Doorgaan naar hoofdcontent

Straat 74 en Twaalfde Dreef - waarom wij onze straten niet gewoon nummeren

Er wordt de laatste jaren nogal wat afgediscussieerd over straatnamen. Er moeten meer straten naar vrouwen genoemd worden. En naar minderheden. De oude zeehelden hadden bloed aan hun handen en moeten hun straatnamen inleveren. Er moeten meer straten naar Pim Fortuyn genoemd worden, of nee juist niet. Van die dingen. In al die discussies is altijd wel iemand die roept dat we de straten voortaan beter gewoon kunnen nummeren. Dat is veel simpeler en dan zijn we van alle problemen af. Maar is dat wel zo? Nee, ik denk van niet.

Goede straatnamen helpen mensen om hun weg te vinden in een stad of dorp. Dat komt doordat straatnamen bij een bepaald thema horen, naar bepaalde plekken verwijzen, en iets vertellen over het karakter van een straat of buurt. Dat effect is natuurlijk het sterkst bij mensen die de stad een beetje kennen of er al langer wonen. Zij weten vaak wel waar ze Populierenlaan, Geelgors of Burgemeester de Vrieskade kunnen vinden. Maar ook mensen die een stad niet kennen, hebben vaak wel een idee waar Stationsplein, Kerkstraat of Provincialeweg liggen. Als je op zoek naar de Rembrandt van Rijnstraat door de Frans Halsstraat komt, weet je dat je in de buurt bent. Maar waar in de stad zou je Straat 74 zoeken, of de Twaalfde Dreef?

Er is nog iets: veel mensen hebben een emotionele band met bepaalde straatnamen. De naam van de straat waar ze als kind opgroeiden, waar hun lagere school stond, waar ze hun eerste huis kochten of waar ze nu wonen - het zijn vaak straten waar je een speciaal gevoel bij hebt. Bij discussies over het aanpassen van bepaalde straatnamen zie je vaak dat de bewoners daartegen protesteren, omdat ze gehecht zijn aan hun straatnaam. Dat zagen we bij de de discussie over het Johan Cruijfplein in Amsterdam en ook de bewoners van de Ajaxstraat in Rotterdam laten iedere keer weer weten dat ze blij zijn met hun straatnaam. Ik heb het niet onderzocht, maar het lijkt me sterk dat nummers bij al die mensen dezelfde emoties zouden oproepen.

Amerikaanse toestanden
In Amerika nummeren ze toch ook hun straten? En daar kan toch ook iedereen de weg vinden? Ja, dat klopt. Second Street en Third Street zijn de meeste voorkomende straatnamen in de Verenigde Staten. Maar in Amerikaanse steden waar de straten zo genummerd zijn, bestaat het stratenplan uit parallel aan elkaar lopende en haaks op elkaar staande straten. Die kun je inderdaad makkelijk nummeren. In Manhattan hebben ze bijvoorbeeld een mooi patroon van streets en avenues: de streets lopen van oost naar west en de avenues van noord naar zuid. Als je dan een street afloopt, komen een voor de een de genummerde avenues voorbij en moet je gewoon doortellen tot je in de gewenste avenue bent. Superhandig inderdaad. Nederland kent echter nauwelijks buurten of wijken waar de straten zo netjes in een grid liggen. Onze straten kronkelen door elkaar en er is dus niet echt een logisch systeem te bedenken om al die straten te nummeren. In ieder geval niet op een manier waarmee je zonder dat systeem te kennen een bepaalde straat terug kunt vinden. In het verleden werden straten soms wel als Eerste, Tweede en Derde genummerd, maar dan wel in combinatie met een 'gewone' straatnaam: de Eerste Westerstraat lag naast de Tweede Westerstraat, en de Eerste Westerdwarsstraat stond daar haaks op. 

Er is in Nederland ook wel geëxperimenteerd met genummerde straten in een wijk. In Zevenaar, Almere maar vooral ook Lelystad liggen wijken waar alle straten dezelfde naam hebben gekregen, maar dan ieder met een eigen volgnummer. In Lelystad heten de straten in de wijk Kempenaar bijvoorbeeld Kempenaar 01 tot en met Kempenaar 33 en in de wijk Tjalk heten de straten Tjalk 10 tot en met Tjalk 42. Achter deze straatnamen komen ook nog de huisnummers; iemand kan dus wonen op Tjalk 24 24. Dat klinkt allemaal onhandig en dat is het ook. Het is niet voor niks dat het systeem nooit op grote schaal navolging heeft gekregen in andere plaatsen, en dat er in sommige plaatsen ook wel oproep wordt gedaan om het systeem te veranderen. Het gebruikersoverleg van de BAG (de Basisregistraties Adressen en Gebouwen, het systeem waarin sinds 2009 alle Nederlandse straatnamen worden geregistreerd) heeft in 2016 zelfs aan gemeentes geadviseerd om deze ‘Amerikaanse schrijfwijze’ niet langer meer toe te passen.

En de postcode dan?
Feitelijk hebben we in Nederland al een systeem waarbij alle straten een soort van genummerd zijn: de postcodes. Als je een postcode en huisnummer weet, heb je die hele straatnaam niet meer nodig. Die postcodes werken natuurlijk prima voor een automatische postsorteermachine. Maar stel je voor dat je een wijk inrijdt op zoek naar postcode 5823PJ en onderweg langs de bordjes met 5832PJ, 5823JP, 5822JJ en 5813PP komt... zou je dan niet helemaal tureluurs worden? Ik zou zelf bij ieder kruispunt weer twijfelend op mijn spiekbriefje kijken in welke straat ik ook weer moet zijn. Je kunt nu zeggen dat dat allemaal niet uitmaakt, omdat iedereen toch gebruik maakt van een routeplanner die ze precies naar de juiste bestemming brengt. Maar lang niet iedereen gebruikt een routeplanner. En het kan ook niet de bedoeling zijn dat je alleen nog met een navigatiesysteem op de juiste plek terecht kunt komen. Misschien in de toekomst een keer, maar nu nog even niet.

Een zelfde nadeel heeft het systeem What3words dat in 2013 werd gelanceerd. Met dat systeem wordt iedere plek op aarde tot op drie meter nauwkeurig aangeduid met een vaste combinatie van drie woorden zoals stieren.hinkelen.onrijp of topdag.filmavond.gevierd. Op zich leuk verzonnen want je kunt er werkelijk iedere plek op aarde mee benoemen. Maar doordat belendende percelen een compleet ander 'adres' krijgen, helpt het systeem niet echt om naar de goede plek te navigeren.

Straten met namen
In de praktijk blijken systemen met nummers of codes toch nadelen te hebben die goede straatnamen niet hebben. Straatnamen geven karakter aan straten, buurten en wijken. Straten met goede namen helpen ons bovendien bij het herinneren van plekken in stad en dorp. En ze helpen ons bij het vinden van onze bestemmingen. Ze doen dat veel meer dan nummers dat kunnen doen - zeker bij de Nederlandse stratenpatronen. Nee, die straatnamen daar zullen we het nog wel een tijdje mee doen.


Reacties

Typer of Terms zei…
Leuk artikel!

De tweede alinea over dat straatnamen een systeem moeten hebben is niet echt een argument tegen logische systemen, vind ik. Een nummersysteem hoeft niet willkeurig te zijn, noch hoeft het een nummber te zijn. Het kan net zo goed iets zijn als bijvoorbeeld 12-23 of A12, waarbij bijvoorbeeld alle 12 straten bij elkaar liggen of alle A straten. Dan weet je dat als je bijvoorbeeld naar 12-23 moeten en je ziet 12-11 dat je in de buurt bent.

De alinea daarna vind ik juist een argument voor dergelijke logische systemen. Als mensen niet aan hun straatnamen gehecht raken dan kunnen ze makkeliijker veranderd worden, dat is juist een voordeel. Niet dat straatnamen vaak moeten veranderen, maar de optie kan handig zijn.

Maar ik ben het met je eens dat straatnamen geen nummersysteem zouden moeten worden. Zoals je zegt hebben we postcodes al, dus we hebben het nummersysteem al.

Een idee om straatnamen te verbeteren is door ze niet meer naar mensen te vernoemen. Dat is eigenlijk wat ik nu denk dat ze zouden moeten doen. Misschien dat de oude straten die naar mensen vernoemd zijn hun naam zouden moeten houden voor het gemak, maar nieuwe straatnamen zou ik niet meer naar mensen vernoemen. Dan zouden we geen gezeur meer hebben over inclusiviteit of wie een straatnaam verdiend en wie niet.
Dinx zei…
@Typer of Terms:

Dankjewel! Twee snelle reacties:
* Dat nummersysteem dat je oppert lijkt een beetje op de huidige postcodes. Ik denk niet dat mensen daar makkelijk de weg mee gaan vinden. En stel je voor dat je naar straat 12-23 moet en je ziet 11-23... zou je dan niet ook denken dat je in de buurt bent? Hoe dan ook: fijn dat je het met me eens bent.
* We zouden kunnen stoppen met het vernoemen van personen om discussie daarover te vermijden. Maar kunnen we dan nog wel straatnamen behouden zoals Bierkade en Wijnhaven (alcohol maakt meer kapot dan je lief is!), Sabel, Musket en Vuistbijl (moordwapens!), of met vernoemingen van (oorlogs)scheepstypen en roofdieren... om maar eens wat te noemen?
Bob zei…
Het nummersysteem is ook grootschalig in Nijmegen gebruikt! De wijken Dukenburg en Lindenholt hebben beiden wijknamen en daarbinnen straatcijfers + huisnummers. Erg verwarrend wel haha
Gérard zei…
Tja, sommige straatnamen zijn echte spraakbrekers of irritant lang, zo heb ik gewoont op de Sint Walburgbuitensingel (handig bij adres invullen op formulier...) en later op Cachepot (moet echt spellen want wordt veelal verkeerd gehoord/gesproken), korte duidelijk uitspreekbare straatnamen zou praktisch zijn en tja...met nummersysteem is nix mis mee alleen wel emotieloos.
(Raad welke plaats met bovenstaande straatnamen)

Populaire posts van deze blog

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp? Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat . Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat , van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd

De langste straatnamen van Nederland

Wat zijn de langste straatnamen van Nederland? Ik zet deze mooie namen graag voor je op een rijtje. Om de lengte van een straatnaam te bepalen volstaat het niet om op de straatnaamborden te kijken, want soms hangen er in één straat al borden met verschillende schrijfwijzen van dezelfde naam. Het is beter om uit te gaan van de officiële schrijfwijze van de straatnaam zoals die is vastgelegd in de BAG, de Basisregistraties Adressen en Gebouwen. Dat levert de volgende top-10 op: Ir. Mr. Dr. van Waterschoot van der Grachtstraat in Heerlen (48 tekens in totaal, 38 tekens zonder punten en spaties) Burgemeester Baron van Voerst van Lyndenstraat in Gramsbergen (46/41 tekens) Wethouder Fierman Eduard Meerburg senior kade in Katwijk (45/40 tekens) Burgemeester Baron van Voorst tot Voorstweg in Tilburg (43/38 tekens) Burgemeester van Nispen van Sevenaerstraat in Laren (42/38 tekens) Burgemeester van Hövell tot Westerflierpad in Halfweg (42/38 tekens) Burgemeester Hoytema van

Wat is in Nederland de langste straat met één naam?

De Oudebildtdijk in de Friese gemeente Het Bildt wordt vaak de langste straat van Nederland genoemd. De straat loopt van Westhoek naar Oudebildtzijl en is volgens Google Maps in totaal 12,1 kilometer lang. Dat is best een eind inderdaad. Maar is het daarmee inderdaad de langste straat van Nederland? En meer specifiek: de langste straat die van begin tot eind dezelfde straatnaam heeft? Ik zal het maar meteen verklappen: dat is dus niet. Als je gaat zoeken naar 'langste straat van Nederland' kom je allerlei straatnamen tegen. Ik zag dat ergens iemand de Voorstraat in Dordrecht noemde, maar die is 'slechts' 1.200 meter en daarmee met afstand niet de langste. De Laan van Meerdervoort in Den Haag wordt ook vaak genoemd, maar die is met een lengte van 5.800 meter ook zeker niet de langste straat van Nederland. Hier en daar lijkt men dat door te hebben, want daar noemt men het specifiek de langste láán van Nederland. Ik vind gemakkelijke een paar straten die een stuk la

Een fietspad voor een wielrenkampioen - over het Annemiek van Vleutenpad in Vleuten

Tijdens het WK Wielrennen in Wollongong werd Annemiek van Vleuten wereldkampioen. Het was de bekroning van een prachtig sportjaar waarin ze eerder ook al de Giro, de Tour en de Vuelta had gewonnen. Het was voor raadslid Cees Bos van Stadsbelang Utrecht reden voor een oproep om nou eindelijk eens een straat in Utrecht naar Van Vleuten te noemen. Zo'n grote sportvrouw - in 1982 geboren in Vleuten (gemeente Utrecht) - verdient toch een mooie straat in de stad? Wat het raadslid niet wist, is dat eerder dit jaar al een pad in Vleuten naar Annemiek van Vleuten is genoemd. In juli 2021 had Stadsbelang Utrecht samen met de VVD ook al opgeroepen om een pad naar Van Vleuten te noemen. Ze had toen net een gouden en een zilveren medaille gewonnen op de Olympische Spelen in Tokio. Het college van B&W reageerde daarop wat terughoudend dat ze eerst eens advies wilden inwinnen. Op zich verrassend, want eerder werden in Utrecht ook al de sporters Anton Geesink, Jochem Uytdehaage, Dafne Schippe