Doorgaan naar hoofdcontent

Waarom heet onze winkelstraat niet Winkelstraat?

Er zijn in Nederland nauwelijks winkelstraten die gewoon Winkelstraat heten en dat is best opmerkelijk. De straat bij de kerk heet vaak Kerkstraat, de straat langs het station bijna altijd Stationsstraat en op het industrieterrein ligt de Industriestraat. Maar boodschappen doe je vaak gewoon in de Dorpsstraat, de Steenstraat, de Peppelweg of op het Wilhelminaplein. Waarom zijn er zo weinig winkelstraten die Winkelstraat heten?

Heel vroeger ontstonden straatnamen gewoon op straat. Ze werden vaak genoemd naar herkenningspunten zoals belangrijke gebouwen, prominente bewoners of de handel die er werd gedreven. Aan die tijd hebben we straatnamen overgehouden zoals Vissteeg, Beestenmarkt, Boterbrug en Wijnhaven - je kunt wel zien wat daar vroeger verhandeld werd. Er bestaan ook wel een paar oude Winkelstraten, maar die werden zo genoemd omdat er een opvallende knik in de straat zat (en 'winkel' is een oud woord voor hoek, zoals ook in 'winkelhaak').

De term 'winkelstraat' komt al voor in documenten uit de zeventiende eeuw, maar dan nog vooral in reisverslagen als synoniem voor 'bazaar'. Zo schreef Olfert Dapper (van de Amsterdamse Dapperstraat, wat toevallig ook een winkelstraat is) in 1672 al over 'winkelstraeten' in Azië. Pas in de negentiende eeuw worden ook Nederlandse straten veelvuldig als 'winkelstraat' aangeduid. Maar in die tijd werd er in Nederland al veel bewuster over straatnamen nagedacht, en ontstonden ze dus niet meer zo maar in de volksmond. Een van de weinige uitzonderingen ligt in Eindhoven. Omdat buurtbewoners hun straat met winkels altijd de 'winkelstraat' noemden (en de echte straatnaam soms niet eens kenden) werd de naam in 1929 officieel gewijzigd in Winkelstraat.

Tegenwoordig krijgen nieuwe winkelstraten meestal namen die aansluiten bij de straatnamen in de rest van de wijk, en vaak probeert men daarbij ook wel een beetje origineel te zijn. Heel soms krijgt zo'n winkelstraat nog een speciale naam zoals de Woonboulevard in Almelo en de Beurstraverse in Rotterdam. Die laatste werd in de volksmond trouwens als snel 'Koopgoot' genoemd, een eigentijdse variant op de Winkelstraat.

(Dit artikel verscheen eerder als column in Hart van Holland.)

Reacties

Rob Essers zei…
Wanneer kun je spreken van een Winkelstraat? Bij een Kerkstraat heb je aan één kerk voldoende. In of aan het eind van een Stationstraat vind je meestal maar één station. Eén winkel maakt een straat nog geen winkelstraat.

De eerste winkelstraten ontstonden doordat bestaande woonhuizen in een straat één voor één werden voorzien van een winkelpui. Dat was een geleidelijk proces waarbij er ook panden overgeslagen werden. Waarschijnlijk werden hoekpanden als eerste verbouwd. Zo'n straat had ook in de volksmond al een naam voordat de eerste winkel geopend werd. Dat verklaart mijns inziens waarom een een winkelstraat geen Winkelstraat heet.
anton rolfes zei…
In Vlaardingen ligt in een wijkje met straatnamen genoemd naar plaatsen in Noord-Holland, de Winkelhoeve en ja, daar is een winkelcentrum gesitueerd. Overigens vind ik dat originele achtervoegingen. De doorgaande wegen heten bijv. Gelderlandlaan, Utrechtlaan, Zeelandlaan enz. en de straten die daar bij liggen Nunspeethoeve, Zeisthoeve, Zoutelandehoeve enz.
Rob Essers zei…
@anton rolfes: Winkelhoeve is een openbare ruimte van het type 'weg' (ID 0622300000000676). Winkel is een woonplaats (ID 2521) in de Noord-Hollandse gemeente Hollands Kroon. Het CBS gebruikt de naam Hoevenbuurt (statcode BU06220706). Deze buurtnaam heb ik in de BAG niet aangetroffen.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

Is het nou Dorpstraat of Dorpsstraat - over de tussen-s in straatnamen

Onlangs stelde iemand me de vraag waarom in Rotterdam de Heemraadssingel en het Heemraadsplein een tussen-s hebben, maar de nabijgelegen Heemraadstraat niet. Komt dat door willekeur van de naamgevers of is er iets anders aan de hand? 

Hoe zit het ook al weer met het gebruik van de tussen-s in de Nederlandse taal? In het Taalportaal wordt uitgelegd wanneer er een tussen-s wordt gebruikt in een samenstelling. Die s komt bijvoorbeeld altijd voor als het eerste deel een verkleinwoord is ('meisjesjurk') of een persoonsaanduiding die in het meervoud een s krijgt ('vissersboot'). En een tussen-s kan ook voorkomen wanneer het eerste deel een meervoud op -en heeft ('dorpsplein') of als het eerste deel helemaal geen meervoud heeft ('eeuwigheidswaarde'). Snap je het nog? Vergeet het dan toch maar weer snel, want er zijn ook nog allemaal uitzonderingen op deze regels. De geleerden weten ook niet precies wat nou de functie van die tussen-s is en in welke gevallen di…

De langste straatnamen van Nederland

Wat zijn de langste straatnamen van Nederland? Ik zet deze mooie namen graag voor je op een rijtje.

Om de lengte van een straatnaam te bepalen volstaat het niet om op de straatnaamborden te kijken, want soms hangen er in één straat al borden met verschillende schrijfwijzen van dezelfde naam. Het is beter om uit te gaan van de officiële schrijfwijze van de straatnaam zoals die is vastgelegd in de BAG, de Basisregistraties Adressen en Gebouwen. Dat levert de volgende top-10 op:
Ir. Mr. Dr. van Waterschoot van der Grachtstraat in Heerlen (48 tekens in totaal, 38 tekens zonder punten en spaties)Burgemeester Baron van Voerst van Lyndenstraat in Gramsbergen (46/41 tekens)Wethouder Fierman Eduard Meerburg senior kade in Katwijk (45/40 tekens)Burgemeester Baron van Voorst tot Voorstweg in Tilburg (43/38 tekens)Burgemeester van Nispen van Sevenaerstraat in Laren (42/38 tekens)Burgemeester van Hövell tot Westerflierpad in Halfweg (42/38 tekens)Burgemeester Hoytema van Konijnenburglaan in Scherpe…

Van Arnhem tot San Francisco - iedere stad zijn eigen Lombardstraat. Maar waarom eigenlijk?

Een Lombardsteeg in Alkmaar, een Lombardstraat in Goes, een Lombardkade in Rotterdam en een Lange en Korte Lombardstraat in Den Haag. Een Lombardenstraat en Lombardenvest in Antwerpen, en een Lombardstraat in Brussel. En dan ook nog Lombard Street in Londen, een in Philadelphia en een in San Francisco. Waar komen al die Lombard-straten toch vandaan? Was er misschien ooit een meneer Lombard, en waar heeft hij het dan aan verdiend dat er in de hele wereld straatnamen naar hem zijn genoemd? Nee, de straten zijn niet naar een meneer genoemd, maar naar een heel volk: de Lombarden. Maar waarom zou je daar een straat naar noemen?

De Lombarden zijn de inwoners van Lombardije, de streek rondom Milaan in het noorden van Italië. De naam gaat terug op de 'Longobarden' (de 'Langbaarden'), een Germaanse volksstam waarvan de mannen blijkbaar opvallend lange baarden hadden. Tijdens de Germaanse volksverhuizing in de vijfde eeuw trokken ze naar Noord-Italië en richtten daar een eigen r…

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…