de 500 meter, maar hij won vervolgens gouden medailles op de 1.500, de 5.000 én de 10.000 meter - Verkerk won op die laatste afstand zilver. In Hoofddorp liggen haaks op de Sjoukje Dijkstralaan de Ard Schenkstraat en de Kees Verkerkstraat.
  • Ellen van Langen won bij de Olympische Spelen van 1992 in Barcelona verrassend goud op de 800 meter, en behaalde daarmee voor het eerst sinds 1948 een gouden medaille voor Nederland op een loopnummer. Later werd er een straat naar haar genoemd in haar geboorteplaats Oldenzaal.
  • Jochem Uytdehaage schaatste op de Olympische Winterspelen van 2002 in Salt Lake City twee wereldrecords, en won daarmee twee gouden medailles (op de 5.000 en de 10.000 meter). Hij won ook nog een zilveren medaille op de 1.500 meter. In zijn geboortestad Utrecht doopte men direct na de Olympische Spelen een plantsoen in zijn geboortewijk tot Jochem Uytdehaageplantsoen.
  • Anky van Grunsven nam als dressuurruiter deel aan de Olympische Spelen van Seoul in 1988, Barcelona in 1992, Atlanta in 1996, Sydney in 2000, Athene in 2004 en Peking in 2008. Ze won in totaal acht medailles: vijf keer zilver en drie keer goud. In 2009 werd een straat naar Van Grunsven genoemd in haar geboorteplaats Erp.
  • Ranomi Kromowidjojo won tijdens de Olympische Spelen van 2012 twee gouden medailles en ook nog een zilveren met de estafetteploeg. In haar geboortedorp Sauwerd mocht ze daarna zelf het bordje onthullen van het nieuwe Ranomi plantsoen
Marit Bouwmeester, Niek Kimmann, Kim Polling, Anna van der Breggen, Yuri van Gelder en Tom Dumoulin worden genoemd als kanshebbers voor een gouden medaille in Rio. In hun geboorteplaatsen Boornsterhem, Lutten , Zevenhuizen, Zwolle, Waalwijk en Maastricht kunnen ze dus beter maar vast op zoek naar een geschikte straat, pad of plantsoen. Dafne Schippers hoeft het trouwens voor de straatnaam niet te doen; zij werd in 2015 al vereerd met een eigen brug in Utrecht nadat ze wereldkampioen was geworden.



maandag 1 augustus 2016

Van de Abel J Tasmanstraat tot het Wim T. Schippersplein - straatnamen met een middeninitiaal

Vorige week heb ik naar aanleiding van een tweet een lijstje gemaakt met alle straatnamen die naar een afkorting zijn genoemd. Vandaag kwam er een tweet voorbij over Michiel A. de Ruyter, Kenau S. Hasselaer en Laurens J. Coster en toen vroeg ik me natuurlijk af: zijn er veel straatnamen genoemd naar personen met zo'n middeninitiaal? En dat werd weer een lijstje.

De eerste namen die me te binnen schoten, waren Peter R. de Vries, Truman S. Capote en John F. Kennedy. Van die drie zijn alleen naar de laatste straatnamen genoemd in Nederland. Maar er zijn nog veel meer personen met een middeninitiaal waar een straat naar genoemd is: Franklin D. Roosevelt, Jac. P. Thijsse, Olivier B. Bommel, Ubbo J. Mansholt... maar ook Pieter C. Hooft en Willem F. Hermans (die ik eigenlijk alleen ken als 'P.C. Hooft' en 'W.F. Hermans'). Enfin, hier komt de hele lijst:
  • Abel J Tasmanstraat (in Zuidhorn)
  • Adriaan G. Smitstraat (in Alblasserdam)
  • Adriaan P. de Kleuverstraat (in Veenendaal)
  • Albert C. Kerkhofflaan (in Zeist)
  • Allegonda M. Gremmerstraat (in Rotterdam)
  • Brunita J. Gemmekelaan (in Voorschoten)
  • Cecil B. de Millestraat (in Almere)
  • Chris J. Walsonstraat (in Dordrecht)
  • Evert C. Slimstraat (in St.-Annaparochie)
  • Franklin D. Rooseveltlaan (in Rijswijk)
  • Frans L. Blomlaan (in Leerdam)
  • Frederick G. Hopkinsweg (in De Bilt)
  • Gerrit Th. Rotmanlaan (in Almere)
  • Han G. Hoekstrahof (in Almere)
  • Hans G. Kresseweg (in Almere)
  • Helena H. Wilkensstraat (in Voorst)
  • Hella S. Haassehof (in Voorschoten)
  • Hendrik F. Andriessenweg (in Uithoorn)
  • Herbert H. Dowweg (in Hoek)
  • Hessel J. Smitstraat (in Leek)
  • Hilmar J. de Haanstraat (in Alblasserdam)
  • Jac. P. Thijsselaan (in Aalsmeer, Heemstede, Oegstgeest)
  • Jac. P. Thijssepark (in Naarden)
  • Jac. P. Thijsseplein (in Amsterdam, Hilversum)
  • Jac. P. Thijsse-serre (in Amersfoort)
  • Jac. P. Thijssesingel (in Sliedrecht)
  • Jac. P. Thijssestraat (in Boskoop)
  • Jac. P. Thijsseweg (in Almere, Alphen aan den Rijn, Deventer)
  • Jacobus C. Boogaardlaan (in Zeist)
  • Jan C. de Voshof (in Amsterdam)
  • Jan C. Smutsstraat (in Leiden)
  • Jan J. de Goedestraat (in Wageningen)
  • Jan J. Ludenlaan (in Heumen)
  • Jan P. Strijboslaan (in Heemstede)
  • Jan P. Sweelincksingel (in Hoofddorp)
  • Jan P. Sweelinckweg (in Uithoorn)
  • Jan P. Vethstraat (in Hendrik-Ido-Ambacht)
  • Jan R. Stuutstraat F (in Nieuwe Pekela)
  • Jan Th. Tooroplaan (in Ede)
  • Jan U. Smithof (in Alblasserdam)
  • Johan C. Meijerlaan (in Zeist)
  • Johan L. Kemperstraat (in Bussum)
  • Johannes Chr. Bendorpstraat (in Hendrik-Ido-Ambacht)
  • Johannes J. Glasweg (in Amsterdam)
  • John F. Kennedylaan (in Oss, Apeldoorn, Bergschenhoek, Drachten, Groenlo, Heerlen, Muntendam, Panningen, Rijswijk, 't Veld, Valkenswaard, Vught, Woudenberg)
  • John F. Kennedyplein (in Purmerend)
  • John F. Kennedysingel (in Kloosterzande, Melick)
  • John F. Kennedystraat (in Heesch, Heinenoord, Oud-Vossemeer)
  • John. F. Kennedyplantsoen (in Voorschoten)
  • John M. Keynesplein (in Amsterdam)
  • Karel F. Vastenhoudpad (in Amsterdam)
  • Loet C. Barnstijnstraat (in Amsterdam)
  • Mark S. Clarkelaan (in Zevenbergen)
  • Martha C. Tiahahustraat (in Wierden)
  • Meester Cornelius G. Cremerpad (in Spijk)
  • Nathan F. Israëlweg (in Amsterdam)
  • Nycle J. Haismastrjitte (in Gytsjerk)
  • Olivier B. Bommelhof (in Almere)
  • Pearl S. Buckstraat (in Haarlem, Sint-Oedenrode)
  • Pierre H. Duboisstraat (in Oud Zuilen)
  • Pieter A. van Heijningestraat (in Amsterdam)
  • Pieter C. Hooftstraat (in Kesteren)
  • Richard W. Taylorstraat (in Castricum)
  • Rudolf A. Jasstraat (in Dordrecht)
  • Thomas A. Verdeniusstraat (in Tolbert)
  • Thomas J. Witteroosstraat (in Arnhem)
  • Thomas R. Malthusstraat (in Amsterdam)
  • Tjalling H. Haismastraat (in Burgum)
  • Ubbo J. Mansholt plein (in Winsum)
  • Victor E. van Vrieslandsingel (in Berkel en Rodenrijs)
  • Victor E. van Vrieslandstraat (in Rotterdam)
  • Willem C. Brouwerlaan (in Leiderdorp)
  • Willem F. Hermansstraat (in Voorschoten)
  • Willem F. Smitlaan (in Zeist)
  • Willem J. Kolfflaan (in Nijmegen)
  • Wim T. Schippersplein (in Hilversum)
Ontbreken er volgens jou nog namen op deze lijst? Dan hoor ik dat natuurlijk graag!

donderdag 21 juli 2016

De kortste weg van A.B.C.-straat naar Z.H.B.-hoven - over straatnamen met afkortingen

Op Twitter kwam de vraag voorbij hoeveel straatnamen er eigenlijk in Nederland zijn die naar een afkorting genoemd zijn. Dus ik heb ze maar even allemaal op een rij gezet, met hun betekenis erbij. De kans is groot dat ik er een aantal over het hoofd heb gezien. Als je er nog eentje weet, kun je me dat laten weten met een reactie op dit bericht.

Nog even wat kanttekeningen en randvoorwaarden. Ik ben voor deze lijst uitgegaan van de officiële schrijfwijze van de straatnamen zoals ze in de BAG staan geregistreerd, dus inclusief de punten, hoofdletters, spaties en streepjes. Verder heb ik alleen gezocht naar afkortingen, en niet naar verkortingen of letterwoorden (hoewel er daarvan toch een paar op de lijst staan). 

Daar komen ze:

ABBAborg (Schiedam)ABBA
A.B.C.-straat (Utrecht)ABC
ABC (Hoorn)Aruba, Bonaire en Curaçao
ABC straat (Brunssum)Anna Barbara Custers
ABC Westland (Poeldijk)Agri Business Centrum
AEGONplein ('s-Gravenhage)Algemeene Friesche, Eerste Nederlandsche, Groot-Noordhollandsche, Olveh en Nillmij
Akulaan (Ede)Algemene Kunstzijde Unie
AMCpad (Amsterdam)Academisch Medisch Centrum
C.A.V.-weg (Helmond)Coöperatieve Aan- en Verkoopvereniging
CAB-rondom (Utrecht)Centraal Autoherstel Bedrijf
CBS-weg (Heerlen)Centraal Bureau voor de Statistiek
DSM-straat (Beek)DSM, Dutch State Mines
DWM-weg (Veendam)DWM (Duintjer, Wilkens, Meihuizen)
Ecu (Dronten), Ecu (Emmeloord), Ecuplein (Amsterdam), Ecustraat (Etten-Leur)European Currency Unit
E.E.G.-laan (Schoonebeek), EEG-straat (Hulsberg)Europese Economische Gemeenschap
EGD-weg (Spijk)Energiebedrijf Groningen en Drenthe
EGKS-straat (Landgraaf)Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal
Enkalaan (Ede)Nederlandse Kunstzijdefabriek
Fluzistraat (Dirksland)Flakkee uit zijn isolement
H.B.S.-straat (Drachten), HBS-straat (Heerenveen), H.B.S.Laan (Oud-Beijerland)Hogereburgerschool
IABC (Breda)International Agro Business Centre
ILSY-plantsoen ('s-Gravenhage)Internationale LuchtvaartShow Ypenburg
K.L.M.-straat (Heerlen), KLM laan (Hoogerheide)Koninklijke Luchtvaart Maatschappij
K.P.-laan (Meppel)Knokploeg
K.S.G.-straat (Heerlen)Kolen en Staal Gemeenschap
KNSM-laan (Amsterdam)Koninklijke Nederlandsche Stoomboot Maatschappij
L.O.-laan (Meppel)Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers
L.T.M.-weg (Heerlen)Limburgsche Tramweg-Maatschappij
N A M - weg (Dalerveen), Namweg (Werkendam), Namweg (Nijeveen)Nederlandse Aardolie Maatschappij
N.C.B.-weg (Best)Noordbrabantse Christelijke Boerenbond
Navolaan (Heerlen), Navolaan (Stadskanaal), Navostraat (Landgraaf)Noord-Atlantische Verdragsorganisatie
NDSM-pier, -plein en -straat (Amsterdam)Nederlandsche Dok en Scheepsbouw Maatschappij
NS Plein (Tilburg)Nederlandse Spoorwegen
O.D.-laan (Meppel)Ordedienst
Phohistraat (Huizen)Philips Omroep Holland-Indië
PSV-laan (Eindhoven)Philips Sport Vereniging
RDM-kade, -plein en -straat (Rotterdam)Rotterdamsche Droogdok Maatschappij
RFC-weg (Rotterdam)Rotterdamsche Football Club
R.T.M-baan (Spijkenisse)Rotterdamsche Tramweg Maatschappij
SUN-plein (Landgraaf)SUN-gemeenten (Schaesberg, Ubach over Worms en Nieuwenhagen)
TEOstraat (Elst)Taminiau Elst Overbetuwe
Unescostraat en Unescoplantsoen (Heerlen), Unescostraat ('s-Gravezande)United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization
Uniceflaan (Hellevoetsluis, Utrecht en Nijmegen), Unicefplantsoen (Heerlen) en Unicefstraat ('s-Gravenzande)United Nations International Children's Emergency Fund
UNO-straat (Hulsberg), U.N.O.-weg (Helmond), Unolaan (Heerlen), Unostraat (Landgraaf)United Nations Organization, oude naam van de Verenigde Naties
Vamweg (Wijster), Vamweg (Mierlo), VAM-weg (Hilversum)Vuil Afvoer Maatschappij
V.O.C.-plein (Rotterdam), VOC-kade (Amsterdam)Vereenigde Oostindische Compagnie
WG-plein (Amsterdam)Wilhelmina Gasthuis
Z.H.B.-hoven ('s-Gravenhage)Zuid-Hollandsche Bierbrouwerij

Bij Oostvoorne ligt een vakantiedorp aan het Brielse meer, en de straatjes op dat park zijn allemaal in de BAG geregistreerd. Dus eigenlijk horen deze straatnamen ook nog op de lijst: DSVlaan, DSVhof, DWVhof, DVOhof, Dindoalaan, Dxlaan, Exlaan, Nivon en Unolaan. Die namen verwijzen naar verschillende kampeerverenigingen op het terrein met prachtige namen zoals 'Door Vrienden Opgericht' (DVO), 'Door Inspanning Nuttig Door Ontspanning Aangenaam' (Dindoa), 'Nederlands Instituut voor Volksontwikkeling en Natuurvriendenwerk' (Nivon) en 'Uit Noodzaak Opgericht' (UNO).

En dan hebben we nog de Beneluxbaan (Amstelveen, Rijen), Beneluxflat (Roosendaal), Beneluxlaan (Almere, Beverwijk, Heemskerk, Schoonhoven, Zwijndrecht, Woerden, Utrecht, Harderwijk, Middelburg, Tilburg, Dongen, Vlijmen, Boxtel, Liempde, Grevenbicht, Geleen, Heerlen, Enschede, Hengelo, Stadskanaal), Beneluxpad (Schiedam, Bergen op Zoom), Beneluxplantsoen (Coevorden), Beneluxplein (Alkmaar, Drunen), Beneluxstraat (Koudekerk aan den Rijn, Sas van Gent, Oisterwijk, Someren, Ittervoort, Kelpen-Oler, Maastricht, Hulsberg, Landgraaf, Andelst, Zevenaar) en de Beneluxweg (Bodegraven, Pernis Rotterdam, Terneuzen, Hulst, Oosterhout, Kampen, Zuidbroek) die allemaal genoemd zijn naar de Benelux, wat natuurlijk de afkorting is van 'België, Nederland, Luxemburg'.

zaterdag 25 juni 2016

Beverwijk noemt een straat naar Marco Bakker... maar die leeft toch nog?

Veel gemeentes hebben de regel dat er alleen straten worden genoemd naar mensen die al meer dan vijf of tien jaar dood zijn. Eigenlijk worden er alleen uitzonderingen op die regel gemaakt voor leden van het koningshuis, grote sporthelden of burgemeesters. Maar in Beverwijk doet men daar niet moeilijk over. Daar worden binnenkort straten genoemd naar zangeres Annie Palmen, wielrenner Ab Geldermans en zanger Marco Bakker. Maar Marco Bakker... die leeft toch nog?

De aanleiding voor deze vernoemingen was het verzoek dat de gemeente Beverwijk kreeg om een straat te noemen naar de zangeres Annie Palmen. Palmen trad regelmatig op op de radio en werd bekend als Drika van de 'Boertjes van Buuten', de huisband van de KRO. In 1963 deed zij namens Nederland mee aan het Eurovisie Songfestival in Londen, maar daar werd ze met nul punten gedeeld laatste. Palmen kwam uit Beverwijk en is er blijkbaar nog erg geliefd, want er werd volop actie gevoerd voordat het verzoek bij de gemeente werd ingediend. De gemeente vond het ook meteen een charmant idee.

Bij het toekennen van straatnamen streeft men altijd graag naar samenhang met de andere straatnamen in de buurt. Daarom is het lastig om ergens één straat naar Annie Palmen te noemen. Vandaar dat de gemeente op zoek ging naar een nieuwe buurt waar meerdere nieuw aan te leggen straten naar bekende Beverwijkers zouden kunnen worden vernoemd. In het verzoek aan de gemeente om een straat naar Annie Palmen te noemen, stond overigens ook al de suggestie om ook andere Beverwijkers te vernoemen. De plek daarvoor vond men in het project Binnenduin, waar vijf nieuwe straten een naam moeten krijgen. Naast Annie Palmen krijgen ook zangeres Rita Hovink, kunstenaar Jan van der Schoor, wielrenner Ab Geldermans en zanger Marco Bakker daar een eigen straat. Dat worden dus de Annie Palmenlaan, de Rita Hovinkstraat, de Jan van der Schoorstraat, de Ab Geldermanshof en de Marco Bakkerstraat. Hovink overleed in 1979, Palmen in 2000 en Van der Schoor in 2008. Geldermans en Bakker leven allebei nog.

Ab Geldermans was als wielrenner aardig succesvol in de jaren zestig. Hij won etappes in allerlei meerdaagse koersen, werd Nederlands kampioen en won de klassieker Luik-Bastenaken-Luik. In 1962 droeg hij de gele trui in de Tour de France en werd hij knap vijfde in het eindklassement. Hij was in 1968 ploegleider van Jan Jansen toen die de Tour de France won. Er zijn sporters die minder gepresteerd hebben en naar wie toch al een straatnaam genoemd is, dus het is niet vreemd dat aan Geldermans nu ook die eer gegund is.

Marco Bakker is een zanger met een lange en uitgebreide staat van dienst. Hij zong in opera's, gaf concerten en trad gedurende tientallen jaren veel op voor radio en tv. Hij maakte een vrolijk uitstapje met zijn rol in de film 'Theo en Thea en de ontmaskering van het tenenkaasimperium'. Eind jaren negentig kwam hij in het nieuws omdat hij met te veel alcohol op een ongeluk veroorzaakte waarbij iemand om het leven kwam. Dat kleefde een tijd aan hem, maar hij pakte de draad daarna weer op.

Ze hebben in Beverwijk trouwens niks te klagen over het aantal beroemde Beverwijkers. Als de nieuwe buurt nog met extra straatnamen wordt uitgebreid, zouden ze ook nog straten kunnen noemen naar Cor Tabak (een gewichtheffer die acht keer Nederlands kampioen was en in 1928 deelnam aan de Olympische Spelen), Piet Groeneveld (een voetballer die in de jaren vijftig driemaal voor het Nederlands Elftal speelde), Bernard Luttikhuizen (een roeier die in 1972 meedeed aan de Olympische Spelen), Pieter Verhagen (een vermaarde architect en stedenbouwkundige), Jaap Duivenvoorde (missionaris en aartsbisschop), Eric Nordholt (tien jaar lang hoofdcommissaris van de politie in Amsterdam) en Peter Pontiac (illustrator en striptekenaar). En dan hebben we het nog niet eens over de wielrenner Niki Terpstra die al vaker Nederlands kampioen is geworden en twee jaar geleden de klassieker Parijs-Roubaix won.

Geldermans en Bakker leven dus allebei nog gewoon. Waarom vond ik het niet vreemd dat er een straat naar Ab Geldermans genoemd wordt en verraste het me wel dat Marco Bakker een eigen straatnaam krijgt? Misschien was dat wel omdat Geldermans zijn prestaties een halve eeuw geleden leverde terwijl Marco Bakker bij wijze van spreken vorige week nog op televisie was. Of misschien is het toch ook wel vanwege dat ongeval. Bakker is daarvoor weliswaar gestraft, maar het blijft toch een smet op zijn blazoen. En dan komt daar nog bij dat we in Nederland wel vaker straten naar nog levende sporthelden noemen - soms zelfs al binnen een paar weken nadat ze een topprestatie geleverd hebben, zoals de afgelopen jaren bij Ranomi Kromowidjojo en Daphne Schippers gebeurde. Een traditie om straten te vernoemen naar nog levende zangers, hebben we hier helemaal niet. Anders hadden Henk Poort en Ernst Daniël Smid (die samen met Marco Bakker hebben opgetreden als "De 3 Baritons") misschien ook al wel een straatnaam gehad.

Wat ik niet wist, is dat Marco Bakker zich in Beverwijk regelmatig heeft ingezet voor maatschappelijke activiteiten. Dat zal voor de gemeente zeker ook hebben meegeteld bij deze vernoeming.

zaterdag 18 juni 2016

Het lieveheersbeestje - zo'n lief beestje verdient toch een straatnaam?

Er zijn in Nederland twee straten genoemd naar het lieveheersbeestje, en jij mag raden hoe die straten heten. Lieveheersbeestjesstraat? Nee. Lieveheersbeestjesweg dan? Nee. Lieveheersbeestjeslaan misschien? Nee. Gewoon Lieveheersbeestje dan? Ja, dat is er een! In Vlijmen hebben ze onlangs een straat met die naam aangelegd. Maar nou die andere straat nog - hoe zou die heten?

Het lieveheersbeestje is zonder twijfel de populairste kever, en misschien zelfs wel het populairste insect van allemaal. Het kleine rode beestje met de zwarte stippen was al populair in de tijd van de Germanen. Zij noemende het de Freyafugle, het vogeltje van de godin Freya. Later werd die naam in allerlei varianten verchristelijkt en noemde men het beestje bijvoorbeeld Mariabeestje, Lieve-Vrouwetorretje of onzelievevrouwebeestje. In het Duits werd dat Marienkäfer en in het Engels ladybird of ladybug. En als variant op dat lievevrouwebeestje werd het op een gegeven moment dus lieveheersbeestje.

Ik ken iemand die die beestjes kapoentjes noemt. Maar de lieveheersbeestjes hebben in Nederland en Vlaanderen nog veel meer bijnamen. Ze worden bijvoorbeeld ook wel oliebeestjes, stippelbeestjes, boerinnetjes, moedergodssterretjes, hemelbeestjes, koffiekuikentjes, poppennonnetjes, lieveheerhennetjes, lieveheerspaardjes, lievehereminnetjes, krûpelhintsjes, sjmautwurmkes, kukelesaantjes, pieternelletjes, piepebontjes, engelbeestjes, piepebontjes, vliegmusjes, koekediefjes, eerebeestjes, pimpampoentjes of zonnekoekjes genoemd.

Dat laatste is trouwens ook het antwoord op de vraag uit de inleiding. In Hengelo (O) ligt een straat die Zonnekoekje heet en die is dus ook naar het lieveheersbeestje genoemd! Enkele andere straten in die buurt heten Meikever, Draaitor, Duizendpoot en Kokerjuffer. De zijstraten van de Honingbij heten er achtereenvolgens Wolbij, Graafbij, Zandbij, Werkbij en Zijdebij. Tijdens de vergadering van de straatnaamcommissie werd vast ook voor de grap geopperd om een straat Sambalbij te noemen, maar dat idee heeft het uiteindelijk niet gehaald. Je kunt er nu wel wonen in de Bladwesp, de Hommel, de Vuurwants of de Krekel.

Er zijn wel meer plekken in Nederland met buurten of wijken waar de straten naar insecten zijn genoemd, maar ik heb nergens anders meer een straat gevonden die naar het lieveheersbeestje is genoemd. En dat terwijl je makkelijk een hele wijk kunt vullen met straten die genoemd zijn naar alle verschillende bijnamen. Toch vreemd voor zo'n ontzettend populair beestje. Of heb ik misschien ergens een van de vele bijnamen van het lieveheersbeestje over het hoofd gezien?

zaterdag 11 juni 2016

De vele Dorpsstraten van Rotterdam (want eentje is niet genoeg)

Na de Kerkstraat, de Schoolstraat en de Molenstraat is de Dorpsstraat de meest voorkomende straatnaam van Nederland. Bij een Dorpsstraat moet je natuurlijk meteen denken aan de hoofdstraat van een lieflijk klein dorp. Zo'n straat met een café en een kerk, en een bankje onder een boom. Maar hoe komt de grote stad Rotterdam aan een Dorpsstraat? Simpel: die hebben ze gekocht. En het bleef niet bij één...

De gemeente Rotterdam is in de laatste tweehonderd jaar flink gegroeid en daarbij zijn behoorlijk wat van de omliggende dorpen opgeslokt. Dat begon in 1816 toen de gemeente Cool werd geannexeerd. In 1886 volgde de annexatie van Delfshaven, in 1895 die van Charlois en Kralingen, in 1934 kwamen Hoogvliet en Pernis erbij, in 1941 annexeerde Rotterdam de gemeenten Hillegersberg, IJsselmonde, Overschie en Schiebroek en in 2010 kwam daar ten slotte Rozenburg nog bij.

Bij de annexatie van Hoogvliet in 1934 kreeg Rotterdam zijn eerste Dorpsstraat. De hoofdstraat van Hoogvliet werd toen Dorpsstraat genoemd, en die straat heet zo tot op de dag van vandaag. Pernis werd in datzelfde jaar geannexeerd en daar hadden ze ook een Dorpsstraat, maar die heet tegenwoordig Pastoriedijk. In 1941 annexeerde Rotterdam de dorpen Overschie, Hillegersberg en IJsselmonde. Die dorpen hadden allemaal een Dorpsstraat, dus toen had Rotterdam er in één klap drie Dorpsstraten bij. Om verwarring te voorkomen werden die hernoemd naar Overschiese Dorpsstraat, Bergse Dorpsstraat en Bovenstraat.

Rotterdam had sinds 1895 ook al een Dorpsweg. Deze ligt in Charlois, dat in dat jaar door Rotterdam werd geannexeerd. Voor die tijd heette die weg de Katendrechtsche weg, omdat hij richting Katendrecht liep. Het dorp van deze Dorpsweg is dus niet Charlois, maar Katendrecht. Bij de aanleg van de wijk Pendrecht verdween een deel van deze Dorpsweg. Het stuk ten noorden van Pendrecht heet nog steeds Dorpsweg. Het stukje dat ten zuiden van Pendrecht overbleef, heet in twee delen Dorpslaan en Dorpshof.

De gemeente Rotterdam heeft tegenwoordig dus een Dorpsstraat, een Dorpsweg, een Dorpslaan en een Dorpshof. En dan ook nog een Overschiese Dorpsstraat en een Bergse Dorpsstraat. Dorpsstraten... je krijgt er nooit genoeg van.

zaterdag 4 juni 2016

Straatnamen in het Fries - over strjitten, leanen en buorren

Als ik ergens ben waar ik niet zo vaak kom, let ik natuurlijk altijd op de straatnaamborden. Onlangs was ik een lang weekend in Friesland en daar viel het me op dat heel veel straatnamen op strjitte, wei, paad, leane, dyk of tún eindigen. Dat is op zich niet vreemd, want veel straatnamen worden officieel in het Fries geschreven. De woorden die ik net noemde, zijn gewoon Fries voor straat, weg, pad, laan, dijk en tuin. Ik zag ook straten die op reed eindigen; reed is een oude Friese variant op (op)rit en het Engelse road, en dus een ander woord voor weg. Maar ik zag ook ontzettend veel straatnamen met buorren erin, en daar kon ik zo snel even niks van maken.

Ik heb eens opgezocht wat buorren betekent, en het is eigenlijk heel simpel. Het is gewoon Fries voor 'buurt', 'buurtschap' of 'buren' - dat had ik eigenlijk ook wel kunnen raden. Het woord wordt vaak gebruikt om de hoofdstraat van een dorp aan te duiden, maar het kan ook voor een huizenblok of een buurtje in het centrum worden gebruikt. Vaak heeft een dorp ook meer dan één buorren.

Je hebt buorren in allerlei soorten en maten. Zo heb je de Greate Buorren en de Lytse Buorren (Grote straat en Kleine straat), de Alde Buorren en de Nije Buorren (Oude straat en Nieuwe straat), de Easterbuorren en de Westerbuorren (Oosterstraat en Westerstraat), de Binnenbuorren en de Bûtenbuorren (Binnenstraat en Buitenstraat), de Fiskersbuorren en de Skippersbuorren (Vissersstraat en Schippersstraat), en de Tsjerkebuorren, de Spoarbuorren, de Mûnebuorren en de Brêgebuorren (Kerkstraat, Spoorstraat, Molenstraat en Brugstraat). In totaal liggen er ruim 200 straten in Friesland met 'buorren' in de naam. Een op de vijf daarvan heet gewoon Buorren of De Buorren.

Mooi. Ik zeg altijd maar zo: "Better goeie buorren, as fiere freonen!"

zaterdag 28 mei 2016

Over stuurrrrboord en bakboord - in Meppel gooit men het over een andere boeg

Nederland is een waterland. Het is dus niet vreemd dat er veel buurten en wijken zijn waar de straten zijn genoemd naar nautische termen, zoals scheepstypen of scheepsonderdelen. Er zijn bijvoorbeeld 22 plaatsen waar de straten naar stuurboord en bakboord zijn genoemd. 

Stuurboord en bakboord, zo noemen we de rechterkant en de linkerkant van een schip. Men gebruikt deze termen om verwarring (en ongelukken) te voorkomen; iemand die een schip van voren bekijkt zou immers met 'linkerkant' iets anders kunnen bedoelen dan iemand die het schip van achter bekijkt. De termen zijn al vele eeuwen oud. Ze komen uit de tijd dat er in Noord-Europa nog veel gevaren werd met schepen waar het roer aan de rechterkant van het schip zat, en dat noemde men dus de stuurkant of 'stuurboord'. De stuurman stond met zijn rug naar de andere zijde van het schip en dat werd 'bakboord' genoemd, vermoedelijk afgeleid van het oude woord 'bak' (of 'baec') voor 'rug'.

De woorden stuurboord en bakboord zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het is daarom ook wel logisch dat als er ergens een straat naar stuurboord is genoemd, er meestal ook een straat naar bakboord is genoemd. Er zijn maar twee plaatsen in Nederland waar ze alleen een Stuurboord hebben en geen Bakboord, en dat zijn Rijsenhout en Nieuw-Amsterdam. Er zijn geen plaatsen die alleen Bakboord hebben. Het is verder ook wel opvallend dat stuurboord en bakboord in straatnamen bijna altijd zonder achtervoegsel worden gebruikt. De enige uitzonderingen zijn Delfzijl, Woerden en Kudelstaart, waar ze er nog -laan, -laan en -straat achter hebben gezet.

In veel van de wijken liggen Stuurboord en Bakboord op een ogenschijnlijk willekeurige plek tussen de andere vernoemde termen. Een bijzonder geval is Woerden. Daar bestaat de nautische wijk uit twee buurten die worden gescheiden door de Vaartuigenlaan. In de ene buurt beginnen alle straatnamen met een S en in de andere met een B. Je kunt vast wel raden waar de Stuurboordlaan en de Bakboordlaan liggen. De overige straten in de wijk zijn allemaal naar oude vaartuigen genoemd. Omdat die zulke mooie namen hebben, noem ik ze gewoon allemaal. Bij de S zijn dat de Sloep, Skutsje, Schoener, Schouw, Schokker en Schuit, en bij de B zijn dat de Barkas, Beuger, Boeier, Botter, Brander, Bijlander, Brigantijn, Brik, Blazer en Bomschuit. Heerlijk, ik houd daar wel van.

Terug naar Stuurboord en Bakboord. In sommige plaatsen liggen die twee straten niet op een willekeurige plek in de wijk, maar heeft men de plek juist heel bewust gekozen. Daar liggen Stuurboord en Bakboord bijvoorbeeld rechts en links van de toegangsweg, of lopen ze parallel aan elkaar. Er zijn zelfs vier plaatsen waar in het stratenpatroon vaag de contouren van een schip zijn te ontdekken. Dat is het geval in Amstelveen, Capelle aan den IJssel en Kudelstaart, en het mooie is dat Stuurboord daar heel mooi aan de rechterkant van dat schip ligt en Bakboord links. In Meppel liggen die twee echter precies andersom: als je daar van de Spiegel - via het Kraaiennest, de Kombuis en de Kajuit - naar de punt van het schip kijkt (dus van achter naar voor), dan ligt Stuurboord links en Bakboord rechts. Alle hens aan dek... dat is fout! Daar komen ongelukken van! Zouden ze in Meppel het ezelsbruggetje niet kennen dat stuurrrrboord aan de rrrrechterkant ligt?


zaterdag 23 april 2016

De ene vreemde vogel is de andere niet - volop verwarring in de Vogelbuurt

Welke van deze drie Delftse straatnamen hoort niet in het rijtje thuis: Meeslaan, Koetlaan, Jagerstraat? Inderdaad, het juiste antwoord is inderdaad Jagerstraat. Dat is namelijk de enige van de drie die wél in de Vogelbuurt ligt! De andere twee liggen elders in de stad.

In Delft ligt tussen de Bosuilstraat, de Eksterstraat en de Valkenlaan dus een Jagerstraat. Je zou haast denken dat dat een morbide grap is van degene die de straatnamen voor deze buurt heeft bedacht. Maar het is ook een beetje vreemd, want de bosuil, de ekster en de valk zijn nou niet echt typisch vogels zijn waar jagers op jagen. In werkelijkheid is de Jagerstraat ook gewoon naar een vogel genoemd; de jager is een zeevogel uit de orde van de steltloperachtigen. Een beetje misleidend is het natuurlijk wel.

Dat de Meeslaan en de Koetlaan in Delft niet in de Vogelbuurt liggen, is natuurlijk ook verwarrend. De Meeslaan ligt helemaal aan de andere kant van de stad, in een buurt waar alle straten zijn genoemd naar personen die aan het eind van de negentiende eeuw een belangrijke rol speelden voor de Koninklijke Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek. Rudolf Mees was een bankier die er in 1870 de eerste president-commissaris werd, en naar hem is de Meeslaan genoemd. De Koetlaan ligt weer ergens anders, in de Verzetsstrijdersbuurt. Die straat is genoemd naar Karel Koet, verzetsman in de Tweede Wereldoorlog.

De Meeslaan en de Koetlaan dateren allebei uit de jaren zestig. Toen in de jaren tachtig de Vogelbuurt werd aangelegd, waren die straatnamen dus al lang vergeven. Op zich is dat geen probleem, want er zijn meer dan genoeg vogelnamen om uit te kiezen. Maar toch besloot men om nieuwe straten te noemen naar de meerkoet en de koolmees. Delft heeft nu dus naast de Koetlaan en de Meeslaan ook nog een Meerkoetlaan en een Koolmeesstraat. Lekker duidelijk. Achteraf was het beter geweest als men bij die eerste straatnamen ook de voornamen had gebruikt en ze dus de Karel Koetlaan en de Rudolf Meeslaan had genoemd, want dan was het verschil wat duidelijker. Maar ja, dat is achteraf praten.

In 1986 werd de laatste straat van de Vogelbuurt aangelegd. In dat jaar vierde Willem Drees zijn honderdste verjaardag. Hij was van 1948 tot 1958 minister-president van Nederland en wordt gezien als een van de belangrijkste Nederlandse politici. Vandaar dat de lokale woningbouwvereniging het op dat moment wel een goed idee vond om een straat naar hem te noemen. Aan de zuidrand van de Vogelbuurt kwam dus naast de Steltloperstraat en de Buizerdlaan ook de Willem Dreeslaan te liggen. In Delft ging al snel de grap rond: "Willem Drees, wat is dat voor vreemde vogel?"

zondag 17 april 2016

Er is maar één Lievelingsweg en die ligt in Bonn

Als je een inwoner van Bonn naar zijn lievelingsweg vraagt, is de kans groot dat hij je naar de noordrand van de stad zal sturen. Daar ligt in de wijk Tannenbusch namelijk de enige echte Lievelingsweg!

Een straat met zo'n naam verwacht je niet in Duitsland. Ik tenminste niet. Dat is toch net zoiets als dat we in Nederland een straat Lieblingsstraße, Rue Préférée of Favorite Road noemen. Het zou in Nederland trouwens ook bijzonder zijn om een straat Lievelingsstraat te noemen, hoewel er best een verhaal denkbaar is van een grootgrondbezitter in de achttiende eeuw die van alle wegen op zijn domein één weg echt het allerleukst vond en dat dus zijn Lievelingsweg noemde. Maar de straatnaam komt in Nederland niet voor. Hoe komt zo'n naam dan in Bonn terecht?

De Lievelingsweg ligt in de wijk Tannenbusch. Voordat men daar rond 1900 huizen ging bouwen, lag op die plek een natuurgebied met duinen en een dennenbos. De zijstraten van de Lievelingsweg heten van oost naar west Zeisigweg, Meisenweg, Rotkehlchenweg en Lerchenweg. Kenners zien meteen dat die straten naar de sijs, de mees, het roodborstje en de leeuwerik genoemd zijn. Een vogelbuurt dus! En de 'Lieveling' sluit daar helemaal bij aan, want dat blijkt in oud plaatselijk dialect het woord voor de leeuwerik te zijn.

De Lievelingsweg en de Lerchenweg in Bonn zijn dus allebei naar de leeuwerik genoemd. Van die twee is de Lievelingsweg wel mijn, ehh... lievelingsweg!

Heb jij ook een lievelingsweg?

vrijdag 8 april 2016

Simpelweg simpele straatnamen - als de inspiratie even ontbreekt

Je kunt als straatnaamcommissie natuurlijk niet altijd op de toppen van je kunnen presteren. Altijd maar die creatieve thema's, verantwoorde vernoemingen en orginele achtervoegsels. Soms is het ook wel lekker om het eens een keertje simpel te houden en een straat gewoon Straat te noemen en een plein Plein. Er liggen in Nederland honderden van dat soort simpele straatnamen. Gebrek aan inspiratie? Gemakzucht? Geen idee? Nee, gewoon historisch zo gegroeid.

We lopen het rijtje even langs in volgorde van populariteit van de straatnaamachtervoegsels:
  • Straat - Er is één echte Straat in Nederland en die ligt ten oosten van Roermond.
  • Weg - Het zou leuk zijn als er ergens een weg lag die Weg heet, maar die heb ik nergens kunnen vinden. In Enkhuizen hebben ze wel een alternatiefje: het Wegje.
  • Laan - Niks Lindelaan, Legolaan of Churchilllaan. In Schagen, Den Haag, Broek in Waterland, Schiedam, Meeuwen, Oosterhout en Nunspeet hebben ze simpelweg een Laan. Er zijn ook nog negen plaatsen met een Laantje; dat is toch weer net wat minder.
  • Hof - In elf plaatsen hebben ze (elkaar) het Hof gemaakt: Meijel, Milheeze, Bergeijk, Gemert, Dongen, Bavel, Oosterland, Amerongen, Amersfoort, Dordrecht en Midwoud. In Wirdum schrijven ze het als Hôf.
  • Plein - Waarom zou je lang nadenken over de naam van een plein, als je het ook gewoon Plein kunt noemen? Zo moeten ze gedacht hebben in Rolde, Makkum, Biddinghuizen, Kerkrade, Merkelbeek, Landgraaf, Blitterswijck, Schijndel, Berlicum, Vlijmen, Zaamslag, 's-Heer Hendrikskinderen, Borssele, Werkendam, Zoelmond, Tiel, Houten, Nijkerk, Nieuwegein, Melissant, Den Haag, Zwammerdam, Hoogmade, Wateringen, Wassenaar, Bergen en Almere.
  • Dijk - Die verhoogde weg langs het water? Na een lange brainstorm werd het in Wijhe, Winssen, Ewijk, Beuningen, Weurt, Grevenbicht, Ohé en Laak, Neer, Montfort, Kessel, Alkmaar, Broek op Langedijk, Eersel, Benthuizen en Enkhuizen gewoon, ehhh... Dijk!
  • Pad - Paden zat in Nederland, maar ik heb er niet één gevonden die simpelweg Pad heet. Wel een Paadje in Nieuwe Niedorp en een Padje in Slochteren.
  • Singel - Van alle simpele straatnamen is de Singel toch wel het populairst. Die komt in Nederland in tachtig plaatsen voor - die ga ik hier maar niet allemaal noemen. En dan hebben we in Schelluinen ook nog een Singeltje; een kort paadje dat uitkomt op de Langeweg.
  • Dreef - Na Singel is de Dreef een goede tweede op de ranglijst van populaire simpele straatnamen. Die komt in Nederland ruim zestig keer voor, van Waddinxveen tot Nibbixwoud, van Hardinxveld-Giessendam tot Hendrik-Ido-Ambacht, van Vroomshoop tot Erksel en van Lamswaarde tot Noordeloos. Ja, daar waren ze op Dreef. In Westkapelle hebben ze een klein Dreefje.
  • Steeg - En dan zijn er nog zestien plaatsen met een heuse Steeg: Zwiggelte, Westervelde, Langelo, Norg, Ewijk, Heerewaarden, Stein, Echt, Neer, Thorn, Sevenum, Arcen, Schijndel, Wanroij, Liempde en Vuren. Veel mensen denken bij een steeg aan een klein zijstraatje in een grote stad, maar deze Stegen liggen allemaal in dorpen in Limburg, Noord-Brabant, Gelderland en Drenthe. Het zijn bijna allemaal stegen in de oude betekenis van het woord: weggetjes die vanaf de rivieroever omhoog lopen.
Dat was de top-tien. En dan hebben we bijvoorbeeld ook nog op ruim twintig plekken een Kade (zoals in Piershil, Rucphen en Tzummarum), driemaal een Veld (in Deurne, Dongen en Veldhuizen) en viermaal een Kamp (Wirdum, Groesbeek, Nuth en Amersfoort). In bijna twintig plaatsen heeft men na ampel beraad besloten om het plantsoen gewoon Plantsoen te noemen. Waarom ook niet? Er zijn vijf plaatsen met een Park, negen met een Plaats, zes met een Gracht. Alleen in Venlo kun je in de Sloot wonen (maar dat is altijd nog beter dan eindigen in de Goot, in Neer).

Je kunt ook twee van deze simpele straatnamen combineren in één nieuwe tot bijvoorbeeld de Hoflaan, de Laanstraat, de Singelsteeg of het Hofplein. Dat is net weer ietsje minder simpel. Jammer eigenlijk. In Winschoten hebben ze er zo zelfs drie gecombineerd in de Hofstraatlaan.

Spaar ze allemaal!
In Den Haag hebben ze de Laan, het Plein, de Singel en de Plaats, en in Enkhuizen het Wegje, de Dijk, de Dreef en de Kade. Die twee vullen elkaar wel mooi aan. En gelukkig compenseren beide plaatsen dat met voldoende originele en unieke plaatsnamen. Er zijn geen plaatsen waar men meer dan vier van deze simpele straatnamen heeft. Misschien een leuk idee voor een nieuwbouwwijk: noem de straten gewoon Straat, Weg, Laan, Hof, Plein, Dijk, Pad, Singel, Dreef, Steeg en Kade. En dan natuurlijk Veld, Park en Plantsoen voor het noodzakelijke groen.


vrijdag 1 april 2016

De Moordkuil? Daar moet wel een spannend verhaal achter zitten!

In het centrum van Nijmegen ligt een straat met een bijzondere naam: de Moordkuil. Een intrigerende naam in het hart van de stad. Daar moet wel een spannend verhaal achter zitten! 

De straatnaam doet natuurlijk denken aan de uitdrukking "van je hart geen moordkuil maken". Je moet je gevoelens niet opkroppen of stilhouden, maar vrijuit zeggen wat je ergens van denkt. Oorspronkelijk is 'moordkuil' een ander woord voor een moordenaarshol, maar het werd in de achttiende eeuw ook al figuurlijk gebruikt voor een plek waar je je gedachten weg kon stoppen, alsof je ze vermoord had.

Een straat die Moordkuil heet, wie bedenkt zoiets? De naam heeft toch een beetje een negatieve bijklank, dus een straatnaamcommissie zal tegenwoordig niet zo snel bedenken om een straat zo te noemen. Het moet dus wel een eeuwenoude straatnaam zijn, want vroeger had men veel minder problemen met dat soort namen. Toen noemde men een straat nog net zo makkelijk naar zwervers, dronkenlappen of moordenaars. De naam van de Moordkuil was inderdaad eeuwen geleden al in gebruik. In 1548 kwam de naam Maijrtkuell al voor, in 1560 was het Moirtkuyl of Moertkuyl en in een bron uit 1649 wordt het vermeld als Moortkuil.

Maar wat zou er nou op de plek van de Moordkuil gebeurd zijn? Was het wellicht een duistere plek waar moordenaars samenkwamen, en waar anderen juist zo ver mogelijk van weg bleven? Was het een begraafplaats waar vermoorde mensen hun laatste rustplaats vonden? Een massagraf misschien? Herinnert de naam aan een illustere moord uit een ver verleden? Of werden hier ooit doodvonnissen voltrokken, net als bij het Galgenveld dat een eindje verderop ligt in Nijmegen?

Het werkelijke verhaal is helaas minder spectaculair. Zoals vaak bij dit soort namen weet men niet precies waar de naam vandaan komt, maar waarschijnlijk heeft die helemaal niks met moord. Men vermoedt dat de straat eeuwen geleden zo werd genoemd omdat op deze plek een modderkuil was. 'Moor' was afgeleid van 'modder'. Je ziet dat bijvoorbeeld ook terug in de plaatsnamen Moordrecht en Moorveld.

Geen moord en doodslag dus, maar gewoon een kuil met modder. Er werden in het verleden wel vaker straten naar modder genoemd, zoals Modderland bij Finsterwolde, de Moddergatsweg bij Staphorst, de Modderwijk ten oosten van Hoogeveen en 't Modderweidje in Waarland. Waar zou jij liever wonen: in een moddergat of een moordkuil?
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...