dinsdag 29 november 2011

De laatste straat van het land

Op Vernoeming.nl las ik een artikel over de laatste voornamen in het alfabet: Zzohra, Zzamouri en Zyxcban. Intrigerende namen waar ik me bijna niet van voor kan stellen dat er echt mensen zijn die zo heten. Maar het inspireerde me wel om eens op zoek te gaan naar de laatste straatnamen uit het alfabet.

Eigenlijk levert dat een heel erg saaie lijst op. Drie dingen met een z waar men straatnamen naar noemt zijn zwin (het gedeelte in zee tussen twee zandbanken), Zwitserland en Zwolle. Op een aantal plekken in Nederland zijn er Zwinpaden, -straten en -wegen. De meeste daarvan liggen om begrijpelijke redenen in plaatsen in Zeeland en Noord-Holland. Straten die genoemd zijn naar Zwitserland liggen door het hele land - dat zijn er in totaal ongeveer tien. Straatnamen met een verwijzing naar Zwolle vinden we ook door het hele land, maar de meeste liggen - ook weer om begrijpelijke redenen - in Gelderland en Overijssel. Een beetje rondom Zwolle, zeg maar.

De laatste drie straatnamen op mijn lange alfabetische lijst zijn:
  1. Het Zwolsewegje in Nunspeet. Dankzij de verkleinvorm laat deze alle 'gewone' Zwolsewegen voor zich in het alfabet. En geloof het of niet, maar als je vanuit deze weg een rechte lijn ongeveer 30 kilometer doortrekt, dan kom je precies in Zwolle uit!
  2. De Zwolsmanweg in de jachthaven van Sneek. Ik weet het niet zeker, maar ik acht de kans groot dat deze straat is genoemd naar meneer of mevrouw Zwolsman. Zwolsman is namelijk gewoon een achternaam. En het is een toponiem, want de naam betekent eigenlijk 'een man uit Zwolle'. De lijn van de Zwolsmanweg naar Zwolle is letterlijk en figuurlijk wat langer dan die vanuit Nunspeet.
  3. De Zworrelstraat in Herwijnen is de allerlaatste straatnaam op mijn alfabetische lijst. Ik heb werkelijk geen idee wie of wat een 'zworrel' is. Een oud soort wilg? Een uitgestorven bijenras? Een behekste vrouw? Een of ander beest dat onder de grond leeft? Een oude kreekrug misschien? Of gewoon een ander woord voor Zzohra, Zzamouri of Zyxcban? Ik heb geen idee... wie het weet mag het zeggen.

dinsdag 22 november 2011

Een straat voor Pyke Koch... oh nee, toch niet

Bij Blaricum bouwt men een nieuwe woonwijk: de Blaricummermeent. De straatnamen in de wijk zullen allemaal verwijzen naar de geschiedenis van de bouwlocatie of die van de gemeente Blaricum. Zo zijn de eerste straatnamen genoemd naar negentiende-eeuwse kunstenaars die allemaal in de gemeente Blaricum hebben gewoond: Piet Mondriaan, Jozef Israëls, Bart van de Leck, Lou Loeber en Pyke Koch.

Pyke Koch? Heeft die in Blaricum gewoond dan? Nee, dat heeft hij niet... en dat heeft men in Blaricum inmiddels ook ontdekt. En bovendien is de keuze voor Pyke Koch nog eens extra discutabel omdat zijn imago ietwat besmet is. Hij maakte voor de Tweede Wereldoorlog een paar fascistische werken en exposeerde tijdens de oorlog veel in Duitsland. Hij nam later weliswaar afstand van het fascisme, maar werd toch gezien als een collaborateur. Dat hij alleen nog maar neutrale onderwerpen schilderde, mocht niet meer baten.

In geval van twijfel kun je beter op zoek naar een alternatief. Er hebben in Blaricum genoeg kunstenaars gewoond, dus er is gelukkig voldoende keuze. De gemeente heeft nu besloten om de straatnaam aan te passen. Terwijl er nog druk wordt gebouwd, is de Pyke Kochlaan hernoemd naar Herman Kruyderlaan. Herman Kruyder was een gewaardeerd expressionist die van 1928 tot 1934 aan de Mosselweg in Blaricum woonde. Een veilige keuze. De vier gezinnen die al in de Pyke Kochlaan woonden, krijgen vanwege de naamsverandering een schadevergoeding.

Ik heb maar één plaats in Nederland kunnen vinden waar een straat naar Pyke Koch is genoemd. In een deel van Nesselande (een nieuwbouwwijk in Rotterdam) hebben ze de straten naar kunstschilders genoemd, en daar ligt ook een Pyke Kochpad. In Rhoon verrijst Essendael en als ik de plannen goed begrijp, komt daar ook een Pyke Kochpad. Een straat noemen naar Pyke Koch lijkt dus iets van de laatste jaren. Misschien is dat het voorteken van een voorzichtige rehabilitatie. Hij moet blijkbaar beginnen met wat paden, en krijgt dan wellicht over een paar jaar ook straten en misschien zelfs een laan.

Er zijn nog wel een heleboel 'Kochstraten' in Nederland, maar ik vermoed dat die allemaal naar Robert Koch zijn genoemd. Robert Koch ontdekte de oorzaak van cholera, miltvuur en tuberculose, en kreeg daar in 1905 zelfs de Nobelprijs voor. Dat soort dingen is dan juist wel weer goed voor je imago.

dinsdag 15 november 2011

Over klavertjes en kalveren

Onlangs hoorde ik het verhaal van een man die in Amsterdam op zoek was geweest naar de Klaverstraat. Hij was urenlang op zoek, maar heeft de straat niet gevonden. Begrijpelijk... want Amsterdam heeft helemaal geen Klaverstraat!

Iedereen die wel eens Monopoly heeft gespeeld, weet dat Amsterdam wel een Kalverstraat heeft. Als de man iemand de weg vroeg, kreeg hij ook regelmatig de vraag of hij niet de Kalverstraat bedoelde. Maar nee, de man was op zoek naar de Klaverstraat. Dat wist hij zeker, want dat adres stond op zijn briefje. Sommigen vroegen of hij niet op zoek was naar de Klaverweg, of misschien zelfs de Bep van Klaverenboulevard. Die straten wist men wel te vinden in Amsterdam. Maar de man liet zich niet van de wijs brengen. Hij moest en zou naar de Klaverstraat gaan. Natuurlijk bleek na een tijdje dat de man weldegelijk op zoek was naar de Kalverstraat. Toen hij zich dat eenmaal realiseerde, had hij zijn bestemming snel bereikt.

Wat nu als Amsterdam wél een Klaverstraat had gehad? Dan was de verwarring voor de man misschien nog wel groter geweest. Was hij netjes op het opgegeven adres uitgekomen, maar bleek dat alsnog niet de plek waar hij moest zijn. Dat is precies de reden dat men bij het bedenken van straatnamen voor een plaats probeert om de namen zodanig te kiezen dat verwarring niet of nauwelijks mogelijk is. Als de man in de Klaverstraat had ontdekt dat hij eigenlijk in de Kalverstraat moest zijn, had hij waarschijnlijk ook meteen een stapeltje verkeerd bezorgde post mee kunnen nemen naar het juiste adres.

Er zijn in Nederland 36 plaatsen met een Klaverstraat - van Appingedam tot Reuver en van Hengelo tot Zevenbergen. En er zijn 30 plaatsen met een Kalverstraat - van Amsterdam tot Maashees en van Culemborg tot Zwolle. Maar er is maar één plaats waar ze zowel een Klaverstraat als een Kalverstraat hebben, en dat is Maasbracht. Het zal je inmiddels wel duidelijk zijn dat het niet voor niks is dat er nauwelijks plaatsen zijn waar beide straatnamen voorkomen. Blijkbaar durfden ze het in Maasbracht wel aan. Het is daar met de auto ook maar drie minuten van de Klaverstraat naar de Kalverstraat. Als er dus eens iemand ontdekt dat hij fout zit, dan is die fout ook snel te herstellen. (Als je in Maasbracht van de Klaverstraat naar de Kalverstraat wilt rijden, dan kun je overigens via de Kruisweg en de Kerkstraat of via de Kloosterstraat en de Kempweg. Allemaal straten met een k. Je zou bijna denken dat ze het erom gedaan hebben.)

Stel je voor dat je in Amsterdam op zoek bent naar de Klaverstraat en ontdekt dat je die in Maasbracht moet hebben. Dan ben je nog veel verder van huis...

dinsdag 8 november 2011

Een straat met twee namen - ieder zijn zin

Wat doe je als je voor een straat niet kunt kiezen tussen twee namen? Als je een nieuwe naam wilt, maar de oude eigenlijk niet kwijt wilt? Dan neem je ze gewoon allebei! Zo ligt in het centrum van Delft een straat met de curieuze naam 'Jozefstraat voorheen Molenpoort'.

De oudste bekende naam voor deze straat is 'Molenpoort'. Zo heette de straat al in de zeventiende eeuw. In die tijd werd er veel gebruik gemaakt van beschrijvende straatnamen, die iets vertelden over de locatie, de bewoners of het gebruik van de straat. Ook de naam 'Molenpoort' was niet zo slecht gekozen: om de straat te bereiken moest je door een poort, en op de hoek van die poort stond een molen.

De straat lag direct naast de Sint-Jozefkerk en was tot 1898 ook eigendom van de kerk. In dat jaar ging het eigendom van de straat over naar de gemeente. Behalve de kerk hadden er maar twee huizen een ingang in de straat. Die waren echter officieel genummerd aan de grote straten aan de uiteinden van de Molenpoort. Het ene huis had als adres Burgwal 18 en het andere Oude Langedijk 27. Pas in 1980 werd de straatnaam 'Molenpoort' op verzoek van de politie officieel vastgesteld door de Delftse gemeenteraad. De twee huizen werden vanaf dat moment ook aan de Molenpoort geadresseerd. Opmerkelijk genoeg behielden ze wel hun huisnummers. In de Molenpoort waren dus maar twee huizen, met de huisnummers 18 en 27!

De nieuwe adressen leverden al meteen problemen op met de bezorging van de post. Er is in Delft namelijk ook een 'Molenstraat', en de post van de Molenpoort werd regelmatig in de Molenstraat afgeleverd. Men bedacht als snel een pragmatische oplossing: één van de twee straten moest maar een nieuwe naam krijgen. De naam 'Molenstraat' was al sinds de veertiende eeuw in gebruik, en die had dus de oudste rechten. Daarom werd in januari 1981 besloten om de Molenpoort voortaan Jozefstraat te noemen, naar de naastgelegen Sint-Jozefkerk. (Die kerk heette overigens al sinds 1971 de Maria van Jessekerk, maar dat terzijde).

Nou is het goed om te weten dat de bekende schilder Johannes Vermeer zijn hele leven in Delft heeft gewoond. Zijn schoonmoeder had een groot pand naast de Sint-Jozefkerk, op de hoek van de Molenpoort. Vermeer ging daar in 1660 wonen. Hij werkte daar in zijn atelier op de eerste verdieping. Misschien is dat wel de plek waar hij aan zijn beroemde 'Gezicht op Delft' werkte! Vanwege deze beroemde bewoner besloten enkele raadsleden in 1990 dat het goed zou zijn om de historische naam Molenpoort in ere te herstellen. De historische waarde van de naam vonden ze belangrijker dan eventuele problemen door de verwarring van de naam met de Molenstraat. Eén van de raadsleden vertelde dat ze alle bewoners van de straat had gesproken, op eentje na, en die waren volgens haar allemaal akkoord met de keuze voor de oude naam. 'Op eentje na'... dat betekende in de praktijk dat ze de ene bewoner wel had gesproken en de andere niet, want er waren er in totaal maar twee. Toch werd het voorstel in 1991 aangenomen. De straat heette toen dus weer Molenpoort.

Al snel kwam er een bezwaar van beide bewoners van de straat. Zij bleken helemaal niet akkoord met het toekennen van de oude naam, want nu was de verwarring over de straatnaam weer terug. De naam 'Molenpoort' was voor hen geen optie; zei wilden dat het gewoon weer 'Jozefstraat' werd. Maar de gemeenteraad wilde de oude naam 'Molenpoort' - vanwege de beroemde historische bewoner - toch wel graag behouden. Men kwam met een opmerkelijke oplossing: we nemen gewoon allebei de namen! De straatnaam werd op 27 juni 1991 officieel vastgesteld als 'Jozefstraat v/h Molenpoort'. Zo was er geen verwarring meer met de andere straatnaam en was er toch nog steeds een verwijzing naar het oude adres van Vermeer. Een fijn compromis.

Iedereen blij? Dat weet ik niet. Maar het is wel een bijzondere straatnaam. En daar word ík in ieder geval altijd wel blij van.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...