zaterdag 28 mei 2016

Over stuurrrrboord en bakboord - in Meppel gooit men het over een andere boeg

Nederland is een waterland. Het is dus niet vreemd dat er veel buurten en wijken zijn waar de straten zijn genoemd naar nautische termen, zoals scheepstypen of scheepsonderdelen. Er zijn bijvoorbeeld 22 plaatsen waar de straten naar stuurboord en bakboord zijn genoemd. 

Stuurboord en bakboord, zo noemen we de rechterkant en de linkerkant van een schip. Men gebruikt deze termen om verwarring (en ongelukken) te voorkomen; iemand die een schip van voren bekijkt zou immers met 'linkerkant' iets anders kunnen bedoelen dan iemand die het schip van achter bekijkt. De termen zijn al vele eeuwen oud. Ze komen uit de tijd dat er in Noord-Europa nog veel gevaren werd met schepen waar het roer aan de rechterkant van het schip zat, en dat noemde men dus de stuurkant of 'stuurboord'. De stuurman stond met zijn rug naar de andere zijde van het schip en dat werd 'bakboord' genoemd, vermoedelijk afgeleid van het oude woord 'bak' (of 'baec') voor 'rug'.

De woorden stuurboord en bakboord zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het is daarom ook wel logisch dat als er ergens een straat naar stuurboord is genoemd, er meestal ook een straat naar bakboord is genoemd. Er zijn maar twee plaatsen in Nederland waar ze alleen een Stuurboord hebben en geen Bakboord, en dat zijn Rijsenhout en Nieuw-Amsterdam. Er zijn geen plaatsen die alleen Bakboord hebben. Het is verder ook wel opvallend dat stuurboord en bakboord in straatnamen bijna altijd zonder achtervoegsel worden gebruikt. De enige uitzonderingen zijn Delfzijl, Woerden en Kudelstaart, waar ze er nog -laan, -laan en -straat achter hebben gezet.

In veel van de wijken liggen Stuurboord en Bakboord op een ogenschijnlijk willekeurige plek tussen de andere vernoemde termen. Een bijzonder geval is Woerden. Daar bestaat de nautische wijk uit twee buurten die worden gescheiden door de Vaartuigenlaan. In de ene buurt beginnen alle straatnamen met een S en in de andere met een B. Je kunt vast wel raden waar de Stuurboordlaan en de Bakboordlaan liggen. De overige straten in de wijk zijn allemaal naar oude vaartuigen genoemd. Omdat die zulke mooie namen hebben, noem ik ze gewoon allemaal. Bij de S zijn dat de Sloep, Skutsje, Schoener, Schouw, Schokker en Schuit, en bij de B zijn dat de Barkas, Beuger, Boeier, Botter, Brander, Bijlander, Brigantijn, Brik, Blazer en Bomschuit. Heerlijk, ik houd daar wel van.

Terug naar Stuurboord en Bakboord. In sommige plaatsen liggen die twee straten niet op een willekeurige plek in de wijk, maar heeft men de plek juist heel bewust gekozen. Daar liggen Stuurboord en Bakboord bijvoorbeeld rechts en links van de toegangsweg, of lopen ze parallel aan elkaar. Er zijn zelfs vier plaatsen waar in het stratenpatroon vaag de contouren van een schip zijn te ontdekken. Dat is het geval in Amstelveen, Capelle aan den IJssel en Kudelstaart, en het mooie is dat Stuurboord daar heel mooi aan de rechterkant van dat schip ligt en Bakboord links. In Meppel liggen die twee echter precies andersom: als je daar van de Spiegel - via het Kraaiennest, de Kombuis en de Kajuit - naar de punt van het schip kijkt (dus van achter naar voor), dan ligt Stuurboord links en Bakboord rechts. Alle hens aan dek... dat is fout! Daar komen ongelukken van! Zouden ze in Meppel het ezelsbruggetje niet kennen dat stuurrrrboord aan de rrrrechterkant ligt?


Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...