Doorgaan naar hoofdcontent

Berichten

Zeg je Cóólsingel of Coolsíngel - over klemtónen in straatnámen

Er is iets raars aan de hand met de klemtonen in sommige straatnamen. Het komt in veel plaatsen voor dat de lokale bevolking bepaalde straatnamen anders uitspreekt dan de buitenstaanders. Dan zeggen ze bijvoorbeeld Eikenláán tegen wat iedereen de Eíkenlaan noemt, of Broekwég tegen de Bróékweg. Rotterdammers hebben het zelf over de Coolsíngel, maar de rest van Nederland spreekt het uit als Cóólsingel. Hagenezen zeggen niet Lange Vóórhout en Válkenbosplein maar Lange Voorhóút en Valkenbospléín. Er zit niet echt een duidelijk systeem achter. Het is bijvoorbeeld niet zo dat men in Rotterdam bij alle singels de klemtoon op sín legt. Maar wat is dan de verklaring?

Laat me eerst even in het algemeen iets uitleggen over klemtonen. Bij woorden die meerdere lettergrepen hebben, krijgt altijd één lettergreep de hoofdklemtoon. Bij Nederlandse samenstellingen ligt in het algemeen de klemtoon op het eerste woorddeel. Zeg maar eens hardop 'ijzerwarenwinkel', 'voetbalwedstrijd' en …
Recente berichten

Is het nou Dorpstraat of Dorpsstraat - over de tussen-s in straatnamen

Onlangs stelde iemand me de vraag waarom in Rotterdam de Heemraadssingel en het Heemraadsplein een tussen-s hebben, maar de nabijgelegen Heemraadstraat niet. Komt dat door willekeur van de naamgevers of is er iets anders aan de hand? 

Hoe zit het ook al weer met het gebruik van de tussen-s in de Nederlandse taal? In het Taalportaal wordt uitgelegd wanneer er een tussen-s wordt gebruikt in een samenstelling. Die s komt bijvoorbeeld altijd voor als het eerste deel een verkleinwoord is ('meisjesjurk') of een persoonsaanduiding die in het meervoud een s krijgt ('vissersboot'). En een tussen-s kan ook voorkomen wanneer het eerste deel een meervoud op -en heeft ('dorpsplein') of als het eerste deel helemaal geen meervoud heeft ('eeuwigheidswaarde'). Snap je het nog? Vergeet het dan toch maar weer snel, want er zijn ook nog allemaal uitzonderingen op deze regels. De geleerden weten ook niet precies wat nou de functie van die tussen-s is en in welke gevallen di…

Straten voor Cruijf, Ghandi, Tsjaikowski en Nuyen - maar hoe schrijf je die naam precies?

Als een straat naar een persoon wordt genoemd, kiest men in het algemeen de schrijfwijze van de naam waaronder die persoon het meest bekend is. Op zich een eenvoudige regel. Wordt er een straat naar Johan Cruijff genoemd, dan kun je die het beste de Johan Cruijffstraat noemen. Je kunt overwegen om de naam met een y te schrijven omdat men dat in het buitenland veel deed, maar het zou stom zijn om de naam met een K of maar één f te schrijven.

Zo heeft de waterbouwkundige en meteoroloog Nicolaas Kruik een eenvoudige naam om voor een straatnaam te gebruiken, maar voor alle straten die naar hem genoemd zijn, is toch de gelatiniseerde naam gebruikt waaronder hij bekend werd: Cruquius. Die schrijfwijze is ook gekozen toen in 1849 stoomgemaal De Cruquius naar hem werd genoemd en daar is vervolgens weer de naam van het dorp Cruquius van afgeleid. Er zijn nu een aantal plaatsen met een Cruquiusstraat, terwijl een Kruikstraat natuurlijk veel gemakkelijker was geweest.

Men is het er niet altijd o…

Van Kaatjessteeg tot Padjedijk - een boek over de herkomst van Purmerendse straatnamen

Jan Dekkers verzorgt als gids stadswandelingen door de oude binnenstad van Purmerend. De verhalen die hij in de loop der tijd verzamelde over de herkomst van straatnamen heeft hij nu gebundeld in het boek 'Van Kaatjessteeg tot Padjedijk'.

Vaak staan in dit soort boeken de straatnamen in alfabetische volgorde, zodat je gemakkelijk een naam kunt opzoeken. Het eerste dat me bij 'Van Kaatjessteeg tot Padjedijk' opviel, is dat de 95 behandelde straatnamen niet op alfabet staan. De auteur koos er bewust voor om de straten op volgorde van leeftijd te zetten: hij begint het boek met de oudste straat uit de twaalfde eeuw en eindigt met het Waagplein uit 1990. Omdat het boek alleen de straatnamen uit de oude binnenstad beschrijft, werkt dat prima. Het boek vertelt zo van voor naar achter de geschiedenis van de ontwikkeling van de stad.

Het lijkt erop dat verhalen over de individuele straten los van elkaar zijn geschreven en daardoor zie je dezelfde informatie soms op meerdere pl…

Nieuwe app 'Straatnamen van Rotterdam'

De geschiedenis van Rotterdam is vastgelegd in de straatnamen. Als je je aan de hand van die straatnamen verdiept in de geschiedenis, maak je een historische tijdreis door de stad. Zoals men bij de opgravingen van Troje in verschillende lagen op tien beschavingen uit verschillende tijdperken stuitte, zo kom je bij een wandeling door het centrum van Rotterdam langs straatnamen die aan allerlei verschillende periodes herinneren. 


De Weena verwijst bijvoorbeeld naar een kasteel dat daar in de dertiende eeuw in de buurt stond, de Oppert naar een stadsuitbreiding ('Nieuwpoort' genoemd) uit de veertiende eeuw, de Botersloot naar het water waarover in de vijftiende eeuw zuivelproducten werden aangevoerd, de Kruisstraat naar een oude kade (de Kruiskade) uit de zestiende eeuw, de Lijnbaan naar een touwslagerij uit de zeventiende eeuw, de Molstraat naar de voormalige Molsteeg uit de achttiende eeuw, de Delftse Poort naar een treinstation uit de negentiende eeuw en het Schouwburgplein na…

De luiaard, de stokstaart en de hyena - Vergeten Dieren in straatnamenland

In Nederland zijn duizenden straten naar dieren genoemd. De Merellaan, de Marterstraat, de Kalfjeslaan en het Glimwormpad... je kent ze wel. De lijst met aldus vernoemde dieren lijkt schier eindeloos. Op deze Dierendag wil ik daarom eens stilstaan bij de dieren waar nog steeds geen straat naar genoemd is: de Vergeten Dieren van straatnamenland. 

Door het hele land liggen buurten en wijken waar de straten zijn genoemd naar vogels, vlindersoorten, kippenrassen, boerderijdieren en ga zo maar door. Als je op alle straatnaambordjes kijkt, zou je bijna gaan denken dat alle dieren uit het dierenrijk er wel vertegenwoordigd zijn. De olifant en de leeuw, de merel en de mus, de dagpauwoog en de citroenvlinder, de gems en de gnoe, de ral en de harpij, de hamster en de spitsmuis, de dolfijn en de sprinkhaan, de koe en de geit - ze zijn allemaal in meer of mindere mate vernoemd. Zij wel. Er zijn echter veel meer diersoorten waar géén straat naar genoemd is. Waarom worden die dieren bij de aanleg v…

Molenweg De Kreek Vijverlaan - een straat met drie namen achter elkaar

Molenweg. De Kreek. Vijverlaan. Drie straatnamen die allemaal vaker in Nederland voorkomen. De Molenweg is zelfs een van de meest voorkomende straatnamen van het land. Maar ergens in het land ligt een straat die officieel deze drie namen tegelijk heeft, gewoon allemaal achter elkaar.

We gaan daarvoor naar Bruinisse. Ten westen van het dorp ligt een bungalowpark, en daar kun je wonen in een huis met als adres Molenweg De Kreek Vijverlaan 17. Officieel heeft de naam nog extra aanhalingstekens rondom het tweede deel: Molenweg "De Kreek" Vijverlaan. Hoe komt zo'n straat aan zo'n wonderlijke samengestelde naam? Het antwoord vind je vanzelf als je de straat vanuit het centrum van Bruinisse bezoekt. Je moet de Rijksweg oversteken en dan de Molenweg volgen. Je kunt dan al vrij snel rechtsaf een straat in die op GoogleMaps Molenweg De Kreek heet, maar die naam bestaat officieel niet. Die weg leidt je naar bungalowpark 'De Kreek'. De straten op het park hebben officiee…
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...