zaterdag 23 april 2016

De ene vreemde vogel is de andere niet - volop verwarring in de Vogelbuurt

Welke van deze drie Delftse straatnamen hoort niet in het rijtje thuis: Meeslaan, Koetlaan, Jagerstraat? Inderdaad, het juiste antwoord is inderdaad Jagerstraat. Dat is namelijk de enige van de drie die wél in de Vogelbuurt ligt! De andere twee liggen elders in de stad.

In Delft ligt tussen de Bosuilstraat, de Eksterstraat en de Valkenlaan dus een Jagerstraat. Je zou haast denken dat dat een morbide grap is van degene die de straatnamen voor deze buurt heeft bedacht. Maar het is ook een beetje vreemd, want de bosuil, de ekster en de valk zijn nou niet echt typisch vogels zijn waar jagers op jagen. In werkelijkheid is de Jagerstraat ook gewoon naar een vogel genoemd; de jager is een zeevogel uit de orde van de steltloperachtigen. Een beetje misleidend is het natuurlijk wel.

Dat de Meeslaan en de Koetlaan in Delft niet in de Vogelbuurt liggen, is natuurlijk ook verwarrend. De Meeslaan ligt helemaal aan de andere kant van de stad, in een buurt waar alle straten zijn genoemd naar personen die aan het eind van de negentiende eeuw een belangrijke rol speelden voor de Koninklijke Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek. Rudolf Mees was een bankier die er in 1870 de eerste president-commissaris werd, en naar hem is de Meeslaan genoemd. De Koetlaan ligt weer ergens anders, in de Verzetsstrijdersbuurt. Die straat is genoemd naar Karel Koet, verzetsman in de Tweede Wereldoorlog.

De Meeslaan en de Koetlaan dateren allebei uit de jaren zestig. Toen in de jaren tachtig de Vogelbuurt werd aangelegd, waren die straatnamen dus al lang vergeven. Op zich is dat geen probleem, want er zijn meer dan genoeg vogelnamen om uit te kiezen. Maar toch besloot men om nieuwe straten te noemen naar de meerkoet en de koolmees. Delft heeft nu dus naast de Koetlaan en de Meeslaan ook nog een Meerkoetlaan en een Koolmeesstraat. Lekker duidelijk. Achteraf was het beter geweest als men bij die eerste straatnamen ook de voornamen had gebruikt en ze dus de Karel Koetlaan en de Rudolf Meeslaan had genoemd, want dan was het verschil wat duidelijker. Maar ja, dat is achteraf praten.

In 1986 werd de laatste straat van de Vogelbuurt aangelegd. In dat jaar vierde Willem Drees zijn honderdste verjaardag. Hij was van 1948 tot 1958 minister-president van Nederland en wordt gezien als een van de belangrijkste Nederlandse politici. Vandaar dat de lokale woningbouwvereniging het op dat moment wel een goed idee vond om een straat naar hem te noemen. Aan de zuidrand van de Vogelbuurt kwam dus naast de Steltloperstraat en de Buizerdlaan ook de Willem Dreeslaan te liggen. In Delft ging al snel de grap rond: "Willem Drees, wat is dat voor vreemde vogel?"

zondag 17 april 2016

Er is maar één Lievelingsweg en die ligt in Bonn

Als je een inwoner van Bonn naar zijn lievelingsweg vraagt, is de kans groot dat hij je naar de noordrand van de stad zal sturen. Daar ligt in de wijk Tannenbusch namelijk de enige echte Lievelingsweg!

Een straat met zo'n naam verwacht je niet in Duitsland. Ik tenminste niet. Dat is toch net zoiets als dat we in Nederland een straat Lieblingsstraße, Rue Préférée of Favorite Road noemen. Het zou in Nederland trouwens ook bijzonder zijn om een straat Lievelingsstraat te noemen, hoewel er best een verhaal denkbaar is van een grootgrondbezitter in de achttiende eeuw die van alle wegen op zijn domein één weg echt het allerleukst vond en dat dus zijn Lievelingsweg noemde. Maar de straatnaam komt in Nederland niet voor. Hoe komt zo'n naam dan in Bonn terecht?

De Lievelingsweg ligt in de wijk Tannenbusch. Voordat men daar rond 1900 huizen ging bouwen, lag op die plek een natuurgebied met duinen en een dennenbos. De zijstraten van de Lievelingsweg heten van oost naar west Zeisigweg, Meisenweg, Rotkehlchenweg en Lerchenweg. Kenners zien meteen dat die straten naar de sijs, de mees, het roodborstje en de leeuwerik genoemd zijn. Een vogelbuurt dus! En de 'Lieveling' sluit daar helemaal bij aan, want dat blijkt in oud plaatselijk dialect het woord voor de leeuwerik te zijn.

De Lievelingsweg en de Lerchenweg in Bonn zijn dus allebei naar de leeuwerik genoemd. Van die twee is de Lievelingsweg wel mijn, ehh... lievelingsweg!

Heb jij ook een lievelingsweg?

vrijdag 8 april 2016

Simpelweg simpele straatnamen - als de inspiratie even ontbreekt

Je kunt als straatnaamcommissie natuurlijk niet altijd op de toppen van je kunnen presteren. Altijd maar die creatieve thema's, verantwoorde vernoemingen en orginele achtervoegsels. Soms is het ook wel lekker om het eens een keertje simpel te houden en een straat gewoon Straat te noemen en een plein Plein. Er liggen in Nederland honderden van dat soort simpele straatnamen. Gebrek aan inspiratie? Gemakzucht? Geen idee? Nee, gewoon historisch zo gegroeid.

We lopen het rijtje even langs in volgorde van populariteit van de straatnaamachtervoegsels:
  • Straat - Er is één echte Straat in Nederland en die ligt ten oosten van Roermond.
  • Weg - Het zou leuk zijn als er ergens een weg lag die Weg heet, maar die heb ik nergens kunnen vinden. In Enkhuizen hebben ze wel een alternatiefje: het Wegje.
  • Laan - Niks Lindelaan, Legolaan of Churchilllaan. In Schagen, Den Haag, Broek in Waterland, Schiedam, Meeuwen, Oosterhout en Nunspeet hebben ze simpelweg een Laan. Er zijn ook nog negen plaatsen met een Laantje; dat is toch weer net wat minder.
  • Hof - In elf plaatsen hebben ze (elkaar) het Hof gemaakt: Meijel, Milheeze, Bergeijk, Gemert, Dongen, Bavel, Oosterland, Amerongen, Amersfoort, Dordrecht en Midwoud. In Wirdum schrijven ze het als Hôf.
  • Plein - Waarom zou je lang nadenken over de naam van een plein, als je het ook gewoon Plein kunt noemen? Zo moeten ze gedacht hebben in Rolde, Makkum, Biddinghuizen, Kerkrade, Merkelbeek, Landgraaf, Blitterswijck, Schijndel, Berlicum, Vlijmen, Zaamslag, 's-Heer Hendrikskinderen, Borssele, Werkendam, Zoelmond, Tiel, Houten, Nijkerk, Nieuwegein, Melissant, Den Haag, Zwammerdam, Hoogmade, Wateringen, Wassenaar, Bergen en Almere.
  • Dijk - Die verhoogde weg langs het water? Na een lange brainstorm werd het in Wijhe, Winssen, Ewijk, Beuningen, Weurt, Grevenbicht, Ohé en Laak, Neer, Montfort, Kessel, Alkmaar, Broek op Langedijk, Eersel, Benthuizen en Enkhuizen gewoon, ehhh... Dijk!
  • Pad - Paden zat in Nederland, maar ik heb er niet één gevonden die simpelweg Pad heet. Wel een Paadje in Nieuwe Niedorp en een Padje in Slochteren.
  • Singel - Van alle simpele straatnamen is de Singel toch wel het populairst. Die komt in Nederland in tachtig plaatsen voor - die ga ik hier maar niet allemaal noemen. En dan hebben we in Schelluinen ook nog een Singeltje; een kort paadje dat uitkomt op de Langeweg.
  • Dreef - Na Singel is de Dreef een goede tweede op de ranglijst van populaire simpele straatnamen. Die komt in Nederland ruim zestig keer voor, van Waddinxveen tot Nibbixwoud, van Hardinxveld-Giessendam tot Hendrik-Ido-Ambacht, van Vroomshoop tot Erksel en van Lamswaarde tot Noordeloos. Ja, daar waren ze op Dreef. In Westkapelle hebben ze een klein Dreefje.
  • Steeg - En dan zijn er nog zestien plaatsen met een heuse Steeg: Zwiggelte, Westervelde, Langelo, Norg, Ewijk, Heerewaarden, Stein, Echt, Neer, Thorn, Sevenum, Arcen, Schijndel, Wanroij, Liempde en Vuren. Veel mensen denken bij een steeg aan een klein zijstraatje in een grote stad, maar deze Stegen liggen allemaal in dorpen in Limburg, Noord-Brabant, Gelderland en Drenthe. Het zijn bijna allemaal stegen in de oude betekenis van het woord: weggetjes die vanaf de rivieroever omhoog lopen.
Dat was de top-tien. En dan hebben we bijvoorbeeld ook nog op ruim twintig plekken een Kade (zoals in Piershil, Rucphen en Tzummarum), driemaal een Veld (in Deurne, Dongen en Veldhuizen) en viermaal een Kamp (Wirdum, Groesbeek, Nuth en Amersfoort). In bijna twintig plaatsen heeft men na ampel beraad besloten om het plantsoen gewoon Plantsoen te noemen. Waarom ook niet? Er zijn vijf plaatsen met een Park, negen met een Plaats, zes met een Gracht. Alleen in Venlo kun je in de Sloot wonen (maar dat is altijd nog beter dan eindigen in de Goot, in Neer).

Je kunt ook twee van deze simpele straatnamen combineren in één nieuwe tot bijvoorbeeld de Hoflaan, de Laanstraat, de Singelsteeg of het Hofplein. Dat is net weer ietsje minder simpel. Jammer eigenlijk. In Winschoten hebben ze er zo zelfs drie gecombineerd in de Hofstraatlaan.

Spaar ze allemaal!
In Den Haag hebben ze de Laan, het Plein, de Singel en de Plaats, en in Enkhuizen het Wegje, de Dijk, de Dreef en de Kade. Die twee vullen elkaar wel mooi aan. En gelukkig compenseren beide plaatsen dat met voldoende originele en unieke plaatsnamen. Er zijn geen plaatsen waar men meer dan vier van deze simpele straatnamen heeft. Misschien een leuk idee voor een nieuwbouwwijk: noem de straten gewoon Straat, Weg, Laan, Hof, Plein, Dijk, Pad, Singel, Dreef, Steeg en Kade. En dan natuurlijk Veld, Park en Plantsoen voor het noodzakelijke groen.


vrijdag 1 april 2016

De Moordkuil? Daar moet wel een spannend verhaal achter zitten!

In het centrum van Nijmegen ligt een straat met een bijzondere naam: de Moordkuil. Een intrigerende naam in het hart van de stad. Daar moet wel een spannend verhaal achter zitten! 

De straatnaam doet natuurlijk denken aan de uitdrukking "van je hart geen moordkuil maken". Je moet je gevoelens niet opkroppen of stilhouden, maar vrijuit zeggen wat je ergens van denkt. Oorspronkelijk is 'moordkuil' een ander woord voor een moordenaarshol, maar het werd in de achttiende eeuw ook al figuurlijk gebruikt voor een plek waar je je gedachten weg kon stoppen, alsof je ze vermoord had.

Een straat die Moordkuil heet, wie bedenkt zoiets? De naam heeft toch een beetje een negatieve bijklank, dus een straatnaamcommissie zal tegenwoordig niet zo snel bedenken om een straat zo te noemen. Het moet dus wel een eeuwenoude straatnaam zijn, want vroeger had men veel minder problemen met dat soort namen. Toen noemde men een straat nog net zo makkelijk naar zwervers, dronkenlappen of moordenaars. De naam van de Moordkuil was inderdaad eeuwen geleden al in gebruik. In 1548 kwam de naam Maijrtkuell al voor, in 1560 was het Moirtkuyl of Moertkuyl en in een bron uit 1649 wordt het vermeld als Moortkuil.

Maar wat zou er nou op de plek van de Moordkuil gebeurd zijn? Was het wellicht een duistere plek waar moordenaars samenkwamen, en waar anderen juist zo ver mogelijk van weg bleven? Was het een begraafplaats waar vermoorde mensen hun laatste rustplaats vonden? Een massagraf misschien? Herinnert de naam aan een illustere moord uit een ver verleden? Of werden hier ooit doodvonnissen voltrokken, net als bij het Galgenveld dat een eindje verderop ligt in Nijmegen?

Het werkelijke verhaal is helaas minder spectaculair. Zoals vaak bij dit soort namen weet men niet precies waar de naam vandaan komt, maar waarschijnlijk heeft die helemaal niks met moord. Men vermoedt dat de straat eeuwen geleden zo werd genoemd omdat op deze plek een modderkuil was. 'Moor' was afgeleid van 'modder'. Je ziet dat bijvoorbeeld ook terug in de plaatsnamen Moordrecht en Moorveld.

Geen moord en doodslag dus, maar gewoon een kuil met modder. Er werden in het verleden wel vaker straten naar modder genoemd, zoals Modderland bij Finsterwolde, de Moddergatsweg bij Staphorst, de Modderwijk ten oosten van Hoogeveen en 't Modderweidje in Waarland. Waar zou jij liever wonen: in een moddergat of een moordkuil?
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...