woensdag 1 februari 2017

Hoe straatnamen ons herinneren aan de watersnoodramp van 1953

Vandaag is het precies 64 jaar geleden dat bij een zware stormvloed grote delen van Zuid-Holland, Zeeland en Noord-Brabant onder water kwamen te staan. Er zijn verschillende straatnamen die ons aan de watersnoodramp herinneren.

De watersnoodramp vond plaats in de nacht van 31 januari op 1 februari 1953. Die datum zie je in een aantal straatnamen terug: de 1-Februariweg (in Heijningen), de 1 februariweg (in Herkingen) en Plein 1 febr 1953 (in Nieuw-Vossemeer). Verspreid over het hele overstromingsgebied zijn er nog veel meer straatnamen die naar deze ramp verwijzen. Op een aantal plekken zijn bijvoorbeeld Nederlandse gemeentes vernoemd als dank voor de hulp die ze hebben geboden. Zo komt Stellendam aan een Haagsestraat en een Brielsestraat, Oude-Tonge aan een Haarlemmerstraat, Middelharnis aan een Doetinchemsestraat en Herkingen een Adoptieplein.

Veel hulp kwam van het Rode Kruis. Ooltgensplaat kreeg daarom later een Roode Kruislaan, in Oude-Tonge noemde men een straat naar dr. Johan Basting (de oprichter van het Nederlandse Rode Kruis) en in zowel Oude-Tonge als Stellendam werd een straat genoemd naar Henri Dunant (de oprichter van het internationale Rode Kruis). Zo werden er ook straten genoemd naar de brandweer en het Korps Mariniers (de Mariniersweg in Oude-Tonge), en zelfs naar de helikopter die bij de reddingswerkzaamheden werd ingezet (het Helicoptèreplein in Nieuwe-Tonge). Als dank voor de vele aandacht die de ramp in de internationale pers had gekregen, werd in Ouwerkerk de Weg van de Buitenlandse Pers aangelegd.

Na de ramp droegen veel landen bij aan de wederopbouw. Uit Oostenrijk en de Scandinavische landen kwamen veel bouwmaterialen en soms zelfs complete huizen. Om die steun te herdenken heeft Stad aan 't Haringvliet nu een Zweedsestraat en Goedereede een Oostenrijksestraat. In Herkingen zijn de beginletters van Zweden en Oostenrijk samengevoegd in de naam van het Zweosplein. In Nieuwe-Tonge kwamen Finse woningen aan het Finlandplein, Stellendam kreeg Noorse woningen aan de Koning Haakonstraat, en in Zuidzijde staan Zweedse woningen aan de Malmöstraat en aan de Stockholmstraat.

Bij de aanleg van de Rotterdamse wijk Pendrecht in de jaren vijftig koos men ervoor om de straten in de nieuwe wijk te noemen naar plaatsen die tijdens de watersnoodramp getroffen werden. Daar liggen nu dus onder andere de Wemeldingestraat, de Yersekestraat, de Serooskerkestraat en de Kamperlandsingel. Het centrale plein in Pendrecht heet Plein 1953. Het thema voor de straatnaamgeving is wel toepasselijk, omdat het oorspronkelijke dorp Pendrecht zelf grotendeels verdronken is tijdens de Sint Elisabethsvloed in 1421.

De watersnoodramp was aanleiding voor het Deltaplan en de aanleg van de Deltawerken. Er zijn in Zuid-Holland en Zeeland tientallen straten naar iets met 'Delta' genoemd. Den Haag kreeg in 1968 bijvoorbeeld een Deltaplein. In de zomer van 1964 werd de opening van de Haringvlietbrug gevierd met de grootse manifestatie Fluzi: 'Flakkee uit zijn isolement'. In Dirksland heeft men toen een straat de Fluzistraat genoemd.




Vanaf 21 februari 2017 is mijn boek Over straatnamen met name in de boekwinkel verkrijgbaar. Het is een vrolijk en informatief boek vol met verhalen, voorbeelden, feiten en fabels over straatnamen. Bovenstaand verhaal over de straatnamen die herinneren aan de watersnoodramp staat er toevallig ook in.

zondag 25 december 2016

Straatnamen in de Top 2000 - zingen over de Penny Lane en Telegraph Road

Op Eerste Kerstdag begint de uitzending van de Top 2000 op Radio 2. We kunnen dan de rest van het jaar luisteren naar de 2000 populairste popliedjes aller tijden. Bohemian Rhapsody, Hotel California, Una Paloma Blanca... van die dingen. In die lange lijst komen ook af en toe straatnamen voorbij. Ik zet een aantal straatnaamnummers voor je op een rij, in de volgorde waarin ze afgespeeld worden. Dan heb je wat om naar uit te kijken!

Nummer 1952: Ventura Highway - America
Toen zanger Dewey Bunnell 11 jaar oud was, reed hij met zijn ouder over de State Route 1 langs de kust van Californië die ook door Ventura komt. Het was een heerlijke tocht in de zon, met uitzicht over zee. Het was een groot contrast met het koude Oklahoma waar ze toen woonden. Tijdens hun rit langs de kust kregen ze een lekke band bij het bord waarop de weg naar 'Ventura' stond aangegeven. Het lied vertelt hoe hij er sindsdien als kind in koud Oklahoma altijd van droomde om naar het zonnige Californië te vertrekken. 'Ventura Highway' is overigens niet de echte naam van de weg; het is de bijnaam die Bunnell eraan gaf.
"Ventura Highway in the sunshine
where the days are longer
the nights are stronger
than moonshine.
You're gonna go I know."

Nummer 1233: Moon Over Bourbon Street - Sting
Een vampier dwaalt in het licht van de volle maan rond over de Bourbon Street in New Orleans op zoek naar een prooi. Bij het schrijven van de songtekst was Sting geïnspireerd op het boek Interview With The Vampire van Anne Rice. Hij koos bewust voor het perspectief van de vampier, omdat hij het interessant vond om te beschrijven wat voor tweestrijd die in zijn hoofd voert. (De straat is genoemd naar het Franse vorstenhuis Bourbon, en dus niet naar de Amerikaans whiskey hoewel dat laatste tegenwoordig misschien meer bij de straat zou passen.)
"I pray everyday to be strong
For I know what I do must be wrong
Oh, you'll never see my shade or hear the sound of my feet
while there's a moon over Bourbon Street."


Nummer 1146: Nights On Broadway - Bee Gees
De Bee Gees zingen over een man die achter een vrouw aan zit, terwijl ze hem al heeft afgewezen. Hij lijkt zich er niet bij neer te willen leggen. En dat komt allemaal door die nachten op Broadway... (Iedereen weet natuurlijk dat de naam Broadway is afgeleid van de oorspronkelijke Nederlandse naam Brede weg.)
"Blaming it all on the nights on Broadway
singing them sweet sounds
to that crazy, crazy town."

Nummer 1102: The Wall Street Shuffle - 10CC
Wall Street is misschien wel een van de bekendste straatnamen in de wereld. De straat ligt in New York in het centrum van het financiële district, maar staat ook symbool voor de gehele Amerikaanse financiële wereld. Het lied gaat over de krachten van de economie. De financiële crisis, de belangrijkste valuta en de rijken der aarde... ze komen allemaal voorbij, en doen de Wall Street Shuffle.
"Do the Wall Street Shuffle
hear the money rustle
watch the greenbacks tumble
feel the Sterling crumble."

Nummer 1631: MacArthur Park - Richard Harris
en nummer 1056: MacArthur Park - Donna Summer
Jimmy Webb schreef dit lied in 1967. Hij haalt herinneringen op aan het MacArthur Park in Los Angeles, waar hij vaak samen met zijn vriendin verbleef. Vogeltjes, oude mannen die zitten te schaken en natuurlijk die ene vrouw in die gele jurk... Mooie herinneringen, want op het moment dat hij het schreef was de relatie al voorbij. Het nummer is door meerdere artiesten uitgevoerd en staat twee keer in de Top 2000. Het park is genoemd naar Douglas MacArthur, een Amerikaanse generaal uit de Tweede Wereldoorlog.
"MacArthur's Park is melting in the dark
All the sweet, green icing flowing down
Someone left the cake out in the rain"
Nummer 410: Penny Lane - the Beatles
Ik dacht vroeger altijd dat Penny Lane de naam van een vrouw was, maar inmiddels weet ik dat het lied gaat over een straat in Liverpool in de buurt waar Paul McCartney en John Lennon woonden. In het lied laat Paul McCartney zien hoe hij zich de straat herinnert: met een kapperszaak, een bank op de hoek, een rotonde, en een eindje verderop een brandweerkazerne. De bankier wacht op zijn beurt bij de kapper, en de brandweerman komt er schuilen voor de regen. De kapperszaak zit er tegenwoordig trouwens nog steeds. De straatnaamborden in de Penny Lane zijn al zo vaak gestolen dat men de straatnaam nu maar gewoon op de muren heeft geschilderd. Men vermoedt dat de straat is genoemd naar James Penny, een slavenhandelaar uit de achttiende eeuw.
"Penny Lane is in my ears and in my eyes.
there beneath the blue suburban skies"

Nummer 448: Baker Street - Gerry Rafferty
Baker Street is de straat in Londen waar Sherlock Holmes woonde, maar daar heeft dit lied verder niks mee te maken. Nadat Rafferty de band Stealers Wheel had verlaten, mocht hij drie jaar lang geen nieuwe liedjes uitbrengen. In die moeilijke periode (waarin hij vast ook veel dronk) verbleef hij vaak bij een vriend die in de Baker Street in Londen woonde. Baker Street was de plek waar hij tot rust kwam en waar hij lekker muziek kon maken. En dat is waar het lied ook over gaat. De straat is genoemd naar William Baker, die de straat in de achttiende eeuw heeft aangelegd.
"Winding your way down on Baker Street
lite in your head, and dead on your feet
well another crazy day, you drink the night away
and forget about everything"

Nummer 308: Kronenburg Park - Frank Boeijen Groep
Dit is een van de drie Nederlandse straatnamen in de lijst. Het lied gaat over een man die door het Kronenburgerpark in Nijmegen loopt en daar een prostituee ontmoet. Frank Boeijen schreef het nummer nadat hij zelf een oud-klasgenoot herkende in de tippelzone in het park. In het lied noemt hij het 'Kronenburg Park' omdat dat beter paste in het metrum van het lied. Het park is genoemd naar de oude Kronenburgertoren die ooit op deze plek stond.
"Op zoek naar geluk in Kronenburg Park
Thuis wacht een vrouw onwetend op haar man
Ze heeft nooit iets gevoeld van zijn ontevredenheid
En alles blijft bij het oude, als hij weer naar huis rijdt"

Nummer 146: Oude Maasweg - The Amazing Stroopwafels
Dit is het tweede lied in de lijst dat over een Nederlandse straatnaam gaat. The Amazing Stroopwafels zingen over een man die net door zijn vrouw is verlaten, en nou strandt hij ook nog eens in de regen met een lege tank op de snelweg. En dat dan ook nog midden in het Botlekgebied bij de Oude Maasweg, om kwart voor drie. Veel mistroostiger wordt het niet... (dan kun je toch beter een lekke band krijgen op Ventura Highway) Het nummer is gebaseerd op de Manhattan Island Serenade van Leon Russel. Onnodig om te zeggen dat de weg is genoemd naar de Oude Maas, de linkerarm van de Merwede die ter hoogte van de Vondelingenplaat in de Nieuwe Maas stroomt.
"Ik loop wel door maar ik kan nergens heen
het regent nog steeds en ik voel me zo alleen
nu ik je nooit meer zie
Oude Maasweg, kwart voor drie"

Nummer 55: Het Dorp - Wim Sonneveld
Bij dit lied staat de straatnaam niet in de titel en het gaat ook niet over een straatnaam, maar er is wel een straat naar dit lied genoemd.
"En langs het tuinpad van m'n vader zag ik de hoge bomen staan. Ik was een kind en wist niet beter, dan dat nooit voorbij zou gaan." 
Zo zong Wim Sonneveld in zijn beroemde lied. De tekst is geschreven door zijn partner Friso Wiegersma. Hij verwijst in het lied naar het de bomen en het pad naast zijn ouderlijk huis in Deurne. Nu zit daar gemeentemuseum De Wieger. Toen het pad in 2008 officieel een naam moest krijgen, hoefde men niet lang na te denken. Sindsdien heet het pad Het tuinpad van mijn vader.


Nummer 112: Where The Streets Have No Name - U2
Dit lied is een vreemde eend in de bijt, want het gaat juist over straten die geen naam hebben. Iemand vertelde ooit aan Bono dat als je van iemand in Belfast de straatnaam weet, dat je dan wel kunt raden wat zijn godsdienst is en hoeveel hij verdient. "Vertel me je straatnaam en ik zeg wie je bent", een beetje dat idee. Het deed Bono dromen van een plek waar de straten geen namen hebben, en waar iedereen gelijk is.
"I want to run, I want to hide
I want to tear down the walls that hold me inside
I wanna reach out and touch the flame
where the streets have no name."

Nummer 53: Telegraph Road - Dire Straits
Telegraph Road is de bijnaam van de US Highway 24 die door Michigan loopt. Zanger en gitarist Mark Knopfler reed die route ooit met de bus en las onderweg in het boek Growth of the Soil van Knut Hamsun. Hij combineerde het verhaal van het boek en dat van het landschap dat hij zag in een lied dat de ontwikkelingen beschrijft dat het gebied in enkele decennia heeft meegemaakt. De straatnaam Telegraph Road verwijst heel toepasselijk ook naar zo'n ontwikkeling uit het verleden.
"Then came the churches then came the schools
Then came the lawyers then came the rules
Then came the trains and the trucks with their loads
And the dirty old track was the Telegraph Road."

Het is duidelijk: je kunt straatnamen gebruiken om te vertellen over de vrouw van je dromen of terug te denken aan de keer dat je autopech had. Of anders gewoon om wat te mijmeren over vroeger en uit te kijken naar betere tijden.

In de top-100 kun je tenslotte nog kiezen tussen de Highway To Hell van AC/DC (op 65) en de Stairway To Heaven van Led Zeppelin (op 3). Als er ooit ergens een wijk komt waar de straten zijn genoemd naar nummers uit de Top 2000, dan zou ik die twee zeker ook toevoegen. Of woon jij liever ergens where the streets have no name?

(Dit artikel is een kopie van deze versie uit 2015. Zo heel veel is er sindsdien niet veranderd... alleen wat nummertjes.)

zaterdag 22 oktober 2016

Straatnaamborden met onderschriften - daar steek je wat van op!

Op de meeste straatnaamborden staat alleen de straatnaam en verder niets. Daarmee doet het bord precies waar het voor bedoeld is: laten zien wat de naam van de straat is. Maar je kunt op allerlei plekken straatnaamborden zien waar behalve de straatnaam ook een onderschrift op staat. Vaak ter leeringh, soms ter vermaeck.

Eerst even iets over al die borden zónder onderschrift. Als ik een bord zie waar Mozartlaan, Industrieweg of Kerkstraat op staat, mis ik die onderschriften niet. Behalve dan misschien als er bij die Kerkstraat in geen velden of wegen een kerk te bekennen is, want dan word ik toch weer nieuwsgierig. Maar soms zie ik straatnamen staan die me nieuwsgierig maken naar de herkomst of betekenis. Als een straat naar een  specifieke datum genoemd is bijvoorbeeld, of als er een mysterieuze naam op staat.



Dergelijke straatnamen roepen toch om een toelichting. Dat is ook het geval als de straat naar een persoon is genoemd wiens naam me helemaal niks zegt. Dan is het toch prettig als er in een kort regeltje onder staat waar ik die persoon misschien van zou kunnen kennen of waarom er een straat naar genoemd is. Al staat er alleen maar 'kunstschilder' of 'wethouder van 1958 tot 1974', dan weet ik tenminste iets.



Een onderschrift kan ook antwoord bieden op de vraag waarom een bepaalde naam juist op die specifieke plek toepasselijk is, zoals bij de Kerkstraat waar ik hierboven over schreef.



Dan weet je dat ook weer.

Soms vertelt het onderschrift niks over de herkomst van de straatnaam, maar wordt de ruimte gebruikt voor de vermelding van de naam van de buurt, dee wijk of het stadsdeel. Dan weet je in ieder geval waar je bent.




De combinatie komt ook voor: dan staat er in welke wijk je bent en tegelijk ook nog iets over de betekenis van de straatnaam:


In tweetalige gebieden is het puur praktisch om in het onderschrift de straatnaam in het lokale dialect te vermelden, zoals in Maastricht:


In Franker is een buurt waar in de onderschriften op de borden staat wie de straatnaam ooit bedacht heeft:



Ik zie wel eens borden waar de onderschriftenschrijver blijkbaar vond dat enkele trefwoorden niet genoeg waren om het belang van een persoon te duiden en maar meteen een aanzet tot een complete biografie heeft gedaan:


En als je dan toch bezig bent, kan er net zo goed meteen een afbeelding van de vernoemde persoon bij. Dat zijn geen straatnaamborden meer, maar complete wandversieringen.


Als een afbeelding niet genoeg is, kun je er ook nog voor kiezen om het object waar de straat naar genoemd is bij het bordje te hangen. Dat kun je met een schietspoel nog makkelijk doen, maar bij een straat die naar een fregat of vliegtuig is genoemd kun je het beter bij een afbeelding houden.


Het gevaar van het toevoegen van onderschriften is dat ze aanleiding geven tot discussie. Dan is er met de straatnaam misschien niks mis, maar dan struikelen er weer mensen over het onderschrift. Bijvoorbeeld als er staat dat de straat naar een "Afrikaans negervolk" is genoemd, of naar een "stad in Palestina".



Aan de andere kant kunnen onderschriften ook juist weer misverstanden voorkomen. De Nickersteeg is helemaal niet naar nikkers of negers genoemd, de Turk niet naar een Turk, en de Piet Heinstraat niet naar de Piet Hein die je denkt.




Een straatnaambord kan in het onderschrift ook leuke extraatjes bieden. Het lijkt niet zo nodig om een toelichting te geven bij een straat die naar een bosmuis, een groene kikker of een ransuil genoemd is. Maar ik Uitgeest hebben ze in het onderschrift behalve de latijnse naam van deze dieren ook vermeld welk geluid het dier maakt. "Piepie", zegt de bosmuis.


Een onderschrift op een straatnaambord, daar steek je eigenlijk altijd wel wat van op!



woensdag 5 oktober 2016

Een Nobelprijs voor Ben Feringa - krijgt hij nu ook zijn eigen straatnaam?

De Nederlandse wetenschapper Ben Feringa heeft (samen met twee anderen) de Nobelprijs voor Scheikunde gewonnen, zo werd vandaag bekend. Sporthelden worden soms direct met een eigen straatnaam vereerd als ze een olympische gouden medaille gewonnen hebben. Wat een gouden medaille op de Olympische Spelen is voor een sporter, is de Nobelprijs voor een wetenschapper. Wordt Ben Feringa nou ook meteen met een straatnaam beloond voor zijn werk?

De Nobelprijzen werden in 1901 voor het eerst uitgereikt. Er zijn twintig Nederlanders die sindsdien een Nobelprijs hebben gewonnen. Als klein eerbetoon noem ik ze hier allemaal: Jacobus Henricus van 't Hoff (1901, Scheikunde), Hendrik Antoon Lorentz (1902, Natuurkunde), Pieter Zeeman (1902, Natuurkunde), Johannes Diderik van der Waals (1910, Natuurkunde), Tobias Asser (1911, Vrede), Heike Kamerlingh Onnes (1913, Natuurkunde), Willem Einthoven (1924, Geneeskunde), Christiaan Eijkman (1929, Geneeskunde), Peter Debye (1936, Scheikunde), Frits Zernike (1953, Natuurkunde), Jan Tinbergen (1969, Economie), Niko Tinbergen (1973, Geneeskunde), Tjalling Koopmans (1975, Economie), Nico Bloembergen (1981, Natuurkunde), Simon van der Meer (1984, Natuurkunde), Paul Crutzen (1995, Scheikunde), Gerardus 't Hooft (1999, Natuurkunde), Martinus Veltman (1999, Natuurkunde),  Andre Geim (2010, Natuurkunde) en - tot nu toe de laatste - Ben Feringa (2016, Scheikunde).

Dat is toch een mooi rijtje, met genoeg namen om een hele wijk van straatnamen te voorzien. Er zijn dan ook tientallen plaatsen in Nederland waar meerdere Nobelprijswinnaars zijn vernoemd. In Leiden en De Bilt zijn tien Nobelprijswinnaars vernoemd, in Nijkerk komen ze tot elf en in Hoensbroek is een wijk waar maar liefst dertien van deze mannen een eigen straatnaam hebben gekregen. De topper is Lorentz, met meer dan honderd straatnamen. Hij wordt gevolgd door respectievelijk Kamerlingh Onnes, Van der Waals, Van 't Hoff, Zeeman, Zernike, Asser en Einthoven. Die laatste komt toch ook op nog bijna dertig straatnamen. Daarmee scoren de wetenschappers in het totaal aantal straatnamen veel beter dan de sporthelden waar ik ze mee vergeleek.

Opvallend is dat de vernoemde personen die ik net noemde - op Zernike na - allemaal in de eerste helft van de twintigste eeuw overleden zijn. En net zo opvallend: de wetenschappers die na 1980 een Nobelprijs hebben gewonnen, zijn de grote afwezigen in al die 'Nobelwijken'. De kans dat je daar Einstein, Leeghwater, Archimedes of Alfred Nobel zelf in een straatnaam tegenkomt, is groter dan dat je Bloembergen, Van der Meer, Crutzen, 't Hooft, Veltman of Geim op een straatnaambord ziet staan. Er zijn op dit moment nog maar twee straten genoemd naar nog levende Nobelprijswinnaars, en dat zijn de Prof. Bloembergenstraat in Hoensbroek en de Prof. dr. P.J. Crutzenlaan in De Bilt. Blijkbaar durfde men het daar wel aan om deze 'helden van de wetenschap' al tijdens hun leven te vernoemen. Maar Geim, Veltman en 't Hooft moeten het nog steeds zonder straatnaam doen.

De helden van de wetenschap verslaan dus de sporthelden als het gaat om aantallen, maar dat hebben ze wel te danken aan de oude wetenschappers. Als je nog tijdens je leven een straatnaam naar je genoemd wilt krijgen, is je kans toch groter als sporter dan als wetenschapper. Waarschijnlijk moet Ben Feringa nog even wachten op zijn straatnaam.

zondag 4 september 2016

De eerste straatnaam voor Johan Cruijff... ligt in Indianapolis

In maart van dit jaar overleed Johan Cruijff. De grote vraag is natuurlijk: waar in de wereld ligt de eerste straat die naar deze grote voetballer genoemd is? Je zou toch denken dat ze in Amsterdam of Barcelona wel ergens een mooie straat voor hem kunnen vinden, of anders een park, plantsoen of gewoon een grasveldje. Maar in Amsterdam werd vooral gesproken over de mogelijkheid om de Arena naar hem te noemen, of misschien zelfs Schiphol. Ondertussen werd in Roosendaal ook geopperd om een straat naar Johan Cruijff te noemen, maar daar houdt men zich netjes aan de regel dat een persoon tien jaar dood moet zijn voordat er een straat naar genoemd mag worden.

Vandaag kwamen ineens alle landelijke en regionale kranten en nieuwssites met belangrijk nieuws: de eerste Johan Cruijffstraat ter wereld komt in Catalonië. Ik citeer uit het bericht van NOS (maar ik had ook dat van RTL, Telegraaf, Parool, AD, Volkskrant, Metro of een van de vele andere bronnen kunnen nemen): "Een klein Catalaans dorpje krijgt de eerste Johan Cruijff-straat ter wereld. In Vallfogona de Riucorb, dat minder dan honderd inwoners telt, wordt op 9 september het straatnaambord onthuld. De straat die naar de voetballer wordt vernoemd heeft nu geen naam. De straat is een ontmoetingsplek voor dorpsbewoners die daar samen naar de wedstrijden van Barcelona kijken. De carrer de Johan Cruyff grenst aan de sportvelden en het zwembad van het dorpje."

Maar het jammere is: het nieuwsbericht klopt helemaal niet! Ja, het klopt wel dat er een Johan Cruijff-straat in het dorpje komt, maar het is niet de eerste straat in de wereld die naar Cruijff genoemd is. Dat is namelijk de Cruyff Circle in Indianapolis. Aan de westkant van de stad ligt een buurtje waar de straten genoemd zijn naar beroemde voetballers zoals Maradona, Beckenbauer, Pele, Platini... en Cruyff. De straat is al naar hem genoemd toen hij nog leefde; blijkbaar vond men het daar niet nodig om eerst te wachten tot hij tien jaar dood was. Ietsje verderop ligt ook een straat die naar Ruud Gullit is genoemd. Om van de Cruyff Circle bij de Gullit Way te komen, moet je rijden via de Beckenbauer Way en de Maradona Drive.

Indianapolis heeft dus de eerste Johan Cruijff-straat ter wereld.

dinsdag 30 augustus 2016

Naar welke personen zijn de meeste straten genoemd?

Het antwoord op de vraag naar welke personen in Nederland de meeste straten zijn genoemd, is eigenlijk een beetje saai. Dat zijn namelijk allemaal leden van de koninklijke familie. In de top-20 met meest populaire straatnamen staan straten die naar Juliana, Wilhelmina, Beatrix, Bernhard en Emma zijn genoemd. Verder is er tussen alle bomen en gebouwen geen persoon te bekennen. Maar als we het koningshuis nou even negeren, wie zijn dan de meest populaire personen?

Eerst even een opmerking vooraf: de aantallen die ik hieronder noem, zijn met opzet afgerond en geven dus alleen een globaal beeld. Het is namelijk nogal veel werk om precies uit te zoeken hoeveel straten naar een bepaalde persoon zijn genoemd, want niet iedere Piet Heinstraat is naar dé Piet Hein genoemd en niet iedere Van Goghstraat naar Vincent van Gogh (zelfs niet als die in de schilderswijk ligt). Ik had helemaal geen tijd en zin om dat exact uit te zoeken en het leek me ook niet nodig.

Dit zijn de personen waarbij ik de meeste straatnamen vond:

  1. Rembrandt van Rijn (ca. 220 straatnamen)
  2. Frans Hals en Johan Thorbecke (beiden ca. 160 straatnamen)
  3. Joost van den Vondel, Michiel de Ruyter, Vincent van Gogh en Jacob van Ruijsdael (allemaal ongeveer 150 straatnamen)

Een paar schilders, een staatsman, een dichter en een zeeheld. Dat is op zich niet verrassend als je bedenkt dat het in Nederland stikt van de schilderswijken, staatsliedenbuurten, dichterswijken en zeeheldenbuurten. Ook in het vervolg van de lijst zie je nog veel namen uit deze categorieën terug.

Ik geef ook nog wat andere namen met de bijbehorende (globale) aantallen. Het is een dwarsdoorsnede van de complete lijst en de kans is groot dat er nog belangrijke personen met veel straatnamen ontbreken. De lijst laat je vooral zien wat voor soort personen we juist veel met straatnamen vereren en welke andere wat minder.

  • Maarten Tromp (135)
  • Paulus Potter (135)
  • John F. Kennedy (125)
  • Jan Pieterszoon Sweelinck (110)
  • Piet Hein (110)
  • Meindert Hobbema (100)
  • Jan van Galen (100)
  • Hendrik Lorentz (100)
  • Winston Churchill (90)
  • Peter Paul Rubens (90)
  • Willem Drees (85)
  • Guglielmo Marconi (85)
  • Johan van Oldenbarnevelt (75)
  • Antoni van Leeuwenhoek (75)
  • Jan van Speijk (75)
  • Hugo de Groot (70)
  • Desiderius Erasmus (70)
  • Aletta Jacobs (70)
  • Albert Einstein (70)
  • Heike Kamerlingh Onnes (65)
  • Simon Stevin (60)
  • Jan Adriaanszoon Leeghwater (60)
  • Louis Couperus (50)
  • Anthony Fokker (50)
  • Cornelis Lely (40)
  • Johannes van der Waals (40)
  • Anne Frank (35)
  • Pim Fortuyn (1)
  • Johan Cruyff (0)

Een paar opvallende zaken: Kennedy scoort beter dan Drees, Marconi scoort beter dan Van Leeuwenhoek en er staan veel meer mannen op deze lijst dan vrouwen (maar daar wordt aan gewerkt).

Als er volgens jou nog belangrijke personen op deze lijst ontbreken, dan hoor ik dat graag. Dan zal ik eens uitzoeken hoeveel straatnamen daar ongeveer naar zijn genoemd, en als dat er veel zijn voeg ik hem of haar toe aan de lijst.

vrijdag 5 augustus 2016

Van Roelof Kleinpad tot Anky van Grunsvenstraat - Straatnamen voor olympisch kampioenen

Met een gouden medaille op de Olympische Spelen vergroot je als sporter je kansen op een eigen straatnaam. Dat goud is natuurlijk een mooie beloning, maar dat er een straat naar je genoemd wordt is pas echt het begin van de eeuwige roem. Gaat het Marit Bouwmeester, Yuri van Gelder of Tom Dumoulin lukken om de komende weken een eigen straatnaam te verdienen tijdens de Olympische Spelen in Rio? 


Ik heb eens op een rijtje gezet wie hen voor zijn gegaan, zowel op de zomerspelen als de winterspelen. Dit zijn de olympisch kampioenen waar in Nederland een straat naar genoemd is:
  • De roeiers Roelof Klein en François Brandt deden in 1900 mee aan de Olympische Spelen in Parijs. Samen wonnen ze goud op het onderdeel 'twee met stuurman' en ze waren onderdeel van de ploeg die brons won bij de 'acht met stuurman'. Roelof Klein is voor zijn prestaties geëerd met een straatnaam in Amsterdam: het Roelof Kleinpad. Klein en Brandt hebben ook samen een straatnaam: Klein-Brandt Sportpark in Almere.
  • Charles Pahud de Mortanges deed als ruiter mee aan de Olympische Spelen van 1924, 1928, 1932 en 1936 en won daarbij vier gouden en een zilveren medailles. Naar hem zijn de Pahud de Mortangesdreef in Utrecht en de Pahud de Mortangeslaan in Doorn genoemd.
  • Bokser Bep van Klaveren ('the Dutch Windmill') werd tijdens de Olympische Spelen in Amsterdam in 1928 kampioen in de vedergewicht-klasse. Natuurlijk is er in Rotterdam - zijn geboortestad - een straat naar hem genoemd, maar hij heeft ook straten in Amsterdam, Haarlem en Hoofddorp.
  • Marie 'Zus' Braun won goud op de 100 meter rugslag bij de Olympische Zomerspelen van 1928 in Amsterdam. Tijdens het zelfde toernooi won ze ook nog zilver op de 400 meter vrije slag. Naar Braun zijn straten genoemd in Amsterdam, Arnhem en Rotterdam.
  • De Nederlandse damesturnploeg won goud tijdens de Spelen van 1928. De ploeg bestond uit Agsteribbe, Nordheim, Burgerhof, De Levie, Polak, Simons, Stelma, Van den Berg, Van den Bos, Van der Vegt, Van Randwijk en Van Rumt. Van deze twaalf dames hebben alleen Stella Agsteribbe en Lea Nordheim een eigen straatnaam gekregen in Heerhugowaard.
  • Bernard Leene en Daan van Dijk wonnen bij de Olympische Spelen in Amsterdam goud op de tandem. In Amsterdam liggen het Bernard Leenepad en het Daan van Dijkpad dicht bij elkaar.
  • Zwemster Willy den Ouden won twee keer zilver tijdens de Olympische Zomerspelen 1932 in Los Angeles: op de 100 meter en op de 4x100 meter vrije slag. Bij de Olympische Zomerspelen van 1936 in Berlijn, werd zij olympisch kampioen op de 4x100 meter samen met Rie Mastenbroek, Tini Wagner en Jopie Selbach. Ze heeft straatnamen in Arnhem en Rotterdam.
  • Zwemster Rie Mastenbroek won bij de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn drie gouden medailles, op de 100 meter vrije slag, de 400 meter vrije slag en de 4x100 meter vrije slag (samen met Willy den Ouden, Tini Wagner en Jopie Selbach), en ook nog een zilveren, op de 100 meter rugslag. Er zijn straten naar haar genoemd in Almere, Amsterdam en Haarlem.
  • Fanny Blankers-Koen is de succesvolste atlete die Nederland gehad heeft. Ze won tijdens de Olympische Spelen van 1948 vier gouden medailles, op de 100 meter, de 200 meter, de 80 meter horden en de 4x100 meter estafette. Er zijn straten naar haar genoemd in Amstelveen, Arnhem, Haarlem, Hoofddorp, Utrecht en Zutphen.
  • Anton Geesink won als judoka de gouden medaille tijdens de Olympische Spelen van 1964 in Tokio; een grote verrassing omdat hij de in finale een Japanner versloeg. Heel bijzonder: hij woonde in Utrecht jarenlang zelf in de Anton Geesinkstraat. Er zijn ook straten naar hem genoemd in Hoofddorp en Oldenzaal.
  • Sjoukje Dijkstra was kunstrijdster op de schaats. Ze werd vijf keer Europees kampioen, drie keer wereldkampioen en nam vooral ook drie keer deel aan de Olympische Winterspelen. Ze debuteerde bij de Winterspelen van 1956 in Cortina d'Ampezzo, ze won zilver bij de Winterspelen van 1960 in Squaw Valley, en ze eindigde met een gouden medaille bij de Winterspelen van 1964 in Innsbruck. In Hoofddorp ligt de Sjoukje Dijkstralaan.
  • Joop Zoetemelk is vooral bekend van zijn wereldtitel en van de overwinning (en veel tweede plaatsen) in de Tour de France, maar hij heeft in 1968 aan het begin van zijn loopbaan ook een gouden olympische medaille gewonnen op ploegentijdrit. In Oldenzaal is een straat naar hem genoemd en in Nieuwe Wetering ligt een fietspad dat het Joop Zoetemelkpad heet. 
  • Zwemster Ada Kok won bij de Spelen van 1968 in Mexico goud op de 200 meter vlinderslag. Vier jaar daarvoor had ze op de Spelen van Tokio al twee keer zilver gewonnen (op de 100 meter vlinderslag en op de 4x100 meter wisselslag). Er is een straat naar haar genoemd in Oldenzaal.
  • Tussen 1964 en 1972 hebben Ard Schenk en Kees Verkerk behoorlijk wat wedstrijden tegen elkaar - en tegen de rest van de wereld - geschaatst. Ze werden in die periode allebei Europees kampioen en wereldkampioen. Verkerk won de gouden medaille op de 1.500 meter tijdens de Olympische Winterspelen in Grenoble van 1968 - Schenk won toen zilver op die afstand. Bij de Olympische Spelen van 1972 in Sapporo ging Schenk onderuit op de 500 meter, maar hij won vervolgens gouden medailles op de 1.500, de 5.000 én de 10.000 meter - Verkerk won op die laatste afstand zilver. In Hoofddorp liggen haaks op de Sjoukje Dijkstralaan de Ard Schenkstraat en de Kees Verkerkstraat.
  • Ellen van Langen won bij de Olympische Spelen van 1992 in Barcelona verrassend goud op de 800 meter, en behaalde daarmee voor het eerst sinds 1948 een gouden medaille voor Nederland op een loopnummer. Later werd er een straat naar haar genoemd in haar geboorteplaats Oldenzaal.
  • Jochem Uytdehaage schaatste op de Olympische Winterspelen van 2002 in Salt Lake City twee wereldrecords, en won daarmee twee gouden medailles (op de 5.000 en de 10.000 meter). Hij won ook nog een zilveren medaille op de 1.500 meter. In zijn geboortestad Utrecht doopte men direct na de Olympische Spelen een plantsoen in zijn geboortewijk tot Jochem Uytdehaageplantsoen.
  • Anky van Grunsven nam als dressuurruiter deel aan de Olympische Spelen van Seoul in 1988, Barcelona in 1992, Atlanta in 1996, Sydney in 2000, Athene in 2004 en Peking in 2008. Ze won in totaal acht medailles: vijf keer zilver en drie keer goud. In 2009 werd een straat naar Van Grunsven genoemd in haar geboorteplaats Erp.
  • Ranomi Kromowidjojo won tijdens de Olympische Spelen van 2012 twee gouden medailles en ook nog een zilveren met de estafetteploeg. In haar geboortedorp Sauwerd mocht ze daarna zelf het bordje onthullen van het nieuwe Ranomi plantsoen
Marit Bouwmeester, Niek Kimmann, Kim Polling, Anna van der Breggen, Yuri van Gelder en Tom Dumoulin worden genoemd als kanshebbers voor een gouden medaille in Rio. In hun geboorteplaatsen Boornsterhem, Lutten , Zevenhuizen, Zwolle, Waalwijk en Maastricht kunnen ze dus beter maar vast op zoek naar een geschikte straat, pad of plantsoen. Dafne Schippers hoeft het trouwens voor de straatnaam niet te doen; zij werd in 2015 al vereerd met een eigen brug in Utrecht nadat ze wereldkampioen was geworden.



maandag 1 augustus 2016

Van de Abel J Tasmanstraat tot het Wim T. Schippersplein - straatnamen met een middeninitiaal

Vorige week heb ik naar aanleiding van een tweet een lijstje gemaakt met alle straatnamen die naar een afkorting zijn genoemd. Vandaag kwam er een tweet voorbij over Michiel A. de Ruyter, Kenau S. Hasselaer en Laurens J. Coster en toen vroeg ik me natuurlijk af: zijn er veel straatnamen genoemd naar personen met zo'n middeninitiaal? En dat werd weer een lijstje.

De eerste namen die me te binnen schoten, waren Peter R. de Vries, Truman S. Capote en John F. Kennedy. Van die drie zijn alleen naar de laatste straatnamen genoemd in Nederland. Maar er zijn nog veel meer personen met een middeninitiaal waar een straat naar genoemd is: Franklin D. Roosevelt, Jac. P. Thijsse, Olivier B. Bommel, Ubbo J. Mansholt... maar ook Pieter C. Hooft en Willem F. Hermans (die ik eigenlijk alleen ken als 'P.C. Hooft' en 'W.F. Hermans'). Enfin, hier komt de hele lijst:
  • Abel J Tasmanstraat (in Zuidhorn)
  • Adriaan G. Smitstraat (in Alblasserdam)
  • Adriaan P. de Kleuverstraat (in Veenendaal)
  • Albert C. Kerkhofflaan (in Zeist)
  • Allegonda M. Gremmerstraat (in Rotterdam)
  • Brunita J. Gemmekelaan (in Voorschoten)
  • Cecil B. de Millestraat (in Almere)
  • Chris J. Walsonstraat (in Dordrecht)
  • Evert C. Slimstraat (in St.-Annaparochie)
  • Franklin D. Rooseveltlaan (in Rijswijk)
  • Frans L. Blomlaan (in Leerdam)
  • Frederick G. Hopkinsweg (in De Bilt)
  • Gerrit Th. Rotmanlaan (in Almere)
  • Han G. Hoekstrahof (in Almere)
  • Hans G. Kresseweg (in Almere)
  • Helena H. Wilkensstraat (in Voorst)
  • Hella S. Haassehof (in Voorschoten)
  • Hendrik F. Andriessenweg (in Uithoorn)
  • Herbert H. Dowweg (in Hoek)
  • Hessel J. Smitstraat (in Leek)
  • Hilmar J. de Haanstraat (in Alblasserdam)
  • Jac. P. Thijsselaan (in Aalsmeer, Heemstede, Oegstgeest)
  • Jac. P. Thijssepark (in Naarden)
  • Jac. P. Thijsseplein (in Amsterdam, Hilversum)
  • Jac. P. Thijsse-serre (in Amersfoort)
  • Jac. P. Thijssesingel (in Sliedrecht)
  • Jac. P. Thijssestraat (in Boskoop)
  • Jac. P. Thijsseweg (in Almere, Alphen aan den Rijn, Deventer)
  • Jacobus C. Boogaardlaan (in Zeist)
  • Jan C. de Voshof (in Amsterdam)
  • Jan C. Smutsstraat (in Leiden)
  • Jan J. de Goedestraat (in Wageningen)
  • Jan J. Ludenlaan (in Heumen)
  • Jan P. Strijboslaan (in Heemstede)
  • Jan P. Sweelincksingel (in Hoofddorp)
  • Jan P. Sweelinckweg (in Uithoorn)
  • Jan P. Vethstraat (in Hendrik-Ido-Ambacht)
  • Jan R. Stuutstraat F (in Nieuwe Pekela)
  • Jan Th. Tooroplaan (in Ede)
  • Jan U. Smithof (in Alblasserdam)
  • Johan C. Meijerlaan (in Zeist)
  • Johan L. Kemperstraat (in Bussum)
  • Johannes Chr. Bendorpstraat (in Hendrik-Ido-Ambacht)
  • Johannes J. Glasweg (in Amsterdam)
  • John F. Kennedylaan (in Oss, Apeldoorn, Bergschenhoek, Drachten, Groenlo, Heerlen, Muntendam, Panningen, Rijswijk, 't Veld, Valkenswaard, Vught, Woudenberg)
  • John F. Kennedyplein (in Purmerend)
  • John F. Kennedysingel (in Kloosterzande, Melick)
  • John F. Kennedystraat (in Heesch, Heinenoord, Oud-Vossemeer)
  • John. F. Kennedyplantsoen (in Voorschoten)
  • John M. Keynesplein (in Amsterdam)
  • Karel F. Vastenhoudpad (in Amsterdam)
  • Loet C. Barnstijnstraat (in Amsterdam)
  • Mark S. Clarkelaan (in Zevenbergen)
  • Martha C. Tiahahustraat (in Wierden)
  • Meester Cornelius G. Cremerpad (in Spijk)
  • Nathan F. Israëlweg (in Amsterdam)
  • Nycle J. Haismastrjitte (in Gytsjerk)
  • Olivier B. Bommelhof (in Almere)
  • Pearl S. Buckstraat (in Haarlem, Sint-Oedenrode)
  • Pierre H. Duboisstraat (in Oud Zuilen)
  • Pieter A. van Heijningestraat (in Amsterdam)
  • Pieter C. Hooftstraat (in Kesteren)
  • Richard W. Taylorstraat (in Castricum)
  • Rudolf A. Jasstraat (in Dordrecht)
  • Thomas A. Verdeniusstraat (in Tolbert)
  • Thomas J. Witteroosstraat (in Arnhem)
  • Thomas R. Malthusstraat (in Amsterdam)
  • Tjalling H. Haismastraat (in Burgum)
  • Ubbo J. Mansholt plein (in Winsum)
  • Victor E. van Vrieslandsingel (in Berkel en Rodenrijs)
  • Victor E. van Vrieslandstraat (in Rotterdam)
  • Willem C. Brouwerlaan (in Leiderdorp)
  • Willem F. Hermansstraat (in Voorschoten)
  • Willem F. Smitlaan (in Zeist)
  • Willem J. Kolfflaan (in Nijmegen)
  • Wim T. Schippersplein (in Hilversum)
Ontbreken er volgens jou nog namen op deze lijst? Dan hoor ik dat natuurlijk graag!

donderdag 21 juli 2016

De kortste weg van A.B.C.-straat naar Z.H.B.-hoven - over straatnamen met afkortingen

Op Twitter kwam de vraag voorbij hoeveel straatnamen er eigenlijk in Nederland zijn die naar een afkorting genoemd zijn. Dus ik heb ze maar even allemaal op een rij gezet, met hun betekenis erbij. De kans is groot dat ik er een aantal over het hoofd heb gezien. Als je er nog eentje weet, kun je me dat laten weten met een reactie op dit bericht.

Nog even wat kanttekeningen en randvoorwaarden. Ik ben voor deze lijst uitgegaan van de officiële schrijfwijze van de straatnamen zoals ze in de BAG staan geregistreerd, dus inclusief de punten, hoofdletters, spaties en streepjes. Verder heb ik alleen gezocht naar afkortingen, en niet naar verkortingen of letterwoorden (hoewel er daarvan toch een paar op de lijst staan). 

Daar komen ze:

ABBAborg (Schiedam)ABBA
A.B.C.-straat (Utrecht)ABC
ABC (Hoorn)Aruba, Bonaire en Curaçao
ABC straat (Brunssum)Anna Barbara Custers
ABC Westland (Poeldijk)Agri Business Centrum
AEGONplein ('s-Gravenhage)Algemeene Friesche, Eerste Nederlandsche, Groot-Noordhollandsche, Olveh en Nillmij
Akulaan (Ede)Algemene Kunstzijde Unie
AMCpad (Amsterdam)Academisch Medisch Centrum
C.A.V.-weg (Helmond)Coöperatieve Aan- en Verkoopvereniging
CAB-rondom (Utrecht)Centraal Autoherstel Bedrijf
CBS-weg (Heerlen)Centraal Bureau voor de Statistiek
DSM-straat (Beek)DSM, Dutch State Mines
DWM-weg (Veendam)DWM (Duintjer, Wilkens, Meihuizen)
Ecu (Dronten), Ecu (Emmeloord), Ecuplein (Amsterdam), Ecustraat (Etten-Leur)European Currency Unit
E.E.G.-laan (Schoonebeek), EEG-straat (Hulsberg)Europese Economische Gemeenschap
EGD-weg (Spijk)Energiebedrijf Groningen en Drenthe
EGKS-straat (Landgraaf)Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal
Enkalaan (Ede)Nederlandse Kunstzijdefabriek
Fluzistraat (Dirksland)Flakkee uit zijn isolement
H.B.S.-straat (Drachten), HBS-straat (Heerenveen), H.B.S.Laan (Oud-Beijerland)Hogereburgerschool
IABC (Breda)International Agro Business Centre
ILSY-plantsoen ('s-Gravenhage)Internationale LuchtvaartShow Ypenburg
K.L.M.-straat (Heerlen), KLM laan (Hoogerheide)Koninklijke Luchtvaart Maatschappij
K.P.-laan (Meppel)Knokploeg
K.S.G.-straat (Heerlen)Kolen en Staal Gemeenschap
KNSM-laan (Amsterdam)Koninklijke Nederlandsche Stoomboot Maatschappij
L.O.-laan (Meppel)Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers
L.T.M.-weg (Heerlen)Limburgsche Tramweg-Maatschappij
N A M - weg (Dalerveen), Namweg (Werkendam), Namweg (Nijeveen)Nederlandse Aardolie Maatschappij
N.C.B.-weg (Best)Noordbrabantse Christelijke Boerenbond
Navolaan (Heerlen), Navolaan (Stadskanaal), Navostraat (Landgraaf)Noord-Atlantische Verdragsorganisatie
NDSM-pier, -plein en -straat (Amsterdam)Nederlandsche Dok en Scheepsbouw Maatschappij
NS Plein (Tilburg)Nederlandse Spoorwegen
O.D.-laan (Meppel)Ordedienst
Phohistraat (Huizen)Philips Omroep Holland-Indië
PSV-laan (Eindhoven)Philips Sport Vereniging
RDM-kade, -plein en -straat (Rotterdam)Rotterdamsche Droogdok Maatschappij
RFC-weg (Rotterdam)Rotterdamsche Football Club
R.T.M-baan (Spijkenisse)Rotterdamsche Tramweg Maatschappij
SUN-plein (Landgraaf)SUN-gemeenten (Schaesberg, Ubach over Worms en Nieuwenhagen)
TEOstraat (Elst)Taminiau Elst Overbetuwe
Unescostraat en Unescoplantsoen (Heerlen), Unescostraat ('s-Gravezande)United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization
Uniceflaan (Hellevoetsluis, Utrecht en Nijmegen), Unicefplantsoen (Heerlen) en Unicefstraat ('s-Gravenzande)United Nations International Children's Emergency Fund
UNO-straat (Hulsberg), U.N.O.-weg (Helmond), Unolaan (Heerlen), Unostraat (Landgraaf)United Nations Organization, oude naam van de Verenigde Naties
Vamweg (Wijster), Vamweg (Mierlo), VAM-weg (Hilversum)Vuil Afvoer Maatschappij
V.O.C.-plein (Rotterdam), VOC-kade (Amsterdam)Vereenigde Oostindische Compagnie
WG-plein (Amsterdam)Wilhelmina Gasthuis
Z.H.B.-hoven ('s-Gravenhage)Zuid-Hollandsche Bierbrouwerij

Bij Oostvoorne ligt een vakantiedorp aan het Brielse meer, en de straatjes op dat park zijn allemaal in de BAG geregistreerd. Dus eigenlijk horen deze straatnamen ook nog op de lijst: DSVlaan, DSVhof, DWVhof, DVOhof, Dindoalaan, Dxlaan, Exlaan, Nivon en Unolaan. Die namen verwijzen naar verschillende kampeerverenigingen op het terrein met prachtige namen zoals 'Door Vrienden Opgericht' (DVO), 'Door Inspanning Nuttig Door Ontspanning Aangenaam' (Dindoa), 'Nederlands Instituut voor Volksontwikkeling en Natuurvriendenwerk' (Nivon) en 'Uit Noodzaak Opgericht' (UNO).

En dan hebben we nog de Beneluxbaan (Amstelveen, Rijen), Beneluxflat (Roosendaal), Beneluxlaan (Almere, Beverwijk, Heemskerk, Schoonhoven, Zwijndrecht, Woerden, Utrecht, Harderwijk, Middelburg, Tilburg, Dongen, Vlijmen, Boxtel, Liempde, Grevenbicht, Geleen, Heerlen, Enschede, Hengelo, Stadskanaal), Beneluxpad (Schiedam, Bergen op Zoom), Beneluxplantsoen (Coevorden), Beneluxplein (Alkmaar, Drunen), Beneluxstraat (Koudekerk aan den Rijn, Sas van Gent, Oisterwijk, Someren, Ittervoort, Kelpen-Oler, Maastricht, Hulsberg, Landgraaf, Andelst, Zevenaar) en de Beneluxweg (Bodegraven, Pernis Rotterdam, Terneuzen, Hulst, Oosterhout, Kampen, Zuidbroek) die allemaal genoemd zijn naar de Benelux, wat natuurlijk de afkorting is van 'België, Nederland, Luxemburg'.

zaterdag 25 juni 2016

Beverwijk noemt een straat naar Marco Bakker... maar die leeft toch nog?

Veel gemeentes hebben de regel dat er alleen straten worden genoemd naar mensen die al meer dan vijf of tien jaar dood zijn. Eigenlijk worden er alleen uitzonderingen op die regel gemaakt voor leden van het koningshuis, grote sporthelden of burgemeesters. Maar in Beverwijk doet men daar niet moeilijk over. Daar worden binnenkort straten genoemd naar zangeres Annie Palmen, wielrenner Ab Geldermans en zanger Marco Bakker. Maar Marco Bakker... die leeft toch nog?

De aanleiding voor deze vernoemingen was het verzoek dat de gemeente Beverwijk kreeg om een straat te noemen naar de zangeres Annie Palmen. Palmen trad regelmatig op op de radio en werd bekend als Drika van de 'Boertjes van Buuten', de huisband van de KRO. In 1963 deed zij namens Nederland mee aan het Eurovisie Songfestival in Londen, maar daar werd ze met nul punten gedeeld laatste. Palmen kwam uit Beverwijk en is er blijkbaar nog erg geliefd, want er werd volop actie gevoerd voordat het verzoek bij de gemeente werd ingediend. De gemeente vond het ook meteen een charmant idee.

Bij het toekennen van straatnamen streeft men altijd graag naar samenhang met de andere straatnamen in de buurt. Daarom is het lastig om ergens één straat naar Annie Palmen te noemen. Vandaar dat de gemeente op zoek ging naar een nieuwe buurt waar meerdere nieuw aan te leggen straten naar bekende Beverwijkers zouden kunnen worden vernoemd. In het verzoek aan de gemeente om een straat naar Annie Palmen te noemen, stond overigens ook al de suggestie om ook andere Beverwijkers te vernoemen. De plek daarvoor vond men in het project Binnenduin, waar vijf nieuwe straten een naam moeten krijgen. Naast Annie Palmen krijgen ook zangeres Rita Hovink, kunstenaar Jan van der Schoor, wielrenner Ab Geldermans en zanger Marco Bakker daar een eigen straat. Dat worden dus de Annie Palmenlaan, de Rita Hovinkstraat, de Jan van der Schoorstraat, de Ab Geldermanshof en de Marco Bakkerstraat. Hovink overleed in 1979, Palmen in 2000 en Van der Schoor in 2008. Geldermans en Bakker leven allebei nog.

Ab Geldermans was als wielrenner aardig succesvol in de jaren zestig. Hij won etappes in allerlei meerdaagse koersen, werd Nederlands kampioen en won de klassieker Luik-Bastenaken-Luik. In 1962 droeg hij de gele trui in de Tour de France en werd hij knap vijfde in het eindklassement. Hij was in 1968 ploegleider van Jan Jansen toen die de Tour de France won. Er zijn sporters die minder gepresteerd hebben en naar wie toch al een straatnaam genoemd is, dus het is niet vreemd dat aan Geldermans nu ook die eer gegund is.

Marco Bakker is een zanger met een lange en uitgebreide staat van dienst. Hij zong in opera's, gaf concerten en trad gedurende tientallen jaren veel op voor radio en tv. Hij maakte een vrolijk uitstapje met zijn rol in de film 'Theo en Thea en de ontmaskering van het tenenkaasimperium'. Eind jaren negentig kwam hij in het nieuws omdat hij met te veel alcohol op een ongeluk veroorzaakte waarbij iemand om het leven kwam. Dat kleefde een tijd aan hem, maar hij pakte de draad daarna weer op.

Ze hebben in Beverwijk trouwens niks te klagen over het aantal beroemde Beverwijkers. Als de nieuwe buurt nog met extra straatnamen wordt uitgebreid, zouden ze ook nog straten kunnen noemen naar Cor Tabak (een gewichtheffer die acht keer Nederlands kampioen was en in 1928 deelnam aan de Olympische Spelen), Piet Groeneveld (een voetballer die in de jaren vijftig driemaal voor het Nederlands Elftal speelde), Bernard Luttikhuizen (een roeier die in 1972 meedeed aan de Olympische Spelen), Pieter Verhagen (een vermaarde architect en stedenbouwkundige), Jaap Duivenvoorde (missionaris en aartsbisschop), Eric Nordholt (tien jaar lang hoofdcommissaris van de politie in Amsterdam) en Peter Pontiac (illustrator en striptekenaar). En dan hebben we het nog niet eens over de wielrenner Niki Terpstra die al vaker Nederlands kampioen is geworden en twee jaar geleden de klassieker Parijs-Roubaix won.

Geldermans en Bakker leven dus allebei nog gewoon. Waarom vond ik het niet vreemd dat er een straat naar Ab Geldermans genoemd wordt en verraste het me wel dat Marco Bakker een eigen straatnaam krijgt? Misschien was dat wel omdat Geldermans zijn prestaties een halve eeuw geleden leverde terwijl Marco Bakker bij wijze van spreken vorige week nog op televisie was. Of misschien is het toch ook wel vanwege dat ongeval. Bakker is daarvoor weliswaar gestraft, maar het blijft toch een smet op zijn blazoen. En dan komt daar nog bij dat we in Nederland wel vaker straten naar nog levende sporthelden noemen - soms zelfs al binnen een paar weken nadat ze een topprestatie geleverd hebben, zoals de afgelopen jaren bij Ranomi Kromowidjojo en Daphne Schippers gebeurde. Een traditie om straten te vernoemen naar nog levende zangers, hebben we hier helemaal niet. Anders hadden Henk Poort en Ernst Daniël Smid (die samen met Marco Bakker hebben opgetreden als "De 3 Baritons") misschien ook al wel een straatnaam gehad.

Wat ik niet wist, is dat Marco Bakker zich in Beverwijk regelmatig heeft ingezet voor maatschappelijke activiteiten. Dat zal voor de gemeente zeker ook hebben meegeteld bij deze vernoeming.

zaterdag 18 juni 2016

Het lieveheersbeestje - zo'n lief beestje verdient toch een straatnaam?

Er zijn in Nederland twee straten genoemd naar het lieveheersbeestje, en jij mag raden hoe die straten heten. Lieveheersbeestjesstraat? Nee. Lieveheersbeestjesweg dan? Nee. Lieveheersbeestjeslaan misschien? Nee. Gewoon Lieveheersbeestje dan? Ja, dat is er een! In Vlijmen hebben ze onlangs een straat met die naam aangelegd. Maar nou die andere straat nog - hoe zou die heten?

Het lieveheersbeestje is zonder twijfel de populairste kever, en misschien zelfs wel het populairste insect van allemaal. Het kleine rode beestje met de zwarte stippen was al populair in de tijd van de Germanen. Zij noemende het de Freyafugle, het vogeltje van de godin Freya. Later werd die naam in allerlei varianten verchristelijkt en noemde men het beestje bijvoorbeeld Mariabeestje, Lieve-Vrouwetorretje of onzelievevrouwebeestje. In het Duits werd dat Marienkäfer en in het Engels ladybird of ladybug. En als variant op dat lievevrouwebeestje werd het op een gegeven moment dus lieveheersbeestje.

Ik ken iemand die die beestjes kapoentjes noemt. Maar de lieveheersbeestjes hebben in Nederland en Vlaanderen nog veel meer bijnamen. Ze worden bijvoorbeeld ook wel oliebeestjes, stippelbeestjes, boerinnetjes, moedergodssterretjes, hemelbeestjes, koffiekuikentjes, poppennonnetjes, lieveheerhennetjes, lieveheerspaardjes, lievehereminnetjes, krûpelhintsjes, sjmautwurmkes, kukelesaantjes, pieternelletjes, piepebontjes, engelbeestjes, piepebontjes, vliegmusjes, koekediefjes, eerebeestjes, pimpampoentjes of zonnekoekjes genoemd.

Dat laatste is trouwens ook het antwoord op de vraag uit de inleiding. In Hengelo (O) ligt een straat die Zonnekoekje heet en die is dus ook naar het lieveheersbeestje genoemd! Enkele andere straten in die buurt heten Meikever, Draaitor, Duizendpoot en Kokerjuffer. De zijstraten van de Honingbij heten er achtereenvolgens Wolbij, Graafbij, Zandbij, Werkbij en Zijdebij. Tijdens de vergadering van de straatnaamcommissie werd vast ook voor de grap geopperd om een straat Sambalbij te noemen, maar dat idee heeft het uiteindelijk niet gehaald. Je kunt er nu wel wonen in de Bladwesp, de Hommel, de Vuurwants of de Krekel.

Er zijn wel meer plekken in Nederland met buurten of wijken waar de straten naar insecten zijn genoemd, maar ik heb nergens anders meer een straat gevonden die naar het lieveheersbeestje is genoemd. En dat terwijl je makkelijk een hele wijk kunt vullen met straten die genoemd zijn naar alle verschillende bijnamen. Toch vreemd voor zo'n ontzettend populair beestje. Of heb ik misschien ergens een van de vele bijnamen van het lieveheersbeestje over het hoofd gezien?

zaterdag 11 juni 2016

De vele Dorpsstraten van Rotterdam (want eentje is niet genoeg)

Na de Kerkstraat, de Schoolstraat en de Molenstraat is de Dorpsstraat de meest voorkomende straatnaam van Nederland. Bij een Dorpsstraat moet je natuurlijk meteen denken aan de hoofdstraat van een lieflijk klein dorp. Zo'n straat met een café en een kerk, en een bankje onder een boom. Maar hoe komt de grote stad Rotterdam aan een Dorpsstraat? Simpel: die hebben ze gekocht. En het bleef niet bij één...

De gemeente Rotterdam is in de laatste tweehonderd jaar flink gegroeid en daarbij zijn behoorlijk wat van de omliggende dorpen opgeslokt. Dat begon in 1816 toen de gemeente Cool werd geannexeerd. In 1886 volgde de annexatie van Delfshaven, in 1895 die van Charlois en Kralingen, in 1934 kwamen Hoogvliet en Pernis erbij, in 1941 annexeerde Rotterdam de gemeenten Hillegersberg, IJsselmonde, Overschie en Schiebroek en in 2010 kwam daar ten slotte Rozenburg nog bij.

Bij de annexatie van Hoogvliet in 1934 kreeg Rotterdam zijn eerste Dorpsstraat. De hoofdstraat van Hoogvliet werd toen Dorpsstraat genoemd, en die straat heet zo tot op de dag van vandaag. Pernis werd in datzelfde jaar geannexeerd en daar hadden ze ook een Dorpsstraat, maar die heet tegenwoordig Pastoriedijk. In 1941 annexeerde Rotterdam de dorpen Overschie, Hillegersberg en IJsselmonde. Die dorpen hadden allemaal een Dorpsstraat, dus toen had Rotterdam er in één klap drie Dorpsstraten bij. Om verwarring te voorkomen werden die hernoemd naar Overschiese Dorpsstraat, Bergse Dorpsstraat en Bovenstraat.

Rotterdam had sinds 1895 ook al een Dorpsweg. Deze ligt in Charlois, dat in dat jaar door Rotterdam werd geannexeerd. Voor die tijd heette die weg de Katendrechtsche weg, omdat hij richting Katendrecht liep. Het dorp van deze Dorpsweg is dus niet Charlois, maar Katendrecht. Bij de aanleg van de wijk Pendrecht verdween een deel van deze Dorpsweg. Het stuk ten noorden van Pendrecht heet nog steeds Dorpsweg. Het stukje dat ten zuiden van Pendrecht overbleef, heet in twee delen Dorpslaan en Dorpshof.

De gemeente Rotterdam heeft tegenwoordig dus een Dorpsstraat, een Dorpsweg, een Dorpslaan en een Dorpshof. En dan ook nog een Overschiese Dorpsstraat en een Bergse Dorpsstraat. Dorpsstraten... je krijgt er nooit genoeg van.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...