dinsdag 22 mei 2012

Wonen in een wijk met walrussen, waters en wonderwinden

Bloemen, bomen, schilders en zeehelden... dergelijke thema's waren jarenlang favoriet bij straatnaamgevers. Maar tegenwoordig zijn gemeentes graag wat creatiever dan dat. Maar waar vind je een geschikt thema dat voldoende namen bevat voor alle nieuwe straten in de wijk? In de wijk Fascinatio in Capelle aan den IJssel hebben ze alle straten genoemd naar namen uit één kinderboek. Ze zijn zelfs nog ietsje verder gegaan dan dat.

Fascinatio bestaat sinds 2011, en is daarmee de jongste wijk van Capelle aan den IJssel. Bij de ontwikkeling van de wijk heeft men gekozen voor een kindvriendelijke en ruime opzet, met veel groen en water, en een opvallende architectuur. De wijk is geïnspireerd op het sprookjesboek 'Fascinatio, de wonderwind' van Tom Manders jr. (de zoon van Tom 'Dorus' Manders). In het boek vertelt de oude walrus Articus in zijn ijsgrot aan zijn kleinzoon Difoe over zijn vrienden: zon, maan, aarde, water en wind. De harmonieuze wereld uit het boek is zo veel mogelijk naar de verschillende elementen van de wijk vertaald. Zelfs de architectuur van de woningen en het ontwerp van de straatlantaarns en bruggen in de wijk zijn geïnspireerd op het boek.

De straten in de wijk zijn allemaal genoemd naar namen uit het boek. Dat zijn allemaal bijzondere namen, en dat levert dus ook bijzondere straatnamen op. De 1e en 2e Articuslaan zijn genoemd naar de oude walrus Articus, en het Difoehof is natuurlijk genoemd naar zijn kleinzoon. De zon, de maan en de aarde komen terug in de Solislaan, de 1e en 2e Lunarelaan en de 1e en 2e Terralaan. De Flatusstraat, de Desertosingel en de Grateastraat zijn respectievelijk genoemd naar de poolwind, de woestijnwind en de maanwind. En zo zijn er nog meer straten met originele namen zoals Educatusstraat, Tjaliehof, Pulsi Balonishof en Pensorishof. De wijk wordt omzoomd door de Fascinatio Boulevard. Stuk voor stuk unieke straatnamen in Nederland. Als het doel was om origineel en creatief te zijn, dan zijn ze daar wel in geslaagd.

Wonen in de Schetenstraat?

In het Jeugdjournaal van 19 mei jl. zat een item over de Flatusstraat in Facinatio. Want 'flatus' is niet alleen de naam van de poolwind in het boek, maar het is ook een sjiek woord voor 'scheet'. Dat levert toch heel andere associaties op dan 'poolwind'... Enkele bewoners hebben de gemeente al gevraagd om de naam te wijzigen. Het Jeugdjournaal ging op onderzoek uit: willen kinderen wel wonen in de 'Schetenstraat'? De meeste kinderen vinden de straatnamen in de wijk eigenlijk gewoon wel leuk, en zij vinden het ook niet zo belangrijk wat een straatnaam precies betekent. Maar een kwart van de kinderen woont liever niet in een straat met een vieze naam, zoals 'Schetenstraat'.

Bekijk hier de uitzending van het Jeugdjournaal (vanaf 7:21):

Get Microsoft Silverlight
Bekijk de video in andere formaten.

dinsdag 15 mei 2012

Een Piet Heinstraat die niet naar Piet Hein is genoemd, maar naar Piet Hein

Verspreid over het land liggen meer dan honderd straten, wegen, lanen en pleinen die naar de zeeheld Piet Hein zijn genoemd. Ook in Utrecht ligt een Piet Heinstraat, maar daar is wel iets bijzonders mee aan de hand. Die straat is namelijk niet naar Piet Hein (de zeeheld) genoemd... maar naar Piet Hein (de aannemer).

De zeeheld Piet Hein werd in 1577 geboren in Delfshaven als zoon van een schipper. In zijn jeugd werd hij een paar keer door de Spanjaarden gevangen genomen, maar gelukkig ook steeds weer vrijgelaten. Vanaf 1607 werkte hij een tijdlang als stuurman en schipper voor de Vereenigde Oostindische Compagnie. Eind 1623 trad hij in dienst bij de toen net opgerichte West-Indische Compagnie. Hij werd benoemd tot viceadmiraal, en later ook tot admiraal en kapitein-generaal. In die functie had hij het militaire opperbevel van alle Nederlandse activiteiten in Amerika.

De Tachtigjarige Oorlog verliep op dat moment niet zo goed voor de Nederlanden en de economie liep sterk terug, en dus kreeg Hein de opdracht om steden te veroveren en daar waar mogelijk vijandelijke schepen in beslag te nemen. Hij is natuurlijk vooral bekend door de verovering van de Spaanse zilvervloot in de Baai van Matanzas (bij Cuba) in september 1628. Mensen die niet weten dat hij een van onze grootste zeehelden is, die kennen toch op zijn minst wel het triomfantelijk lied: ♪♫ 'Piet Hein, zijn naam is klein, zijn daden bennen groot, zijn daden bennen groot, hij heeft gewonnen de Zilvervloot!' ♫♪ Die overwinning leverde bijna vijftien miljoen gulden op, en dat was toen - nog veel meer dan nu - een gigantisch bedrag. Het was een keerpunt in de Tachtigjarige Oorlog, want plotseling was er geld in overvloed. Piet Hein keerde als een held terug naar Europa. Daar sneuvelde hij een jaar later al in een strijd met drie kaperschepen.

Zo'n grote held verdient natuurlijk een eigen straatnaam. Vandaar dat in zeeheldenbuurten tussen de Michiel de Ruyterstraat, de Maarten Trompstraat, de Karel Doormanstraat en de Jan van Galenstraat ook altijd wel ergens een Piet Heinstraat ligt. In Utrecht hebben ze ook al vele jaren een Piet Heinstraat. Maar daar zijn Michiel, Maarten, Karel en Jan in geen straten, velden of wegen te bekennen. In de directe omgeving liggen wel de Minstraat, de Abstederdijk en de Nicolaasweg. Stuk voor stuk historische namen. De Piet Heinstraat in Utrecht is dan ook niet genoemd naar de beroemde admiraal, maar naar de kinderen van een lokale aannemer. Deze bouwer liet rond 1887 een huizenblok bouwen, en hij noemde de straat naar zijn beide zoons: Piet en Hein.

Het gebeurde in die tijd wel meer dat straten werden genoemd naar de aannemer die de huizen liet bouwen. Of anders wel naar hun vrouwen en kinderen - die mochten soms de eerste steen leggen. Zo zijn de huizen langs de Martenstraat in Groningen in 1878 gebouwd door de aannemer Arend Marten Prins, naar wie de straat ook genoemd is. Een straat verder ligt de Annastraat; die is genoemd naar Anna, zijn dochter. In Rotterdam zijn de Leeuwensteinstraat en de Steinwegstraat vernoemd naar Arij Leeuwenstein en Peter Steinweg - twee zwagers - die als aannemers de voortrekkers waren voor de bouw van deze straten in 1889. In Delft zijn de Eliza Dorusstraat (1891) en de Willemstraat (1899) genoemd naar de kinderen van de aannemers die de bouw voor hun rekening namen. Veel steden waar aan het eind van de negentiende eeuw flink gebouwd werd, hebben zo hun eigen 'aannemersstraten'.

Ieder mens moet doen waar hij goed in is. De een verovert met zijn schip een zilvervloot die miljoenen waard is, de ander bouwt een mooi rijtje huizen aan de rand van de stad. In beide gevallen geldt: zijn daden bennen groot... Maar sommige daden bennen toch net wat groter dan andere daden, en dus verdient de een er honderd straatnamen mee en de ander maar één. Tja, verschil moet er wezen.

dinsdag 8 mei 2012

Een plaats voor Pim Fortuyn

Bij het vernoemen van straten naar personen wordt in Nederland in het algemeen de regel aangehouden dat de persoon minimaal tien jaar dood moet zijn. Die regel nemen ze in Rotterdam heel precies: Pim Fortuyn werd op 6 mei 2002 iets na zes uur 's avonds neergeschoten op het Media Park in Hilversum, en op 6 mei 2012 - (bijna) precies tien jaar later - werd in het centrum van Rotterdam om zes uur het straatnaambord van de 'Pim Fortuynplaats' onthuld. Het is de eerste officiële straatnaam die in Nederland naar Pim Fortuyn is genoemd.

Sinds afgelopen zondag heet het plein langs de Korte Hoogstraat in de Rotterdamse binnenstad de Pim Fortuynplaats. Niet iedereen is het eens met de keuze voor deze plek. Een deel van de Fortuyn-volgers vindt dit pleintje tussen de hoge gebouwen veel te nietig. Zij hadden liever gezien dat er een grote belangrijke straat naar hem genoemd zou worden, op een prominente plek. Anderen vinden dit juist een gepaste locatie: op het plein staat immers al sinds 2003 een borstbeeld van de politicus, en ieder jaar wordt daar ook zijn sterfdag herdacht. Deze keer kreeg de herdenking een speciaal tintje met de straatnaamvernoeming.

Gemeentes kiezen er niet zo maar voor om een bestaande straat te hernoemen. Vaak levert dat veel gedoe op doordat bewoners gaan klagen dat ze hun adreswijziging overal door moeten geven. Bedrijven vragen daar in de regel zelfs een financiële compensatie voor. Maar aan de Pim Fortuynplaats woont niemand; er staat alleen een kantoorgebouw dat deels leegstaat. Het Schielandhuis (waarin Museum Rotterdam gevestigd is) staat tegenover het plein, maar dat houdt gewoon Korte Hoogstraat 31 als adres. Het hernoemen van het stukje van de Korte Hoogstraat kan dus zonder problemen worden doorgevoerd.

Politieke moorden

Direct na de moord op Pim Fortuyn werd deze meteen in een klassiek rijtje met 'politieke moorden' in Nederland geplaatst. Fortuyn staat in dat rijtje samen met Floris de Vijfde, Willem van Oranje, en de gebroeders De Witt.
  • De moord op graaf Floris V in 1296 wordt gezien als de eerste politieke moord in Nederland. Floris woonde op het Muiderslot. Na een conflict met enkele mede-edelen werd hij ontvoerd en uiteindelijk vermoord. Her en der zijn er in Nederland straten naar hem genoemd, zoals de Floris V-laan in Waalwijk en de Graaf Floris V weg in Hollandsche Rading.
  • De moord op Willem van Oranje in 1584 is waarschijnlijk de meest bekende politieke moord. Hij wilde vechten voor vrijheid in Nederland en organiseerde de opstand tegen de Spaanse koning. Die verklaarde Willem vogelvrij. Balthasar Gerards ging voor de beloning en schoot Willem van Oranje neer in Delft. Natuurlijk zijn er in het hele land straatnamen te vinden die genoemd zijn naar onze 'Vader des vaderlands'.
  • Een derde bekend voorbeeld van een politieke moord is de moord op de gebroeders De Witt in 1672. Johan de Witt was op dat moment al bijna twintig jaar de belangrijkste politicus van het land, en hij werd alom gewaardeerd. Maar toen Nederland aan alle kanten in oorlogen verzeild raakte, werd hij samen met zijn broer Cornelis als schuldige aangewezen en op wrede wijze vermoord. In het hele land liggen straten, lanen en plantsoenen die naar Johan of Cornelis zijn genoemd.Of naar allebei.
Floris de Vijfde, Willem van Oranje, en de gebroeders De Witt... het is wel een eer voor Pim Fortuyn om in dat rijtje genoemd te worden, lijkt me.

Meer Fortuyn

De 'Pim Fortuynplaats' is de eerste officiële straatnaam die in Nederland naar Pim Fortuyn is genoemd. Maar er zijn al wel andere straten met 'Fortuijn' of 'Fortuyn' erin. Als die niet naar Pim Fortuyn genoemd zijn, naar wie dan wel?
  • Het Droogleever Fortuynplein in Rotterdam en de Mr. P. Droogleever Fortuynweg zijn genoemd naar de Rotterdamse zakenman Pieter Droogleever Fortuyn. Hij was wethouder in Den Haag, burgemeester in Rotterdam en zat ook nog in de Eerste en de Tweede Kamer.
  • Het R.J.H. Fortuynplein en de R.J.H. Fortuynstraat (beide in het Oostelijk Havengebied in Amsterdam) zijn genoemd naar Mr. R.J.H. Fortuyn de zich als bestuurslid van de Koninklijke Nederlandsche Stoomboot Maatschappij en voorzitter van de Koninklijke Nederlandsche Reedersvereeniging inzette voor de Nederlandse scheepvaart.
  • In Lelystad hebben ze in een wijk de straten genoemd naar VOC-schepen. Tussen de Saerdam, het Vliegent Hert, het Zeepaert en de Eendragt ligt ook een straat met de naam 'Fortuyn'. Het schip met die naam vertrok in 1723 voor zijn eerste reis van Texel richting Batavia, maar raakte ergens voorbij Kaap de Goede Hoop verloren.
  • Over de Ir. L.G.H. Fortuijnrotonde in Reeuwijk heb ik onlangs al geschreven in het artikel Straten voor prinsen, sporthelden... en ingenieurs!
Van het Fortuynhof in Breda en het Fortuijnplein in Groot-Ammers is me niet bekend waar ze hun naam precies aan ontlenen. Maar die namen zijn al in respectievelijk 1951 en 1987 vastgelegd. Het lijkt me dus onwaarschijnlijk dat die naar Pim Fortuyn genoemd zijn.

Sinds een paar dagen hoort de Pim Fortuynplaats ook in dit lijstje. Zouden er de komende jaren nog meer straten naar Pim Fortuyn worden genoemd? Herinner me er over een jaar aan dat ik dan eens kijk of er nog nieuwe zijn bijgekomen.

dinsdag 1 mei 2012

Delftenaren ontdekken tientallen nieuwe paddensoorten!

De biologische wereld staat op zijn kop. Er zijn in Delft namelijk ruim zestig nieuwe paddensoorten ontdekt. Een revolutionaire vondst. De padden hebben allemaal ook al namen gekregen. De namen zijn afgeleid van de uiterlijke kenmerken of van de locatie waar de padden zich het liefst bevinden.

In het zuiden van Delft is bijvoorbeeld de kreekrugpad gevonden, een diertje dat zich bij voorkeur op kreekruggen bevindt. Iets dergelijks geldt ook voor de oeverloperpad, die niet ver van de kreekrugpad gevonden werd. De salamanderpad heet waarschijnlijk zo, omdat hij zo op een salamander lijkt. Een bijzondere ontdekking is die van de pijlstaartpad, omdat er nog helemaal geen padden met staarten bekend waren. Padden hebben als larve wel een staartje, maar die verliezen ze binnen een paar weken weer. Verrassend is ook de ontdekking van de scholeksterpad, de lepelaarpad, de tureluurpad en de ijsvogelpad - want zouden deze padden werkelijk lijken op de vogels waar ze naar genoemd zijn? Op andere plekken in Delft werden ook nog de oceaanpad, de polderpad, de houtpad en de diamantpad ontdekt. Bij ieder pad kun je je wel bedenken waarom hij zo genoemd is. Het schijnt dat de verzetspad dapper weerstand bood bij zijn ontdekking.

Gaat het hier werkelijk om allemaal nieuwe soorten padden, in de familie van de Bufonidae? Nee, natuurlijk niet. Het zijn geen padden, maar paden! Maar je kunt ze wel allemaal vinden in Delft, net als nog ongeveer vijftig andere padden, ehh.. paden.

In de wijk Tanthof-Oost - in het zuiden van Delft - zijn alle straten naar dieren genoemd. Tussen de Vlinderweg, de Otterlaan, de Wezelstraat en de Kikkerweg kronkelt een fietspad: het Kreekrugpad. Met zo veel dieren om je heen is het helemaal niet vreemd om aan te nemen dat de kreekrugpad ook een dier is. En als het een eigen straatnaam heeft gekregen, moet het wel een bijzonder beestje zijn. Wat juist wél vreemd lijkt, is dat deze straatnaam als enige in de buurt geen achtervoegsel zoals -weg, -laan of -straat heeft gekregen. Waarom zou dat zijn? Waarom is het niet de Kreekrugpadweg? Het antwoord laat zich gemakkelijk raden: de kreekrugpad bestaat helemaal niet. Maar hét Kreekrugpad wel. In de wijk zijn bijna alle straten naar dieren genoemd, maar het Kreekrugpad ontleent gewoon zijn naam aan het feit dat het een heel oude kreekrug volgt. De naamgeving is niet heel consistent, maar historisch is het wel weer interessant. Misschien is het wel een heel oud pad, dat je heel vroeger al over een verhoging door het drassige landschap leidde. Iets verderop ligt trouwens het Salamanderpad, tussen de Reeweg en de Hazenlaan. Het is gewoon een pad dat naar een salamander is genoemd. Jammer eigenlijk.

Er is in Delft ook een Linnaeuspad, genoemd naar Carolus Linnaeus. Linnaeus was de zoöloog die aan de basis stond van de zoölogische nomenclatuur, het systeem voor de wetenschappelijke naamgeving van dieren. Je kunt je afvragen wat hij voor wetenschappelijke naam bedacht zou hebben voor de kreekrugpad. Bufo ripa misschien?

Foto: Delgrosso
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...